ဝၼ်းတီႈ 10 လိူၼ်တီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၶွပ်ႈတဵမ် 77 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ဝၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းပွႆႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇသႂ်ႇ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းမရွၵ်ႉဢူး မိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလူႉတၢႆ 34 ၵေႃႉ ဢၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်းမီး 77 ၵေႃႉ။

UN, EU ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်သေႉသွမ်း သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ လိူင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉသေတႃႉ ဢမ်ႇငိၼ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း AA ၼၼ်ႉဢွၵ်ႇသဵင်လႄႈ လႆႈႁၼ်ၸိူဝ်းယူႇယၢၼ်မိူင်းထတ်းသၢင်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မေႃးယူႇႁိုၼ်ႉႁိုၼ်ႉ။ ႁဵတ်းသင် TNLA လႄႈ MNDAA ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်၊ ၵွပ်ႈသင် FPNCC ဢူမ်ၼမ်ႉလပ်ႉၽႃႉယူႇ၊ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းရၶႅင်ႇၸိူဝ်းတေလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းတၵ်ႉႁတ်းတိူၼ်သေၶေႃႈၼႆ ၽၢတ်ႈသႂ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းလူင်ၵႂႃႇ။

လွင်ႈ ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉလူင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လိူင်ႈလၢဝ်းၽိတ်းၾိင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ပဵၼ်လိူင်ႈလၢဝ်းၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႆၵေႃႈ ၸိူဝ်းဝႃႈ ဝႃႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈၸုမ်းၸၢဝ်းၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ထိုင်တီႈတေလႆႈဝႃႈမၼ်း တိုၼ်းလိုၼ်ႈႁူလိုၼ်ႈတႃ လိုၼ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၵႂႃႇယဝ်ႉႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႈပိူၼ်ႈ တၵ်းတေၺႃးယူႇ ဢမ်ႇပွၵ်ႈၼႆႈၵေႃႈ ပွၵ်ႈၼႃႈၼႆႁိုဝ်။

ငဝ်းလၢႆးမိူၼ်ၼႆၼႆႉ မိူၼ်တင်းယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ ၽူႈၶဵၼ်ၼႆႉ တႃႇမၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ပွႆႇမၼ်းႁဵတ်းၵႂႃႇၼႆၵူၺ်းႁိုဝ်၊ လွင်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ထမ်း လွင်ႈဢမ်ႇတြႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈလႂ်ႁဵတ်းၵေႃႈတေလႆႈသၢၼ်ၶတ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸူမ်ႁၢႆပႅတ်ႈ ယဝ်ႉႁိုဝ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းႁပ်ႉယူႇၸွမ်းၵၼ်မႃး ၸမ်ပႅတ်ႇသိပ်းပီမိူင်းၼႆႉ ပႅတ်ႈမၢင်ၸၢင်ၸၢၼ်ႈတေႃႇ ၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ထိုင်တီႈၽႂ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ပႅတ်ႈယဝ်ႉႁိုဝ်။

ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇသၢၼ်ၶတ်းတေႃႇသူႈ တၢင်းႁဵတ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈၽူႈၶဵၼ်ဝႃႈ ၼႆသေတႃႉ မိူၼ်ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈႁူႉၼိူဝ်ႉႁၼ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼႆႉ မိူၼ်တင်းယွမ်းၵၢၼ်ႉလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်ၵူၺ်းယူဝ်ႉၼႆ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်လိုၵ်ႉလမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးတေၼပ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈ TNLA ၺႃးယၢပ်ႇ AA လႄႈ တၢင်ႇၸုမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဝိၵ်းဝွၵ်းၸွႆႈထႅမ်ၼင်ႇ ၵဝ်ႇ၊ မိူဝ်ႈ KIA တူၵ်းၵိၼ်း ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ် ငွၵ်ႈငိူၼ်းတူၺ်းလူၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆၵူၺ်းတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႅၼ် တိုၵ်းပၢႆးၸႂ် ၶွင်ၽူႈၶဵၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉဢွင်ႇမၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽူႈၶဵၼ်ၼႆႉ ယိုၼ်ႈပၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်သေၸႅၵ်ႇ၊ ထႅၵ်ႇမႅင်ႇၼႃႈလိၼ်တူင်ႇတၢင်ႇသေၸႅၵ်ႇ၊ ၽႄၸိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသေၸႅၵ်ႇ၊ လိုၼ်းသုတ်းမႃး တေႃႈၼင်ႇၶႃႈငႅၼ်းတူဝ်ၸႂ်ၵူၺ်း ယင်းဝဵၼ်ႉၸႅၵ်ႇထႅၵ်ႇႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်း ၵၼ်ၼႆသေ မၢင်ၵမ်းၵေႃႉၵမ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉယိုင်။

မိပ်ႇ MNDAA ယဵၼ်ယဝ်ႉ လေႃႇတိုၵ်း TNLA၊ ၽိူဝ်ႇလႆႈ မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ လေႃႇတိုၵ်း မတ်ႈတယႃႇ၊ ၸိၼ်ႉၵူး။ ပွႆႇႁႂ်ႈ TNLA ယဵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆႇၼႃႈသိုၵ်းၸူး မိူင်းရၶႅင်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူႉယူႇဝႃႈတေပဵၼ်မႃးသေတႃႉ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၶပ်းၽႅၼ်ႁေႉႁၢမ်ႈလႆႈ။

တေႃႇထိုင်ပဵၼ်ၼႆမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ AA တိုၵ်ႉၶႂ်ႈဝႃႈ တေတွပ်ႇတႅၼ်းၶိုၼ်မိုဝ်း ႁင်းၶေႃမၼ်းယူႇ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈသၢမ်ၸုမ်းပီႈၼွင်ႉ 3 Brotherhood ဢမ်ႇမီးဝႆႉ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၼႂ်းၸဵတ်းၸုမ်း FPNCC ၵေႃႈ ၸုတ်ႈႁၢမ်းဝႆႉမိူၼ်ၼၼ်ယဝ်ႉ။ တိူဝ်ႉ ၸုမ်း႞ သွၼ်ႇပဵၼ်တိူဝ်ႉၵူႈၸုမ်း၊ တိူဝ်ႉမိူင်း႞ၼႆႉ သွၼ်ႇဝႃႈတိူဝ်ႉတင်းလုမ်ႈၼႆ ဢမ်ႇပႃႈမီးဝႆႉသႄႈ။

ၽူႈၶဵၼ်ၼႆႉ ဢွၼ်ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶဵၼ်ၽုင်ႇယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလုၵ်ႉၶိုၼ်မိုဝ်း။ တႃႇတေႁူမ်ႈၽႅၼ်တိုၵ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်မီး။ ၶေႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတႄႉၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈၾႅတ်ႇတရႄႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႂ်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃယူႇ၊ တၢင်းႁဵတ်းသမ်ႉ တိုၵ်ႉယူႇတႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ 2008 ယူႇ၊ မိူၼ်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇဢၢၼ်းပူၼ်ႉလႆႈတႂ်ႈၽူႈၶဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မၢင်ၸုမ်း ဢၢၼ်းတင်ႈမိူင်း Confederate သေ ၶိုင်တိုၵ်းဢဝ်ႁင်းၶေႃမႅၵ်းမႅၵ်း၊ မၢင်ၽဝ်ႇ ယူဝ်လိုမ်းၼပ်ႉပႃး မႃႇႁႅင်းလႄႈၽွၼ်းပၢင်ႈၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းလူင်ၸိူဝ်းမီးႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈ တၢင်းမႃးၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈသေ တေၶိုင်တေႃႇသူႈႁင်းၶေႃမိူင်းလဵဝ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းတေယၢပ်ႇ၊ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ပႆႇတူၵ်းလူင်းလႆႈ ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈတေၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်တေႉတေႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတိုၵ်းၽႂ်တိုၵ်းမၼ်းၵွႆးတႄႉ သင်ႇၶႃႇရတိုၼ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။

ၽူႈၶဵၼ်ၼႆႉ တိုၼ်းႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈယၼ်ႇၸႂ်မၼ်း ဢၼ်ဝႃႈဢမ်ႇႁတ်းႁဵတ်း ဢမ်ႇမီး၊ တႃႇဝႃႈ ဢမ်ႇသိူဝ်းလႆႈႁဵတ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ မၼ်းတိုၼ်းပုတ်းၶၢတ်ႇ၊ ယိူင်းၸူးပဝ်ႉမၢႆတႃႇလႆႈဢႃႇၼႃႇ ၼၼ်ႉ သိုဝ်ႈသႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇၼႃႈ ဢဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2025 ႁဵတ်းႁၢင်ႈ၊ ၾၢႆႇလင် ပွႆႇၶိူင်ႈမိၼ် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတေပဵၼ် ႁပ်ႉလူင်းတိုၼ်းၸွမ်း ၽႅၼ် ၵၢၼ်တဵင်ၾၢႆၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူတ်ႉၾႆး မူႇၸေႊ-မၢၼ်းတလေး-ၵျွၵ်ႉၽိဝ်ႇ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ႞ ပွႆႇၸုမ်းလွပ်ႇပီႇ ၵႂႃႇၶၢႆသဵင်တီႈ US ဝႃႈ တေၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈၸုမ်းၵျႃႇၽႅၼ်ႇ Scam Centers ၸိူဝ်းၼႆႈသေ ယူႇယူႇဢွၵ်ႇလင်သဵင်ဝႃႈ တေၶွတ်ႇၽွတ်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း လႄႈ ၶိုင်ဢူၼ်းဢၢပ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၸိူဝ်းၼႆႈ ပဵၼ်ၶုပ်ႈလဵဝ်သိူင်းလဵဝ်ၵၼ်။ ႁူႉယူႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်လီမီးၸေႇတ ၼႃႇတေႃႇမၢၼ်ႈမိူင်းၼႆသေတႃႉ လွင်ႈမၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းတႃႈယိူင်းမၼ်းမႅၵ်းမႅၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီၼႃႇယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ႁူဝ်ၼႃႈၶွင်ၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ႁူႉယူႇ ႁၼ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇႁႃႁၼ်လႆႈ လၢႆးတၢင်းတႃႇတေတမ်းလႆႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်းႁူမ်ႈၵၼ်။ NUG ၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇတၢႆဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ ၵူၺ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ် ၽိတ်ႇ႞ ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ၼင်ႇမႂ်း။

ပေႃးၼႆ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၼင်ႇ ၵၼ် ၸွင်ႇပႃႈတင်ႈလႆႈ သုၼ်ၵၢင်ႁင်းၶေႃၼႄႇ။ တိုၵ်ႉတေလႆႈၶဝ်ႈႁႃ ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈပိၼ်ႇပႆႇယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ဢမ်ႇပႂ်ႉၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတိုၵ်ႉႁူႉႁၼ်ဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းသင်ယူႇတႄႉ တၢင်းမုင်ႈမွင်းၼႆႉ တိုၵ်ႉလိပ်းၶီးပႂ်ႉထႃႈယူႇ။ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းၸမ်း တေလႆႈမၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။