ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၶိၼ်ၸတ်း ၵိုတ်းသိပ်းဝၼ်းပၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်မၢၵ်ႇလူင်မၢၵ်ႇဢွၼ်ႇၸွမ်းပွႆႇသႂ်ႇၼႃႈလိၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတူင်ႉၼိုင်ယူႇ ။ ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆသမ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းသိုၵ်းၵူၺ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉ ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႆႇၵိုတ်းလွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉၸိူဝ်းၼႆႉသေ သမ်ႉတေၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယူႇလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇတွတ်ႈပၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းၾိင်ႈမိူင်း ။

ဝၼ်းတီႈ 28/12/2025 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်း ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ ၽႂ်သေႉၼႄး ၸီႉၸမ်ႈၼိူဝ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ တေၺႃးဢဝ်လိူင်ႈၼႆ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယၢမ်ႈလွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႆႉ။

ၾၢႆႇ CRPH ၶွမ်ႊမတီႊတႅၼ်းတၢင်သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးမႃးဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉဢွၵ်ႇပိူင်ၸွမ်းထႅင်ႈဝႃႈ – ၽႂ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈသမ်ႉဝႃႈ တေတီႉၺွပ်းပၼ်တူတ်ႈ တၢမ်ႇဝႃႈၼႆဝႆႉ ။

ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈဝႃႈ ၸုမ်းၼၼ်ႉမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၼႆ ႁင်းၽႂ်မၼ်း ။ ၽႂ်ၵေႃႈ ဝႃႈ လႆႈ မိူင်းတီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်တုၵ်ႉဢၼ်ယၢၵ်ႈယူႇၼႂ်းၵႄႈမၼ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ။

လုင်းဢွင်ႇၵျီႇၺုၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ CRPH တႄႉလၢတ်ႈတီႈ BBC ဝႆႉဝႃႈ – “ တႃႇမူၺ်ႉလႆႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈသင် တႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈသုၼ်ႇလႆႈတီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊလႄႈသင် ၸင်ႇဢွၵ်ႇပိူင်ႁႄႉႁၢမ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉမႃး ။ ၽႂ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ တေၺႃးတၢမ်ႇၸွမ်းၼင်ႇၸၼ်ႉထၢၼ်ၽႂ်မၼ်း ။ ၸၢင်ႈၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇ 6 လိူၼ် ထိုင် 10 ပီ ” – ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ တႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆငႃးဝႆႉ ၊ ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈတဵမ်တီႈ ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်လၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၸွမ်းပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိင်ႇလိူၵ်ႈၶၢဝ်း ။

ပွတ်းတၢင်းမိူင်းၵုတ်ႈ မိူင်းမိတ်ႈ လႄႈ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉၺႃး ၽေးမၢၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ။ ၵူၼ်းမိူင်းတိုၵ်ႉႁၢမ်းတီႈယူႇလႄႈ ၶၢတ်ႇၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် ။

ပွတ်းတၢင်းလွႆၶေႃ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၵေႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇတွတ်ႈ ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ႈၼႃႈၵေႃႈ ၺႃးၸုမ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈလွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႃႈ တေဢမ်ႇတူၺ်းပၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈသင်ပၼ် ၼႆ ၵူၼ်းလွႆၶေႃ လၢတ်ႈတီႈ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ ။

မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉ တေႃႈၼင်ႇငဝ်လၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ယုင်ႈယၢင်ႈတႄႉတႄႉသေတႃႉ ဢွင်ႈတီႈဢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ မီး 55 ၸႄႈဝဵင်း ။ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းရၶၢႆႇ 9 တီႈ ၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆး 6 တီႈ ။ ဢၼ်တေၸတ်းလႆႈပဵၼ်ယွမ်ႇပဵၼ်တီႈၵူၺ်းသမ်ႉ မီး 40 ဝဵင်း ဝႃႈၼႆ။

 2010 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မီး 5 ဝဵင်း ၼႂ်းၼႃႈတီႈဝႃႉ လႄႈ မိူင်းလႃး ၊ လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် 2 ဝဵင်း ။

2015 သမ်ႉ ၼႂ်းၼႃႈတီႈဝႃႉ 4 ဝဵင်း လႄႈ မိူင်းလႃး ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းသူႈလႄႈ ၵေးသီး ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်း ။ ၼႂ်းဢၼ် ၸတ်းလႆႈပဵၼ်ယွမ်ႇပဵၼ်တီႈသမ်ႉ မီး 31 ဝဵင်း ။

ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉတႄႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းၼႃႇ ဢၼ်တေဢမ်ႇၸတ်းလႆႈသေဢိတ်းၼႆႉ မီး 56 တီႈ ၊ ဢၼ်တေၸတ်းလႆႈ ပဵၼ်တီႈပဵၼ်ယွမ်ႇ မီး 103 တီႈ ၼႆ ၸုမ်း BBC ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉ ။

ၽွင်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉ ယင်းပႃး ပႃႇတီႇဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသူၼ်ၸႂ်ၼမ် လႄႈ ပဵၼ်တီႈမုင်ႈမွင်းၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃႇတီႇ SNLD လႄႈ NLD ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

2025 ၼႆႉတႄႉ ပႆႇၸၢင်ႈတမ်းၸႂ်ဢၼ်လႂ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၼမ် ဢွၵ်ႇသဵင်ၼင်ႇၼႆ။

ပီၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇပႃးပႃႇတီႇဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ယႂ်ႇလႄႈတမ်းၸႂ်တႄႉတႄႉသေ သမ်ႉတေမႃးၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ တႃႇၵႂႃႇတွတ်ႈပၼ်သဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတဵမ်ၸႂ်ၶႂ်ႈတွတ်ႈလႄႈ မိူၼ်တၢင်းတဵၵ်းမိပ်ႇငႅၼ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသုၵ်ႉၸႂ်။

ဢိင်ၼိူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈထူပ်းလွင်ႈဢမ်ႇတဵင်ႈထမ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ တိုၼ်းဢွၵ်ႇသဵင်သၢၼ်ၶတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်း တႃႇဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်း။

ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄပိူင်ၾၢင် ဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵႂႃႇ ဝၢင်းတၢင်းၼႃႈ ပၢႆႉၶဝ်ႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 14/12/2025 ၼႆႉ။

တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ No vote on FACAIST election ၊ ပွင်ႇဝႃႈ ယႃႇပၼ်သဵင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸုမ်းၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႉၵိၼ်လူလၢႆၵူၼ်းမိူင်းတေၸတ်း ။

ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းလွင်ႈၼႆႉ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇတဵင်ႈထမ်း ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တေႁဵတ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁူႉၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇတူင်ႉၼိုင်ၸိူင်ႉၼႆႈ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်းႁူႉ ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်တၢႆၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ၊ တိုၵ်ႉပေႉၵိၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ၊ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃး ၊ ဢၼ်ၵူၼ်းၶႄႉၶႅင်ႇၵေႃႈ ၶႄႉၶႅင်ႇမႃး ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၵႂႃႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၵႂႃႇၵိုတ်းလႆႈ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးပေႉၵိၼ်ႁဝ်း ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်းၶႃႈ ။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁူႉဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇလီပၼ်ႁႅင်း ။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵႂႃႇတွတ်ႈမႄး ၼႆ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁူႉၸိူင်ႉၼႆ

လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၼႄလွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးလၢႆလွင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈၸုမ်း ၊ ႁူမ်ႈၵၼ်တႄႉ ဢမ်ႇယွမ်း 5 ၸုမ်း ၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈတူင်ႉၼိုင်ၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပွတ်းတၢင်းသီႇပေႃႉ ၵျွၵ်ႉမႄး ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇလႄႈ လႆႈမႆႈၸႂ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၶဝ်ၼႆ ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ပႃႇတီႇၸိူဝ်းဢၼ် လူင်းႁူၺ်းသူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ (USDP) တႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ပႃႇတီႇဢွၼ်ၼမ်းၵူၼ်းမိူင်း (PPP) ၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉ ၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ – Democratic Party of National Politics (DNP) ၊ ပႃႇတီႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးမိူင်းမၢၼ်ႈ (MFDP)၊ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (SNDP)၊ ပႃႇတီႇၼၢင်းယိင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း၊ ပႃႇတီႇႁူမ်ႈႁႅင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NDF) လႄႈ ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း (PP) ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ တေဢၢၼ်းၸတ်းပဵၼ်တီႈပဵၼ်တီႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ။ ငၢႆးမိူၼ် ပီ 1951 ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်းပတ်းပိုၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၸတ်းၵႂႃႇၵမ်းတွၼ်ႈတွၼ်ႈသေ ႁိုင်ထိုင် ႁိမ်း 1 ပီ ။

ၼေႃႈၽူႈတႅၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူင်းသူၼ်းတုမ် ၊ ၵူၼ်းတေတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ဢမ်ႇႁၼ်ၼႃႈၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း တႅၼ်းၽွင်းသေ တေလႆႈတွတ်ႈပၼ်သဵင် ငၢႆးမိူၼ်မိူဝ်ႈ 1951 ။ လၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၵ်းတေႃးဢဝ်ၶိုၼ်း ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယိုတ်းလႆႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢၢၼ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ႁႂ်ႈယဝ်ႉဝႆးဝႆး ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။