ၵူၼ်းၸၢႆး2 ၵေႃႉ ယူႇပွၵ်ႉပၢင်ၵၢင်း (ပန်ကန်းရပ်ကွက်) တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃ မိူင်းယၢင်းလႅင် ၽႃႇၺႃးမၢၵ်ႇ မၢတ်ႇၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႆႈႁၢမ်သူင်ႇႁူင်းယႃ ဝႃႈၼႆ ။

ၵူၼ်းၸၢႆးသွင်ႇၵေႃႉဢၼ်ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇၼၼ်ႉပဵၼ် ဢူးမူဝ်းၵျေႃႇ( ဦးမိုးကျော် )ဢႃယု 40 ပီလႄႈ ဢူးရီးရႄႇ ( ဦးရီးရယ် ) ဢႃယု 45 ပီ ။    မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 3/12/2025  ၽွင်းၶႃသွင်ၵေႃႉလုၵ်ႉတီႈသူၼ် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၽႃႇၺႃးမၢၵ်ႇႁိမ်းၶၢင်ႈတၢင်း   ဝႃႈၼႆ ။

 တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ်ၵူၺ်း မီးၵူၼ်းယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇမႅင်း ၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁႆႈ ၊ ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း ၊ ၼႂ်းပွၵ်ႉယွမ်ႇ ၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လူႉတၢႆ /မၢတ်ႇၸဵပ်းမီး 10 ပၢႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းသေပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ-လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

 ၸုမ်းသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ဢၼ်ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ်ၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ10 ၵေႃႉၼႆႉယဝ်ႉ ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ  တၢႆ 2 ၵေႃႉ ၊ မၢင်ၸိူဝ်းယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇလႄႈ တိၼ်ပုတ်း ၊ တႃမွတ်ႇ ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၺႃးတီႈတွင်ႉ ၊ ၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ်ၶဝ်ၵႂႃႇ ၺႃးမၢၵ်ႇ ၼႂ်းသူၼ် ၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်း ၵမ်ႈၼမ်  ”- ဝႃႈၼႆ ။

ပွၵ်ႉဢၼ်ၵႆႉထူပ်းႁၼ်မၢၵ်ႇမႅင်း ၼႂ်းဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႉၼွင်ယႃး(နောင်ရား ) ၊ တေႃးဢူႉၶူႇ (ဒေါဥခူ) ၊ ပွၵ်ႉပၢင်ၵၢင်း(ပန်ကန်း)  ၊ ၼႃႇၼၢတ်ႉတေႃ (နာနတ်တော) ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ် ၽဵဝ်ႈလၢင်ႉပၼ်ႁႂ်ႈထိုင်တီႈလႆႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။  

ၵူၼ်းၸၢႆးပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ၸိူဝ်းပွၵ်ႈယူႇႁိူၼ်းၶိုၼ်း ၊ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉတေပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူတ်ႇထတ်းလွင်ႈမၢၵ်ႇမႅင်း ၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်းလီလီ ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽႂ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းထႅင်ႈ ”- ဝႃႈၼႆ ။

 ဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီး 13 ပွၵ်ႉ ။  ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2023 မႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၼ်း ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ထုၵ်ႇၽဝ် လူႉၵွႆၵႂႃႇတင်းၼမ် ၊ မၢင်ပွၵ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယူႇ ယွၼ်ႉမီး မၢၵ်ႇမႅင်း ၾင်လိၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၊ ၾၢႆႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယွၼ်းငိုၼ်းၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ  ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၼႃႈတီႈသေ ႁူၺ်းသူၼ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းပွၵ်ႈမႃးယူႇၶိုၼ်းသေတႃႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႆႉယဵပ်ႇၺႃးၽႃႇၺႃးမၢၵ်ႇမႅင်း ၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁႆႈ  ။

ၸွမ်းၼင်ႇၸုမ်းၸွႆႈထႅမ်ၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၽေးမၢၵ်ႇမႅင်းလႄႈမဵဝ်းၸၢင်ႈတႅၵ်ႇၽူင်ႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉတႄႉ- ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မီးၽေး ထိသုတ်းၼႆႉပဵၼ် – တၢင်းလတ်း လႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်းယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း  ။ ဢၼ်တေလႆႈၾၢင်ႉပဵၼ်

1- သဵၼ်ႈတၢင်းၵဝ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းႁၢမ်း

2-တီႈမီးလဝ်ႇမီးလုၵ်းမီးၶုမ်(ပဵၼ်တပ်ႉပၢင်သဝ်းၵဝ်ႇၶွင်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ)

3-တီႈမီးၵွင်လုပ်ႇတူဝ်သတ်း၊ လုပ်ႇၶႃ လုပ်ႇမိုဝ်းပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တီႈ

4-တီႈမီးၽႅၼ်ႇ/ၸိူၵ်ႈ/ၵုပ်း/သၢႆဝၢႆႇယႃႇ – သေဢၼ်ဢၼ် ၽႅၼ်/ႁွႆႈဝႆႉ ပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉဝႃႈမီးၽေး

5-ပိုၼ်ႉတီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၽွင်းပၢင်တိုၵ်းမိူၼ်ၼင်ႇ(ႁိူၼ်းယေးႁၢမ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်းယႃ တပ်ႉသိုၵ်း/တပ်ႉပၢင်သဝ်းၵဝ်ႇ/တီႈမီးဢၼ်ႁႄႉဢၼ်ၵင်ႈ/သဝ်လၵ်းၾူၼ်း/သဝ်လၵ်းၾႆး/  လုၵ်းပဵမ်ႇလုၵ်းထႅၼ်ႉ) ၸိူဝ်းၼႆႉ- ဝႃႈၼႆ။

ယၢမ်းလဵဝ်တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပၵ်းတပ်ႉယူႇဝႆႉတီႈတၢင်းၶဝ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းသေ ၵူတ်ႇ ထတ်း ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။ ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းလွႆၶေႃ ဢၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း ႁိူၼ်း 3 ပုၼ်ႈ 2 ပုၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵိၼ်ယမ်ႉ ၵႃႈယႂ်ႇႁႅင်း၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။

ပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1111   သိုၵ်းယၢင်းလႅင် KNDF- PDF ပိုတ်းယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈ ဝဵင်းလွႆ ၶေႃ ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းဝဵင်း ပႃးၸဵမ်တၢင်းဝၢၼ်ႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၵႂႃႇယူႇသဝ်းဝႆႉ ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းလွႆၶေႃ လႄႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ပၢင်လွင်း ၊ သီႇသႅင်ႇ ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လၢႆလၢႆဝဵင်း ။

ၸွမ်းၼင်ႇ Customary International Law Rules 70 and 71 တႄႉတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ – ႁၢမ်ႈၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးလႄႈပၢႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်တေၸၢင်ႈပဵၼ်လွင်ႈတုၵ်ႉၶ ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်။ ႁၢမ်ႈၸႂ်ႉၶိူင်ႈယိပ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၵူၼ်းမိူင်း ၶူဝ်းၶွင်သိုၵ်း ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း ။

ၽွင်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ် Geneva Convention သေ ယူႇတီႈမူႇၸုမ်း Geneva Call ၶိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်တိုၵ်း ဢၼ်မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉတႄႉပဵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ – ၶိူင်ႈယိပ်းဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၾႆးလုၵ်ႉမႆႈ မၢၵ်ႇၾင်လိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၵုမ်းတၢင်းၵႆ ၶိူင်ႈယိပ်းဢၼ်မီးလေႇသႃႇ ႁႅဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶိူင်ႈယိပ်းဢၼ်ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉတႄႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈယိပ်းမီးၵွင်ႉ- ပဵၼ်ၵွင်ႉ မၢၵ်ႇဢၼ်မေႃတႅၵ်ႇၽႄႈ မၢၵ်ႇၾင်လိၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈတူဝ်ယိူဝ်ႇၵေႃႉတိူဝ်ႉသႂ်ႇသေတႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။