သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉဢဝ်တူဝ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇသေ ၵုမ်းၶင် လပ်ႉႁူလပ်ႉတႃၵူၼ်း လုမ်ႈၾႃႉဝႆႉ ။ တေႃႈၼင်ႇ လုၵ်ႈဢွၵ်ႇတွင်ႉဢွၵ်ႇသႆႈတႄႉတႄႉ ယင်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်းမၼ်းၼၢင်းသေဢိတ်း ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် လူႉတၢႆႁႃႉလိပ်းၶီး ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉ ။ ၶၢဝ်ႇဢၼ်ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵႆႉမီးဝႃႈ ပၢႆးယူႇလီမၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ငိၼ်းဝႃႈ လီမႆႈၸႂ်ႁႅင်းၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ၸုမ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးတူၵ်ႇထိုင်မၼ်းၼၢင်းယဝ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇဢွၵ်ႇသဵင်တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉႁပ်ႉႁူႉ ။ ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်တူဝ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈမၼ်းဝႆးဝႆးဝႃႈၼႆ။

ၶိမ်ႊ ဢႄႊရိတ်ႉသ် ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ မႆႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ – ” ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈလူႉတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇတၼ်းႁူႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းဝႆႉလူၺ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းသင် ပၢႆးယူႇလီမၼ်းၼၢင်းပဵၼ်ႁိုဝ်တႄႉတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း ” – ဝႃႈၼႆယူႇ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼၼ်ႉသေ တီႉဢဝ်တူဝ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၶင်ဝႆႉလူၺ်ႈ တၢင်းၽိတ်း လိူင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၊ လိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉ လႄႈ လိူင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်း ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ၺႃးပၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉ 27 ပီ ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၽႂ်ဢမ်ႇႁူႉၸွမ်းဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶင်ဝႆႉတီႈလႂ် ။

ပေႃးတူၺ်းဢႃယု တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၵေႃႈ ထူၼ်ႈထိုင် 80 ယဝ်ႉလႄႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃဝၵူၼ်းထဝ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉသေ လီမႆႈၸႂ် ။ မၼ်းၼၢင်း မီးတၢင်းပဵၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ၊ တၢင်းပဵၼ်လုပ်ႇ လႄႈ ႁိူၵ်ႇၸဵပ်းၶဵဝ်ႈၸဵပ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆ – ၶိမ်ႊ ဢႄႊရိတ်ႉသ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇ Reuters ဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈမႆႈၸႂ်လၢႆလွင်ႈသေ လုၵ်ႈၸၢႆးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၸင်ႇၼမ်းၸတ်းပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈတူဝ်ႊၵျူဝ်ႊ တႃႇႁႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၾၢင်ႉႁူႉၸွမ်းလႄႈ တႃႇပဵၼ်ႁႅင်းဢီး ႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈပွႆႇတူဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ။
ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 16/12/2025 ၼႆႉဝႃႈ – “ လုၵ်ႈၸၢႆးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ဢေႊရိတ်ႉသ် လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ မႄႈမၼ်းလူႉတၢႆၵႂႃႇၼႂ်းၶွၵ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ယွၼ်ႉၶၢဝ်ႇပွမ်ၶၢဝ်ႇၽၢင်း ဢၼ်သူၼ်းသေႃႇမႄႇၶႂၢၵ်ႈၵူၺ်း ။ ပၢႆးယူႇလီမၼ်းၼၢင်းတိုၵ်ႉၶႅမ်ႉယူႇ ။ ၶၢဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇယူႇလီၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽီမိုဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ၶႂ်ႈယႃႉၵဝ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ” – ၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။
တႅမ်ႈတၢင်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဝႅပ်ႉသၢႆႉၶဝ် ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း ၊ ဢမ်ႇတူၵ်ႇလၢတ်ႈပႃးလွင်ႈဝႃႈတေလူတ်းယွၼ်ႇတၢင်းၽိတ်းသင်သေဢိတ်း။ ဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃးလွင်ႈ သုၼ်ႇလႆႈသင်မၼ်းၼၢင်းသေဢိတ်း ။

ၵွၼ်ႇၼႃႈၼႆႉ 2 ပီတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၵမ်းသိုဝ်ႈသေတႃႉ လႆႈႁူႉၸွမ်းလွင်ႈတၢင်းမၼ်းတီႈၽူႈတၢင်ၼႃႈမၼ်းၼၢင်းယူႇ ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ သူင်ႇပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ “ ၼႂ်းႁွင်ႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈလႄႈ ၶၢဝ်းၾူၼ် မႆႈႁႅင်းၼႃႇ ဝႃႈၼႆဝႆႉ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ လႄႈ ဢေႊရိတ်ႉသ်တႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶင်တူဝ်မႄႈမၼ်း ဝႆႉတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ ။

ငဝ်းလၢႆးလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႈၼမ် ၵၢၼ်ပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ယွမ်းလူင်းဝႆႉ ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢၢၼ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းႁပ်ႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။
ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ လွတ်ႈလႅဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၵမ်ႉထႅမ်ႁၼ်လီ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ မၼ်းၼၢင်း မီးပၼ်ႁႃၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသူၼ်ၸႂ်ႁၼ်လီၼိူဝ်မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ဢေႇမႃး ။ ဢမ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ယဝ်ႉ ၼႆ – ဢေႊရိတ်ႉသ်လၢတ်ႈ။

ၸုမ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်းဝႃႈ – မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2016 -2017 သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵူၼ်းၶိူဝ်း ရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ လူႉတၢႆတင်းၼမ်၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း 7 သႅၼ်ပၢႆ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ မိူင်းပင်ႊၵလႃႊထဵတ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉမီးပႃးလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၼိူဝ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၼႆၸုမ်း တူင်ႉ ၼိုင်သုၼ်ႇလႆၵူၼ်းၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ။

ၽွင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ၽွင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၽူႈမီးဢႃႇၼႃႇႁႅင်းပွင်ဝႆႉယူႇလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တႃႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸင်ႇမၢပ်ႇၼႄးပႃး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ။
ၸုမ်းမၢၼ်ႈ – ရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ Burmese Rohingya Organization UK မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ၸီႉၸမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ – လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၽွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ဢၼ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉလႄႈ လုမ်ႈၾႃႉၸင်ႇမၢႆပႃးၸိုဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်းၵူၺ်း။

တီႈတႄႉမၼ်း ၽွင်းပီ 2017 ၽွင်းပႃႇတီႇ NLD တႄႇၶိုၼ်ႈမႃးၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢေႃးၸႃႇဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးၼႅၼ်ႈၼႃယူႇလႄႈ လွင်ႈဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ လုမ်ႈၾႃႉဢမ်ႇႁူႉၸွမ်း – ဝႃႈၼႆ။

ဝၼ်းတီႈ 11 /11/2019 ၼၼ်ႉ မိူင်းၵမ်ႊပီႊယႃႊ တၢင်တူဝ်မိူင်းမူႊသလိမ်ႊ 57 မိူင်းသေ ၸႅင်ႈၵႂၢမ်းတီႈလုမ်းတြႃး ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ICJ ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႃႈႁႅမ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸၢဝ်းၵြႃးမူႊသလိမ်ႊ ဢၼ် သွၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဝႃႈပဵၼ် ၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ဝႃႈၼႆ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တႅတ်းတတ်းဝႃႈ တူဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း/ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇတေႃႇသူႈလိူင်ႈလၢဝ်း တီႈလုမ်းတြႃး ICJ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလုမ်း ICJ ၼၼ်ႉ မၼ်းသမ်ႉဢမ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး လၢတ်ႈႁႄႉၵင်ႈပႃးလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ႈသုၼ်ႇလႆႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ်မၼ်းၼၢင်းမႃး။
တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ လႆႈႁပ်ႉသူး/ရၢင်းဝလ်းၼူဝ်ႊၿေႊလ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူဝ်ႈ 2016 ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇဢမ်ႇႁိုင် သမ်ႉမႃးထူပ်းပၼ်ႁႃရူဝ်ႊႁိင်ႊၵျႃႊၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈလူႉၵႂႃႇ။ လွင်ႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၸွမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈႁႅင်းဢေႇလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၺွပ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးၶတ်းၸႂ်တႃႇမၼ်းၼၢင်းၵႃႈႁိုဝ််ၼႆ – ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢေႊရိတ်ႉသ်တႄႉ လၢတ်ႈၵႂႃႇတီႈသိုဝ်ႇ Reuters တီႈတူဝ်ႊၵျူဝ်ႊ(14/12/2025 )ၼၼ်ႉဝႃႈ – “ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊၼၼ်ႉ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ဢမ်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေဢိတ်း ” – ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽွင်းဢေႊရိတ်ႉသ် ႁွတ်ႈဝႆႉ တူဝ်ႊၵဵဝ်ႊ မိူင်ၵျႃႊပၢၼ်ႇ ၼႆႉ မၼ်းၸင်ႇႁူၺ်းသူၼ်း သပ်းလႅင်းၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်းတီႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်းၵျႃႊပၢၼ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျႃႊပၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ။ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈသၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ႁႂ်ႈပူတ်းပႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2025 ၼႆႉ ။

တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ။ သင်မၼ်းႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတူင်ႉၼိုင်ၸိူင်ႉၼႆ ထၢင်ႇမၼ်းတေၸႂ်လဵၵ်ႉယူႇ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလုၵ်ႈၸၢႆးဢမ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်ပၼ်ၵေႃႈ ၽႂ်တေမႃးဢွၵ်ႇပၼ်လႃႇ – ၼႆ ဢေႊရိတ်ႉသ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ။