ၵၢၼ်ၵိူဝ်းလီဝူင်ႈၵၢင်တပ်ႉသိုၵ်းလႄႈလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ) ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်း မီးၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႅတ်ႇၶႄ လႅၼ်လိၼ်လႄႈမႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃး လွင်ႈၵၢၼ်မၼ်ႈ ၼိမ်ၵတ်းယဵၼ် ၼႂ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း။ ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ  သင်ဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်းမႃးၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိုၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၼိမ်ၵတ်းယဵၼ်လႆႈ။ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်။  

လွၵ်းပိူင်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ    ၽူႈတႅၼ်းသၽႃး ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈမီးဢမ်းၼၢတ်ႈဢႃႇၼႃႇသုင်သုတ်း ။

တၵ်းလႆႈယူႇၼိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းပိူင်လၵ်းၼမ်း  ဢိၵ်ႇတင်း ၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇ။

ပဵၵ်ႉသမ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းယိုၼ်ယၼ် ယိုတ်းမၼ်ႈ ၼိူဝ်လၵ်းၵၢၼ် ၼႂ်းလွၵ်းပိူင်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ  တႃႇဝၢင်းၽႅၼ် ၼႃႈၵၢၼ် တႃငၢၼ်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းတၵ်းလႆႈၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ် တၵ်းပဵၼ်ၼိုင်ႈၸိုင်ႈလဵဝ်ၵၼ်။

ၵွႆးၵႃႈ မၢင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ  ၸႂ်ႉလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ် ပူၵ်းပွင်  ထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းလူင်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ  သင်ဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်းမီးဢူငဝ်း ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ယူႇၼႆႉတႄႉ  တိုၼ်းပဵၼ်ၶႂၢၵ်ႇၼၢမ် ၶႂၢင်တၢင်း တၢင်းၶိုၼ်ႈ ယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈ ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈ လွၵ်းပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ) ၼႆသေတႃႉ  ပေႃးဝႃႈ မီးငဝ်းသိုၵ်း ၵုမ်းသုမ်ႇႁိုဝ် ၽႃၽိူဝ်းဢႅပ်ႈၶၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉ –  ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်း မိူင်းလိူၵ်ႈၶဝ်ႈသၽႃးမႃးပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်း မႃးပူၵ်းပွင် ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၵူၺ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တိုဝ်ႉတၢင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းဢမ်းၼၢတ်ႈဢႃႇၼႃႇ တဵမ်ယူင်ႉၶၢပ်ႈ။

 တေႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ တၵ်းလႆႈတူၺ်းၼႃႈသိုၵ်း တၵ်းလႆႈၵဵင်ၸႂ်ၵူဝ်ယမ်သိုၵ်း။ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိုၵ်း ယွမ်းႁပ်ႉႁိုဝ် တၵ်းလႆႈဢၼုယၢတ်ႈတီႈသိုၵ်းလူးၵွၼ်ႇ ။ (တူဝ်ယၢင်ႇ – ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းဢေႊသျိူဝ်ႊၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လၢႆလၢႆမိူင်း ႁူမ်ႈဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ မႃးလူၺ်ႈ ၼမ်ႉမိုဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ယင်းမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈသိုၵ်းပဵၼ်ငဝ်းၸွမ်းလွၵ်ႇလွၼ်ယူႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း “ဢီႇႁူၵ်ႈ”  ပႃဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶဵတ်ႇဢမ်ႇပဵၼ်)။

လၵ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်လႄႈလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ

• လၵ်းၵၢၼ် : လၵ်းၵၢၼ်ပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ  မုၵ်ႉၾုင်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵုမ်းၵမ်လႆႈမုၵ်ႉၾုင်သိုၵ်းလႄႈ မီးၾၢင်ႁၢင်ႈ ဢူငဝ်းၼႂ်းတူင်ႇၶွပ်ႇတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ။   ၸႂ်ႉလၵ်း ၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၼႂ်းၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶေႃႈၸီႉသင်ႇ
• သၽႃႇဝသိုၵ်း:  ၸႂ်ႉဢမ်းၼၢၸ်ႈ(ဢႃႇၼႃႇ) လႄႈ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ – ၸီႉသင်ႇၶၢၼ်းဢဝ် ၵူႈလွင်ႈ လႄႈ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းတေမီးလွၵ်းပိူင်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ တႄႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ။  လွၵ်းပိူင်သိုၵ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇၼႆႉ တေသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇၵုမ်းၸတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ၾၢင်ႁၢင်ႈလွၵ်းပိူင် သိုၵ်း

• ၾၢင်ႁၢင်ႈလၢႆးဝၢင်းၶူင်းသၢင်ႈသိုၵ်းပဵၼ်သွင်ပိူင် : ပဵၵ်ႉသမ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင် လူၺ်ႈလွၵ်းပိူင် ၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၵေႃႈ ၽွင်းပၢၼ်တေႃႇသူႈ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိသ်ႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိုၵ်း ၶဝ်ႈမႃး မီးၾၢင်ႁၢင်ႈ ဢူငဝ်းၾၢႆႇတၢင်းၵၢၼ် ။ 

• ပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်း  : ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း  လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႃႇၸတ်းသင်ႇႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်း  ႁၵ်ႉသႃပႂ်ႉပႃးၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ၸႂ်ႉဢဵၼ် ႁႅင်း သိုၵ်းပိူဝ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီၼႂ်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း
• ၶေႃႈမၵ်းမၢႆမၢင်တွၼ်ႈ  :  ပၼ်သုၼ်ႇၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းၸၼ်ႉသုင် ၶဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်း သၽႃး သုင်လူၺ်ႈတၼ်းႁဵင်း ၊  ပိူင်းၼႄဝႃႈသိုၵ်းမီးသုၼ်ႇႁူမ်ႈ  တၢင်းၵၢၼ်မိူင်း  ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ယူႇပၢႆးတႂ်ႈလၵ်း ၵၢၼ်ပိူင် ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵေႃႈလီ။

• ပိူဝ်ႈသၢင်ႈလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵႅၼ်ႇၶႅင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်းတၵ်းတေလႆႈ မီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်သိုၵ်းလႆႈပုတ်းၶၢတ်ႇ
• ၵူၼ်းမိူင်းမီးသူၼ်ႇႁဵၵ်ႈႁွင်ႉတပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်မီးႁႅင်းၵႅၼ်ႇၶႅင် ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈလႅၼ်လိၼ်လႄႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢၼ်လွၵ်ႇငိုတ်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၵဵဝ်ႇယုင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်း
•  တပ်ႉသိုၵ်းပဵၼ်တူဝ်ၵိတ်ႇၶႂၢင်ၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈၸိုင်ႈမိူင်း  ၼၼ်ႉ  ၶႂၢင်ပႃးလွၵ်းပိူင်  ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ)   လႄႈလွင်ႈယူၵ်ႉမုၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ။     လၢႆးတပ်ႉသိုၵ်းႁဵတ်းၼႆႉ  ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း  ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လိုၼ်းသုတ်း ဝႆႉၸႂ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ  ပဵၼ်သိင်ႇၶွင်  ဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း

ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ

ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း

– ဢၼ်ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင်ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်

– ပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းလွၼ်ႉမွၼ်းပိုၼ်ႉဢွၵ်းႁူဝ်ၸႂ်

-လႄႈပဵၼ် သိုၵ်းဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်း လူၺ်ႈလွၵ်ႈပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ)   

လိူဝ်ၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈၽိူမ်ႉထႅမ် ၵွင်ႉႁႅၼ်ႇၼဵပ်ႉငႃးၶိူင်ႈမိုဝ်း (ၵွင်ႈၵၢင်ႇမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း) ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈတၼ်းပၢၼ်ၼမ်းၼႃႈ။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈၼႆႉတႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ် သိုၵ်းတင်းတိုၵ်ႉမႃးၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ယူႇၼႆႉတႄႉ ၶႂ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း   ဢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈလွၵ်းပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၼႆလူင်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ  တွၼ်ႈတႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ၽွင်းငမ်းမိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းတႃႇၸတ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၊  တိုၼ်းတေမီးလွင်ႈၶတ်းၶႂၢင်ယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။