Myanmar Defense & Security Institute – MDSI ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်း CDM ပႂ်ႉတူၺ်းထတ်းထွင် လိူင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်တိုၵ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/01/2026 ဝႃႈ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ယဝ်ႉယႃႇ ၵႂႃႇ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၶိုင်ႁပ်ႉဢုပ်ႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ်တေႃႇ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ KIA, AA လႄႈ ၸုမ်းၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉတေဢမ်ႇပႃးလႆႈ NUG လႄႈ PDF ၶဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတဵင်ႉသျီႊၵျုၼ်ႊ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်လိူင်ႈ ဢေႊသျႃႊ ၶွင်မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉဝႃႈတႄႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ လူၺ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ သျီႊၵျိၼ်ႉၽိင်ႊ ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ႁဵတ်းၼႆလႄႈ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉတႄႉ ၵႃႈတေလႆႈသၢင်ႈ ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းယူႇတေႉယဝ်ႉ။
ပၢင်တိုၵ်းဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်လိူင်ႈၵျႃႊၽျႅၼ်ႉသေ တႄႇမႃးတီႈတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ လၢမ်းထိုင်ရၶႅင်ႇ လႄႈ မိူင်းၶျၢင်းၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈၽီမိုဝ်းၶဝ်မိူင်းၶႄႇ ဢမ်ႇလၢႆး႞ ၵေႃႈလၢႆး႞ ၼႆ လၢမ်းႁူႉၵၼ်ယူႇၶႃႈလူး။
ၵေႃႉတႄႇသုမ်ၾႆး တၵ်းလႆႈဢွၼ်မွတ်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ၶႄးၸၢင်ႈလၢမ်းႁုပ်ႇပႃး တိၼ်မိုဝ်း တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၼႆ ၼပ်ႉၸွမ်းပိူင်ပဵၼ် ဝႅၼ်ႊၼီႊသွႆႊလႃႊ လႄႈ ဢီႊရၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁၼ်လႆႈ တႅၵ်ႇလႅင်းယူႇသႄႈ။
ယုၵ်းယၢၵ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵဝ်းမိူဝ် တူဝ်ၵဝ်ႇတၵ်းလႆႈၽဵဝ်ႈ တေလႆႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၸိူင်ႉ လွင်ႈၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈ ႁူင်းၵၢၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ် ၶွင် SSPP, MNDAA လႄႈ UWSA ၼႂ်းမိူဝ်ႈဝႃးမိူဝ်ႈသိုၼ်းၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈၶိုၼ်းယုၵ်းယိူဝ်ႇ ၵဝ်ႇမၼ်းၼႆ မီးဝႆႉၵေႃႉၼပ်ႉသၢင်ႈယူႇ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈလႆႈၸႂ် ၸွမ်ၸိုင်ႈသျီႊၵျိၼ်ႉၽိင်ႊၼႆႉ လပ်ႉလင်မီးဝႆႉၶေႃႈ ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇသွင်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈၸမ်ႉ ဝၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉယႃႇ တေလႆႈပွႆႇလွတ်ႈပၼ် ASSK၊ ၵေႇသုတ်း တေလႆႈပွႆႇယူႇလူမ် ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇၸွမ်း ၽွင်းတၢင် လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း။
သွင်တႄႉ တေလႆႈၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တႃႇၸုမ်းသိုၵ်း ဢၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ လူၺ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်းပႅတ်ႈမၢင်ဝႆႉၼၼ်ႉ တေၶဝ်ႈၵႄႈဢွၵ်ႇၵၢင်ပိူၼ်ႈလႆႈၵွႆး ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ပႃးတႃႇမၼ်းၶွၼ်ႈႁႅင်း လေႃႇတိုၵ်းလႆႈတီႈ PDF ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ၊ တေဝႃႈပေႃႈလဵင်ႉမၼ်းၵေႃႈ ၼေလႆႈဢေႃးၸႃႇမၼ်းဢမ်ႇၵႃး ႁူမ်ႇလူမ်ႈလႆႈပႃး ၽႅၼ်ၵၢၼ် မၢၵ်ႈမီး ၵွတ်ႇလူၵ်ႈမၼ်းယဝ်ႉယိုင်။
ၸင်ႇၼၼ် ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆႉ လႅပ်ႈလၢမ်းၸပ်းဝႆႉတေႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးၼပ်ႉသၢင်ႈၶိုၼ်း ငဝ်းလၢႆး KIA လႄႈ AA ၼႆၵေႃႈ လႅပ်ႈၸမ်ပဵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ MDSI ဝႃႈဝႆႉယူႇ။ KIA ၼႆႉ ဝၢႆးလင်ယိုတ်းလႆႈမိူင်းၶၢင် မွၵ်ႈသိပ်းဝဵင်းလိူဝ် ၶဝ်တိုၼ်းမီးၵၢင်ၸႂ်တႃႇ ၵိုတ်းဢုပ်ႇ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆ တၢမ်တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းၵုၼ်ႇမေႃႇ ယၢမ်ႈပၢၵ်ႇဢွၵ်ႇသူပ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢုပ်ႇၶဝ်ၸုမ်း လဵဝ် တႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်း။ ၾၢႆႇ႞ၵေႃႈ ဢမ်ႇၽွင်းလိူဝ်လႆႈ လွင်ႈမိူင်း ၶႄႇမိပ်ႇငႅၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးယဝ်ႉ။ ပေႉသိုၵ်းယူႇသေတႃႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၶၢတ်ႇမူတ်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ၼုင်ႈယူႇသဝ်း ယၢၵ်ႇယၢပ်ႈၼႃႇတႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉပၼ်ႁႃၵမ်ႉၵၢင်းလူင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။
တိူၵ်ႈတီႈၵိုတ်းတိုၵ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းမႃးၼႆလႃႈ၊ KPDF ဢၼ်ပူၼ်ႉၶွပ်ႇမိူင်းၶၢင်သေ ၶႅပ်ႇၸွမ်းတိူင်းၸေႊၵႅင်း လႄႈ မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၼမ်ႉၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ႉပဵၼ်တႅၼ်ႈတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉတႃႇမၼ်းယဝ်ႉယိုင်။ ပေႉၵၢၼ်တိုၵ်းယဝ်ႉ ၶႂ်ႈလိုဝ်ႈဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်း တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ တေဝႃႈ AA ၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မိူင်းပင်းၵလႃး ယွၵ်ႈယဝ်ႈယူႇတၢင်းလင်ၼၼ်ႉလႂ်၊ ပၼ်ႁႃရူဝ်ႇႁိင်ၵျႃႇ ဢၼ်လုၵ်ႉႁိုင်းယူႇၼၼ်ႉလႂ် ဢမ်ႇလၢႆး႞ၵေႃႈလွင်ႈ႞ တၵ်းၵွင်ႉၵဵဝ်ႇပႃးၶဝ်မႃးၼႆ တေယုၵ်ႉႁူႉတူဝ်ဝႆႉယူႇ၊ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းရၶႅင်ႇၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉမိူင်းၶႄႇၵွတ်ႇဝႆႉသေ တေႃႉတႄႉၵိုတ်းယူႇ မၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ သိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၵျွၵ်ႉၽိဝ်ႇၵွႆးယဝ်ႉယိုင်။ သိုၵ်း AA ပေႃးလူမ်ႇၶဝ်ႈထိုင် လၢပ်ႈလိၼ်မၵူၺ်း လႄႈ ဢေႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉလူး။ SRA ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ 19 ၸုမ်း ဢၼ်မၼ်းၵမ်ႉလင်ၸွႆႈတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇယၢမ်းလႂ် ယူႇလင်ၸၼ်ႁႅင်းၾႆးပၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼင်ႇ ဢမ်ႇဢၢၼ်းသိမ်းဢဝ်ၼေႇပျီႇတေႃႇတႄႉ တႃႉၵိုတ်းဢုပ်ႇၵၼ် ယင်းတေလႆႈ ၶေႃႈႁပ်ႉပၢၵ်ႇ တႃႇၵုမ်းၵမ်ၼႃႈတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇၵွၼ်ႇ တေဝႃႈၼႆယူႇ။ ၸဵမ်ပိုင်းၵေႃႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈလႆႈသုၼ်ႇဢၼ် ဢမ်ႇယွမ်း UWSA ဝႃႈၼႆဝႆႉလူး။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸၢမ်းႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုၼ်းမိုဝ်း KIA လႄႈ AA ၼႆႉ လႅပ်ႈတေယွမ်းႁပ်ႉဢုပ်ႇ တႃႇၵိုတ်းတိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶျၢင်းၵေႃႈ လႅပ်ႈတေပႃးၸွမ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၶဝ်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇ တႅၵ်ႇ ၵၼ်တႄႉ တေၺႃးထႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆပုတ်းသေဢုပ်ႇၵွႆး။ ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ရၶႅင်ႇ ႁူမ်ႈၵိုတ်းတိၵ်းယဝ်ႉၼႆ ၸုမ်းၸိူဝ်းတၢင်းၸၢၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ KNU လႄႈ ဢူၺ်းလီမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမိူၼ်ႁိုဝ်။ ၸွမ်းၼင်ႇၶဝ်ၽၼ်ႈၵၼ်ၸွမ်း NUG လႄႈ ႁူႉၺႃးလေႃႇတိုၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် တေပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ NUG ႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တေလူင်ႈၼႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၼႄႇ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်တေမီးမႃး ဝၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵွႆးပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းလၢႆႈၶၢပ်ႈဝႆႉလႄႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ မၼ်းတေႁပ်ႉဢုပ်ႇတေႃႇ NUG, PDF ၼႆ ဢမ်ႇလႆႈလႃးလႃး။ လီလိူဝ်သုတ်းတႄႉ ၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁိုၼ်ႇတိုၵ်း ႁႂ်ႈၼေႇပျီႇတေႃႇၵူၼ်ႇပင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းသမ်ႉ ၸွင်ႇတေပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉႁိုဝ်၊ ႁႃႈပီႊလုမ်းလုမ်း ဢမ်ႇၶွၼ်ႈၵၼ်လႆႈမႃးလူး။ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇမၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်း ယၢမ်း လႄႈ ႁႅင်းၵမ်ႉယၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်တေလႆႈၼင်ႇၼႂ်း ပီႊ 2023 ၼၼ်ႉယဝ်ႉသႄႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းတိုၵ်းလႆႈဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၼပ်ႉတၢႆတွင်းၸႃးဝႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၼႃႈတီႈပိူင်ႇငမ်း ၶွင်ၸုမ်းၸၢဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်သေ တေယၼ်ၼိူဝ်ပၢႆးႁပ်ႉ ႁၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇ ၵႅၵ်းယဝ်ႉ ႁပ်ႉဢုပ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၵႂႃႇၵွႆး ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ၸိူဝ်းဢမ်ႇတိုၵ်းဢမ်ႇတေႃးလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈသင် လိူဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်တေလႆႈၼင်ႈၼွၵ်ႈၶွပ်ႇသေ ပႂ်ႉတူၺ်းယူႇၵေႃႈမီးမီးယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇတူၵ်းလူင်း လူၺ်ႈလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆသေတႃႉ တေၵုမ်ႇၸႂ်ယႂ်ႇၼိူဝ် ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်လဵဝ်ၵွႆးတႄႉၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇ မိူင်း ႁႅင်းယႂ်ႇလူင် ၸိူဝ်းပဵၼ် Super Power ယင်းဢမ်ႇ ၸွမ်းပၵ်း ၸွမ်းပိူင်ၼႆ တၵ်းလႆႈယွမ်းႁပ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင်ယၢမ်းပိူၼ်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ၸိူဝ်းႁပ်ႉၸိုဝ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼ ၼ်ႉ တေၶိုင်ႁူဝ်တွင်ၶႂၢင် ႁၢင်တွင်ဝၢႆႇၸူးၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ တေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းယူႇ တင်းလႅတ်းတင်းလႅင်ႈယဝ်ႉ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ