မၢၵ်ႇၸွၵ်း မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရသႃႇၸဵမ်းသူမ်ႈ ၵိၼ်ဝၢၼ်ၼႆ တေႁူႉၵၼ်ၵူႈၵေႃႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းတႄႉ  ၵူၼ်းၵိၼ်မၼ်းမီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်းလႄႈ ၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရသႃႇမၼ်းမိူၼ်ႁိုဝ်ၼႆ တေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ်ႁူႉ။

ယႃႇပေဝႃႈ ၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရသႃႇပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းလႃႈ၊ တေႃႈၼင်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူႉဝႃႈ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၵိၼ် လႆႈဢိူဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ယင်းတေဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေဢွၼ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း ၸွင်ႇၵိၼ်လႆႈ ? ပေႃးၵိၼ်သမ်ႉ တေမီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ …

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူၵ်ႇၶႅင်ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ တၢင်းၼွၵ်ႈၵိပ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မီးဝႆႉသီလိူင်သူမ်ႈ၊ ၾၢႆႇ ၼႂ်းမၼ်း မီးဝႆႉယႂ်းသီၶၢဝ်ဢွၼ်ႇသေ သႅဝ်ဢၢႆမၼ်းတႄႉ တေႁွမ်သေႁိုၼ်းဝႆႉ။

ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရ ဢၼ်ပႃး ၼႂ်းပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း

မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ သင်ယၢမ်ႈၵိၼ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း ဢၼ်ၼူတ်ႈၵဝ်သႂ်ႇလေႃး ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ်သေ တၢၵ်ႇႁႅင်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈဝႃႈပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၵိၼ်လႆႈၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈသပ်းလႅင်းၼႄ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သင်ယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းမႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းမီး ၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရသႃႇသေ ၵိၼ်ၵေႃႈလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၶိုတ်ႈ/တမ်ပဵၼ်ၽွင်သေ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႅဝ်ဢၢႆၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရ သႃႇ တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ၶိုၼ်ႈမႃး။

တီႈၼႂ်းပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ မီးၵႃႊပူဝ်ႊႁၢႆႉတရိတ်ႉ (carbohydrate)၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ မူင်းမႅင်းပႅၵ်ႊတီႊ ရီႊယိူဝ်ႊ ၸိူဝ်းမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ တၢင်းၼမ်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးပႃးထႅင်ႈ ၵႄႊလ်လူဝ်ႊရီႊ၊ ပရူဝ်ႊတိၼ်း၊ ၵႄႊလ်သီႊယမ်ႊ၊ မႅၵ်ႊၵၼီႊသီႊယမ်ႊ၊ ပူဝ်ႊတႅတ်ႉသီႊယမ်ႊ၊ ပီႊတႃႊမိၼ်ႊ C ၊ A လႄႈ ထၢတ်ႈဢႃႇ ႁႃႇရ ဢၼ်တေပၼ်ၽွၼ်းလီတေႃႇ ပၢႆးယူႇလီတၢင်းၼမ်။

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း ၸွင်ႇၵိၼ်လႆႈ … မီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ်

ပေႃးဢဝ်သၽႃႇဝမၼ်းဝႃႈတႄႉ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၵိၼ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီၼင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ –

1. ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ် ယူႇလီၵႅၼ်ႇၶႅင်

ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼင်ႇႁိုဝ် မူင်ႈမႅင်းပႅၵ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ ၸိူဝ်းမီးၽွၼ်းလီတေႃႇ ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶိုတ်ႈယိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ၊ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႆမၼ်းတေ ဢမ်ႇၵႂႃႇၶေႃႇ ၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈႁူဝ်ၸႂ် ယူႇလီၶႅင်ႁႅင်းမႃး။

• ႁဵတ်းႁႂ်ႈသႆႈလူင် ယူႇလီၵႅၼ်ႇၶႅင်

တီႈၼႂ်းပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈယႂ်းတၢင်းၼမ်လႄႈ ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၶူင်ႉၶိုတ်ႈယိူဝ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႂႃႇမၢၼ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈသႆႈလူင်တူင်ႉၼိုင်လႆႈလီလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တႃႇ ပၢႆးယူႇလီ သႆႈလူင်တႄႉတႄႉ။ သင်ဝႃႈတၢင်းၵိၼ်ဢမ်ႇယွႆႈ၊ ပဵၼ်တွင်ႉၵႂ်ႈတွင်းပွင်းၼႆၸိုင် ၵိၼ်ပၼ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၵေႃႈ တေၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယူႇငၢႆႈမႃးယူႇ။

• ၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၶိင်း

သင်ၵိၼ်ပၼ် ပိူၵ်ႈမၼ်းၸွၵ်းၸိုင် မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇၵႆႉတွင်ႉမႆႈလႄႈ ၵုမ်းထိင်းပၼ်ၼမ်ႉၼၵ်း တူဝ်ၶိင်း။ ယွၼ်ႉမၼ်းပႃးထၢတ်ႈ ဝီႊတႃးမိၼ်ႊ C လႄႈ တေၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႆမၼ်းၸိူမ်ႈငၢႆႈ။ သင်ၶႂ်ႈၵုမ်း ထိင်းၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈဢဝ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၸေႈၼႂ်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇသေၵိၼ် ပၼ်ၼမ်ႉမၼ်း ပုင်ႇမၢၼ်ႇ။

• ၸွႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႁၢင်ႈလီ

ထၢတ်ႈဝီႊတႃႊမိၼ်ႊ C ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်းပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼၼ်ႉ တေၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်သႂ် ၊ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ႁွႆးၶႅမ်ႈလႅတ်ႇ လႄႈ ႁွႆးဢတ်းသိဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈၼိူဝ်ႉၼင်ၸဵဝ်းႁဵဝ်ႇယၢၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼၢၼ်းထဝ်ႈၵႄႇ။

5- ၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဵဝ်ႈၶၢဝ်

သင်ဝႃႈၶဵဝ်ႈလိူင် မီးသေဢၼ်ဢၼ်ၶေႃႇၸပ်းဝႆႉၸွမ်းၶဵဝ်ႈလႄႈ ၸႂ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉၼႆၸိုင် ဢဝ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၸွၵ်း သီၶၢဝ် ၼႃႈတၢင်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးပွတ်းထူပၼ်ၸွမ်းၶဵဝ်သေ ဝႆႉမွၵ်ႈ 2 – 3 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ သုၵ်ႈ လၢင်ႉပၼ်ၶိုၼ်း။ ပေႃးယဝ်ႉၶိုၼ်းဢဝ်ယႃႈသီၶဵဝ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉသေ သီပၼ်ၶဵဝ်ႈၶိုၼ်း။ သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းပၼ် 1 ဝၼ်း 2 ပွၵ်ႈၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 2 ဝူင်ႈၼႆႉ တေႁၼ်ၽွၼ်းလီမၼ်းမႃးယူႇ။

• ၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႂ်းလိူတ်ႈ

တီႈၼႂ်းပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ မီးထၢတ်ႈယႂ်းတၢင်းၼမ်လၢႆလႄႈ တေၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ထၢတ်ႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ် ၼႂ်းလိူတ်ႈတေဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉပုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉ။ 

• ၸွႆႈပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈသူပ်းမဵၼ်

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈၵဵဝ်ႉၵိၼ် ဢမ်ႇၵိၼ် ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇသေ ၵိၼ်ပၼ်ၼႆ တေၸွႆႈပၢၵ်ႈ ပၼ်ပႅတ်ႈ မူင်ႈမႅင်းပႅၵ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းသူပ်းၼႂ်းပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ  ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢၢႆသူပ်း မဵၼ်ယွမ်းလူင်း။ 

သင်ဝႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁူင်မိုဝ်ႉ ႁွင်ႈသိုင်ႇၾႆး မဵၼ်ဢၢႆၶဝ်ႈၽၵ်းၸပ်းဝႆႉၸိုင် ႁႂ်ႈတူမ်ႈဢဝ်ၼႂ်းၼမ်ႉပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၸွၵ်းသေ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်တီႈၼႂ်း သိုင်ႇၾႆး၊ မၼ်းတေၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႅဝ်ဢၢႆမဵၼ်ယွမ်းလူင်း။

သင်ၼႂ်းတူႈယဵၼ် မီးသႅဝ်ဢၢႆမဵၼ်ဝႆႉၸိုင် ဢဝ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းလေႃးၵိူဝ်သေ သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းၵွၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ တမ်းဝႆႉပၼ်တီႈၼႂ်းတူႈယဵၼ်ၼႆၸိုင်  တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသႅဝ်ဢၢႆမဵၼ်ၼႂ်းတူႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇလႄႈ လႆႈသႅဝ် ဢၢႆႁွမ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းမႃး။

သင်ဢဝ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼိုင်ႈဢိတ်း သႂ်ႇပၼ်တီႈၼႂ်းတဝ်ႈ/ဢႅပ်ႇၵိူဝ်ဝၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သႂ်ႇပၼ်တီႈ ၼႂ်းထူင်ၵိူဝ်ဝၢၼ်သေ ပိၵ်းဢိုတ်းဝႆႉပၼ်လီလီၼႆၸိုင် မၼ်းတေၸွႆႈပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ၶႅင်ပဵၼ် ၵွၼ်ႈၵႂႃႇ ။

မိူဝ်ႈၽွင်းသုၵ်ႈလၢင်ႉ ႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်ပၼ်  ဢၢင်ႇလၢင်ႉဝၢၼ်/တီႈသုၵ်ႉလၢင်ႉမိုဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဢဝ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းဢိတ်ႇသေထွၵ်ႇလူင်းၵႂႃႇၸွမ်းၼမ်ႉၼႆ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသႅဝ်ဢၢႆမဵၼ် ၼႂ်းလွတ်ႇၼမ်ႉ တီႈ ဢၢင်ႇလၢင်ႉဝၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢႆၵႂႃႇ။

ၼင်ႇႁိုဝ်မႅင်းသၢပ်ႇ လႄႈ ၵူင်ၵၢဝ် တေဢမ်ႇမႃးၸမ် ႁိမ်းႁွမ်းတီႈယူႇသဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပွၵ်ႇဢဝ်မၢင်မၢၵ်ႇ ၸွၵ်းမၢင်မၢင်သေ သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းၵွၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပေႃးယဝ်ဢဝ်ၼမ်ႉမႆႈထွၵ်ႇသႂ်ႇတီႈၼႂ်းၵွၵ်းသေ ၵႂႃႇတမ်း ဝႆႉ ႁိမ်းႁွမ်းဢၼ် မႅင်းသၢပ်ႇလႄႈ ၵူင်ႇၵၢဝ်ၶဝ်ၵႆႉၵႂႃႇမႃး။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ်ၸိုင် ၵူင်ႇၵၢဝ်မႅင်းသၢပ်ႇၶဝ် တေဢမ်ႇၶဝ်ႈမႃးၸမ် ႁိမ်းဢွင်ႈတီႈႁဝ်းယူႇသဝ်း။

တီႈၼႂ်းတူႈဝႆႉ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၼၼ်ႉ သင်မီးသႅဝ်ဢၢႆဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈဢဝ်ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းၵႂႃႇသႂ်ႇဝႆႉ ပၼ် မၼ်းတေၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသႅဝ်ဢၢႆမဵၼ်ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။

ၶေႃႈထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉ

ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း မီးၽွၼ်းလီ တၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆယူႇသေတႃႉ သင်ဝႃႈၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်တေႉ ၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ်တွင်ႉပိၵ်ႉ။

သင်ပဵၼ် မႄႈမၢၼ်း၊ မႄႈလဵင်ႉၼမ်ႉၼူမ်းလုၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ၵိုၵ်းတူဝ်ဝႆႉ သေဢၼ်ဢၼ်၊ ယွၼ်ႉပၢႆးယူႇလီသေဢၼ်ဢၼ်လႄႈ လႆႈၵိၼ်ယႃႈယႃဝႆႉ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေၽႃတတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁႂ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၸွမ်းမေႃယႃယဝ်ႉ ၸင်ႇၵိၼ်တေတိူဝ်းလီ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်း ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းပဵၼ်ယႃႈယႃသၽႃႇဝ ၼႆသေတႃႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ႁႂ်ႈ ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ႉပူၼ်းလူၼ်ႉလိူဝ်။