ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တၵ်ႉၼၢႆႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇ 2026 ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈပႃးဝႃႈ ၶဝ်လႆႈဝႆႉ ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ် တႃႇ မူၼ်ႉမႄး ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၼႆႉ မီးယူႇ 43 ၶေႃႈယဝ်ႉလႄႈ တေလႆႈသိုပ်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ် တႅၼ်းၽွင်းတေမႃးၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈဝႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽွမ်ႉၸႂ်ၸွမ်း တႃႇမူၼ်ႉမႄးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 43 ၶေႃႈၼႆႉ ၸိူဝ်းႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇ ပၢႆးမိူင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉပၢၵ်ႇဢွၵ်ႇၶၢႆသဵင်ၸွမ်းယူႇ။
မၢင်ၵေႃႉပၢႆဝႃႈ “ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၵေႃႈ တေမႄးယဝ်ႉၼႃႇ၊ ၸေႈမိူင်းၼႆႉ တေမီးသုၼ်ႇတႅမ်ႈဢုပတေႇႁင်းၵွႆးယဝ်ႉလႄႈ တေပဵၼ်မႃးမိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊယဝ်ႉ” ၼႆၵွၼ်ႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ဝႃႈတေမႄးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈလႂ်၊ တွၼ်ႈလႂ်၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ သမ်ႉဢမ်ႇႁတ်းပိုတ်ႇ။ ၵႆႉႁၼ်ၶဝ်တိုၵ်း သူၼ်းဝႃႈ မီးမႃးပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၸင်ႇ တေမၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၶေႃႈပူင်ပၢႆးမႂ်ႇမႂ်ႇၼႆၵွႆး။ ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁၼ်တူဝ်သေ ၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်းတင်ႈၼမ်ႉပႂ်ႉထႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈပၵ်းပိူင်ၵူႈယၢင်ႇယၢင်ႇတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ပွင်ႇၸႂ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၢႆထိုင်ပဵၼ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးလူၺ်ႈ သဵင်ၵၢင်ၸႂ်လွတ်ႈလွတ်း ၽဵင်ႇပဵင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈ တေလႆႈထၢမ်တွပ်ႇယူႇ ၵႂၢမ်းသွင်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈတႄႉ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႆႈၸႂ်ၵၼ်၊ သွင်ၸမ်ႉ ၵေႃႉတေမူၼ်ႉမႄး ၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း။ ဢမ်ႇတၢပ်ႈတွပ်ႇၵေႃႈ ပေႃးႁူႉႁၼ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵုမ်ႇ႞ပဵၼ် ၸုမ်းသိုၵ်း NSPNC ၵေႃႇမတီႇပွင်သၢင်ႈ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လႄႈ လိူင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ ထႅင်ႈၵုမ်ႇ႞သမ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းဢၼ်ပႆႇလႆႈလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ။ ၶဝ်သွင်ၵုမ်ႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ လပ်ႉထိမ်ႇဝႆႉ၊ ဢမ်ႇပူင်ႇသႂ်တေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း။ တႃႇမူၼ်ႉမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ 43 ၶေႃႈ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်တေႉၼႆႉ တိုၵ်ႉႁၼ်မီး 40 ၶေႃႈၵွႆး၊ တႃႇသၢမ်ၶေႃႈ တိုၵ်ႉၶမ်ၵၼ်ယူႇ။
ၶဝ်သွင်ၵုမ်ႇ ဢုပ်ႇ ၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉသွင်ပွၵ်ႈသေ မိူဝ်ႈၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 23 တေႃႇထိုင် 24 ၼႆႉ ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေ မူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ မတ်ႉတႃ 4၊ 5၊ 8၊ 11 (က)၊ 19(က)၊ 20 (က)၊ 23(ဃ) တေႃႇထိုင် လွၵ်းသွၼ်ႉၾၢႆႇလင် ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈလိူင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈ လႄႈ တွၼ်ႈတေႃႉသူင်ႇ ၵပ်းသိုပ်ႇ လႄႈ ၵေႃႇသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈသဵၼ်ႈ ၵၼ် 40 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဢၼ်ၶဝ်မူၼ်ႉမႄးၼႆႉ မတ်ႉတႃ 59(စ) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမူၼ်ႉ ဢမ်ႇမႄး သင်တေႉတေႉ၊ တႅၼ်းတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ တေလႆႈမီးပၢႆးႁၼ်ၾၢႆႇသိုၵ်း ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးဝႃႈ တေလႆႈမီးပၢႆးႁၼ် ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ၼႆ ၶေႃႈလဵဝ်ၵူၺ်း။ မတ်ႉတႃ 261 ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸႄႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးသင်၊ ယူႇတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈ တေလိူၵ်ႈၵႂႃႇၵွႆး၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ တေမီးသုၼ်ႇ လိူၵ်ႈ တၢင်ႇ ႁင်းၶေႃၽႂ်မၼ်း ၵူႈၸေႊမိူင်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလႃးလႃး။
ၸိူင်ႉၼင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ လၢတ်ႈလူင်ၵႂႃႇဝႃႈ ၸေႊမိူင်းၼႆႉ တေမီးသုၼ်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸေႊမိူင်းယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊တီႈမတ်ႉတႃ ၁၈၈ (က) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ တႅၼ်းၽွင်းတိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸေႊမိူင်း ၼႆႉ မီးသုၼ်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပၵ်းပိူင်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလူၼ်ႉလိူဝ်သၢၼ်ၶတ်း ၼိူဝ်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်ၼၼ်ႉယူႇ” ၼႆၵွႆး။ ပၵ်းပိူင်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် Basic Law ၵွႆး၊ မၼ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ Constitution ဢၼ်ပွင်လႆႈ ၵၢၼ်ႁႅၼ်းၾိင်ႈမိူင်းပၵ်းပိူင်၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ်တွၼ်ႈၾိင်ႈလႆႈ ႁင်းၶေႃထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉသႄႈ။
ၶေႃႈမူၼ်ႉမႄးၶဝ်ၼႆႉ ၽိူဝ်ႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်ၸႂ်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၺ်းပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇ ဢႃႇၼႃႇၸုမ်းသိုၵ်း မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ တွၼ်းလိူဝ် ပိူင်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆ တူၺ်းတီႈမတ်ႉတႃ 335 – လုမ်းတတ်းသိၼ်ၾၢႆႇ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးၼႆႉ ဢႃႇယုပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း ပဵၼ်ၵႂႃႇ 10 ပီႊၼၼ်ႉလႂ်၊ တီႈမတ်ႉတႃ 403(က) – ဢႃႇယုပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွင်ၶွမ်ႇသျိၼ်ႇၵမ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇ 10 ပီႊၼၼ်ႉလႂ်သေၵေႃႈ ႁၼ်လႆႈတႅၵ်ႇလႅင်း ယူႇယဝ်ႉ။
ၸင်ႇၼၼ် ၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်း လႄႈ ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ် တေ ဢဝ်ၵႂႃႇမၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း တေဢၢၼ်းတႄႇၼႂ်းလိူၼ် March ၼၼ်ႉၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ် လၢႆးလုပ်ႈမုၼ်ႈတႃးၽွင်ပၼ် ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၵဝ်ႇၵဝ်ႇၵွႆးလႄႈ တႃႇတေလုၵ်ႉလိပ်းၶီးမီးၸႂ်ၶိုၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းပၢႆးၼေၵၼ်မွ ၵ်ႈၼႆႈၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ