ပေႃးထၢမ်ၵၼ်ဝႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၸွင်ႇတိုၵ်ႉမီးတႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ၼႆ ၵူၼ်းၼမ်တေတွပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၼႆၵွႆး။ လွင်ႈပၢၼ်ႇပွင်ၵုမ်းၵႂၢၼ်းၼိူဝ် မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၼေႇပျီႇတေႃႇမွပ်ႈပၼ်တီႈမိူင်း
ၶႄႇယဝ်ႉႁႃႉ ပေႃးဝႃႈၼႆတႄႉ တေပႆႇၸႂ်ႈလႆႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်။ မိူင်းၶႄႇသုမ်ႇငုမ်းလူၼ်ႉလိူဝ်ၼႃႇသေ ၼင်ႇႁၢင်ႈ ပဵၼ်ဝႆႉ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ မီးမီးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တူင်ႇၵၢၼ်ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင် ၶွင်ၸုမ်းသိုၵ်းလုလႅဝ် လႄႈ မိူင်းၶႄႇၶဝ်ႈငမ်ၸတ်း ၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈလႅၼ်လိၼ်သေ ၸင်ႇထိုင်တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပေႃးပဵၼ်ႁူပဵၼ်တႃၶႄႇၵႂႃႇမူတ်း၊ ပဵၼ်တိၼ်ပဵၼ်မိုဝ်းၶႄႇၵႂႃႇမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၵုမ်းလႆႈတဵမ်တီႈၼႆတႄႉ ႁူႉၵၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ ႁၢင်ပီ 2023 ပေႃးပဵၼ်ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 သေ ယဝ်ႉၵႂႃႇလွပ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်သိုၵ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ မၢၵ်ႇတႅဝ်ႇမၼ်း ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်းၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇလၢဝ်ႇၵၢႆး၊ ၶျိၼ်းသူၺ်ႇႁိူဝ်၊ ၵုၼ်လူင် ဢၼ်ပဵၼ်ႁူးၽၵ်းတူၵၢၼ်ၵႃႉၼၼ်ႉလႆႈလုၵႂႃႇသေ သၢႆတေႃႉတၢင်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူး မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶၢတ်ႇယၢတ်ႇပႅတ်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼႆ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ထိုင်တီႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ထႅမ်ႁႅင်းပၼ်တပ်ႉမၼ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် တႃႇတေၸႂ်ႉႁႅင်းသိုၵ်း တိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ တေလႆႈလွင်းတိူၵ်ႈလွင်းတၢႆလႄႈ ၸင်ႇပေႃးလႆႈပွႆႇပၼ်ၶႄႇ ၵုမ်းၸတ်းၸွႆႈသေ ပိၼ်ႇပၵ်းၸႂ်ဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် ၵၢၼ်သူႈၶိုၼ်းၽၢႆႇ မၢၼ်းတလေး၊ ၸေႊၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈတွၼ်ႈၵၢင် ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈႁေႉၵင်ႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇတေသႂ်ႇႁႅင်း တိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ တႃႉပၵ်းၸႂ်ၵႅတ်ႇၶေၼႃႈတီႈသုၼ်ၵၢင် ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၼပ်ႉတူၺ်းၽၢႆႇမိူင်းၶႄႇၸိုင် မၼ်းတေဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် သၢႆၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ပိူင်လူင်ယူႇ။ လွင်ႈမၢပ်ႇလႅၼ်ၸွမ်းဢွၼ်ႊလၢႆႊ scam centers၊ လွင်ႈတေႃႇလွင်းၼိူဝ်ဢွၼ်ႊလၢႆး online gambling၊ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးလိူင်ႇၼမ်ၶိုၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယႂ်ႇယူႇၸွမ်း လႅၼ်ၸၢပ်ႈၸႄႈမိူင်းယုၼ်ၼၢၼ်ဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၵိတ်ႇၶွင်ႈပႃးသၢႆတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉမၼ်း China-Myan mar trade corridor ဝႆႉလႄႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၸင်ႇတၵ်းၶဝ်ႈငမ်ပႅတ်ႈ ၸိၵ်းယွႆၵူႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ပႃးၸဵမ် တၵ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇယၼ်ၼိူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ ၸုမ်းလႂ်တေဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ပိူင်ယႂ်ႇၶဝ် ၵွႆးဝူၼ်ႉဝႃႈ ၸွင်ႇလႅၼ်လိၼ် တေၼိမ်မၼ်ႈလႆႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇတဵၵ်းၸႂ်ႉ MNDAA ၵိုတ်းတိုၵ်း ဝႃႇ၊ ၸႂ်ႉထွႆပၼ်လႃႈသဵဝ်ႈဝႃႇသေယဝ်ႉ တီႈ TNLA ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇၶိုပ်ႈၼႃႈလႆႈၼၼ်ႉ တဵၵ်းၸူမ်ၶၢတ်ႈၶွပ်ႇဝႆႉႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈဝႃႈတဵၵ်းမိပ်ႇတေႃႇၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇယူႇသေတႃႉ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၵႂႃႇသမ်ႉ MNDAA ၼႆႉ ဝူတ်ႈၶႅၼ်ပႅၼ်မိုဝ်း ၶၢမ်ႈၼႃႈၶၢမ်ႈတႃတေႃႇ တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်မႃးယဝ်ႉ၊ ႁၢႆႉၸႃႉၼႃႇတႄႉ ၵဵဝ်ႇလိူင်ႈၵူတ်ႉၶၢႆသေ လိုပ်ႈလမ်းလူလၢႆတေႃႇ TNLA ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၸမ်ၸႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈ TNLA တိူင်ႇၸႅင်ႈထိုင် UWSA ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ FPNCC ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်၊ တိူင်ႇၸႅင်ႈထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယုၼ်ၼၢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵေႈသၢႆႇပၼ်။ ထိုင်တီႈ MNDAA ထၢင်ႇႁၢင်ႈယိုတ်းဢဝ် ၵူတ်ႉ ၶၢႆ ဢမ်ႇၵႃး ဢိူမ်ႈၸပ်းယၼ်ယဵပ်ႇၶဝ်ႈပႃး ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ မိူင်းငေႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႈသေ တေလႆႈဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၼႆႉ လိူၵ်ႈသၢင်ဢဝ် MNDAA ႁဵတ်းၸုမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမၼ်း ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၵွၼ်းႁႂ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼိမ်တဵင်ႈ လႄႈ ၵွၼ်းႁႂ်ႈသၢႆတၢင်းၵႃႉမၼ်း ႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် ယင်းမီးၵေႃႉလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ ဝၢႆးလင် ဝၢင်ယီႈ ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇမိူင်းၼွၵ်ႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉဢမ်ႇႁိုင် သၢႆၵၢၼ်ၵႃႉ မၢၼ်းတလေး-မူႇၸေႊ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးလူင်ၼႆႉ တေပိုတ်ႇၶိုၼ်း။ ၸေႊလၢၼ့်၊ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၼမ်ႉၽၵ်းၵႃ၊ ၼမ်ႉတူႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ MNDAA တေယိုတ်းဢဝ်တဵမ်တီႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈ လီလႆႈၶႆႈၸႂ်ၸွမ်းဝႃႈ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တင်ႈၸႂ်လိူၵ်ႈၸႂ်ႉသွႆ MNDAA ၼႆယူႇ။ပေႃးတေဝႃႈ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶႄႇၵွႆးၼႃႇၼႆ ၶေႃႈလဵဝ်တႄႉၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၼႆႉ ၸဵမ်ၼႃႈလိၼ် လႄႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တိုၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၸပ်းၸမ်ဝႆႉတင်း မိူင်းၶႄႇ။ ၼၼ်လႄႈ လွင်ႈၵႃႉၵူး၊ ၼမ်ႉမၼ်းၼမ်ႉမဵၼ်၊ ၵၢၼ်ယေးငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်သၢႆသိုပ်ႇ telecom၊ ၵၢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇလႅၼ်လိၼ်၊ ပႃးၸဵမ် ယႃႈယူတ်းယႃႈယႃ၊ လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ၊ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ တင်းသဵင်ႈၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇမိူင်းၶႄႇတင်းပိုၵ်း ၼင်ႇႁူႉႁၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ MNDAA ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးလၢႆပိူင်သေ လုၵ်ႉတီႈပၢၼ်ၵင်ႈၸွင်ႈၶမ်းသေ တေဢမ်ႇပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ပၢၼ်တိုဝ်းၵုပ်းမႆတူၺ်ၼႆ ဢမ်ႇဝႃႈလႆႈ။ ယၼ်ၼိူဝ်တၢင်းလူဝ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇသေ သၢႆငၢႆမၼ်း ၸၢင်ႈပိၼ်ႈၽၢၼ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးၼႆ ပိူဝ်ႈတႃႇၸုမ်းလွႆ TNLA ၶႃႈလူး ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်၊ လၢမ်းၶၢတ်ႈတူၺ်းတႄႉ ၶႄးၸၢင်ႈယၢပ်ႇၵိၼ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ။ ပေႃးၸင်ႈၵၼ်တင်း MNDAA ၼႆ TNLA ၼႆႉ သၢင်ႇႁၢင်ႈမီးသႅဝ်ၵၢၼ်မိူင်းလိူဝ် MNDAA ဝႆႉလႄႈ ပေႃးယူႇတီႈမၢၵ်ႇတႃမိူင်းၶႄႇတူၺ်းၵေႃႈ တႃႇတေၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶိုင်ပဵၼ် လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ၼႆႉ တေလႆႈလွင်းလိူဝ် MNDAA ယူႇ။ ပေႃးတူၺ်းတူင်ႇတူင်ႉၼိုင် TNLA ၼႆ မီးၸွမ်းသၢႆၵၢၼ်ၵႃႉ မၢၼ်းတလေး၊ မီးၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း သီႇပေႃႉ-ၵျွၵ်ႉမႄး၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈၶႂၢၵ်ႈၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃၶဝ် ၵႂၢင်ႈလိူဝ် ၵႂၢင်ႈထႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇပေႃးလႆႈၺႃးလိုပ်ႈႁေႃႈဢွၵ်ႇ ၼႂ်းတူင်ႇၼွင်ၶဵဝ်၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႈယဝ့်။
လိုၼ်းသုတ်း ပေႃးမႃးတူၺ်း ၽၢႆႇမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၵႃႈလႆႈလိူၵ်ႈပႆသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ ၵႃႈၸူဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈၵုမ်းၸွႆႈၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်တေဢမ်ႇၵူၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။ တႃႇတေယိပ်းၵမ်ဢႃႇ ၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂၢၼ်းၵုမ်းၵႂႃႇတႄႉ တိုၼ်းပႆႇၸၢင်ႈလႃးလႃႈ။ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ် မၼ်းၵႃႈတေလႆႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶီးၸိုၼ်ႈသေ ယႃႇႁႂ်ႈလႅမ်ႈၵၢၼ်းႁၢပ်ႇ မၢၼ်းတလေး-ၼေႇပျီႇတေႃႇ ႁၵ်းႁိဝ်ႈ၊ ယႃႇႁႂ်ႈ ၵၢၼ်သၢႆမိၼ်မၼ်းလူတ်းယွၼ်ႇ၊ ယႃႇႁႂ်ႈသုၼ် ၵၢင်ၵူၼ်ႇပင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးႁုပ်ႈထႅင်ႈၵေႃႈ ယႃႇဝႃႈမိူင်းတႆးၵူၺ်း တေမီးတႂ်ႈၵုမ်းၵမ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလုမ်းလုမ်း ၊ တေႃႈၼင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်လႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၵုမ်းၵမ်လႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းၵႃႈလႆႈၵၢၼ်ႉၵူၵ်ႉယူႇလႄႈ ၵႃႈၸူဝ်ႈပႆႇၵုမ်းၵမ်လႆႈမိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉႁႂ်ႈပေႃးၼိမ်တဵင်ႈၸိုင် မိူင်းတႆးၼႆႉၵေႃႈမၼ်းၵႃႈတေလႆႈပွႆႇႁႂ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၵုမ်းၵမ်ၸွႆႈသေ ယူႇသဝ်းသၢင်ႈၵိၼ်ၵႂႃႇၵူၺ်း ယွၼ်းၶႆႈၼႄမွၵ်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ