ဝၼ်းတီႈ 10 တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႆႉပဵၼ်ဝၼ်း သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၵူႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ International Human Rights Day ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ် ပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ Universal Declaration of Human Rights ဝႃႈ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ လႄႈၵူႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးလၵ်းၸဵင်ဢၼ်ဝႃႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၵူႈၵေႃႉ ။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း UDHR ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 10/12/1948 ၼၼ်ႉပႃးဝႆႉ 30 ၶေႃႈ။ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း လုၵ်ႈၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ တၵ်းတေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ။ ယင်းၸႂ်ႉႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈသင်ႇႁႂ်ႈၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း လၵ်းသုတ်ႇသေ ပူင်သွၼ်ပႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူးၵွၼ်ႇ။
ၼႂ်း 30 ၶေႃႈၼၼ်ႉပဵၼ်သင်လၢႆလၢႆ။
-ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇမႃး ၵူၼ်းႁဝ်းပႃးမႃးသုၼ်ႇလႆႈလႄႈ ၵုင်ႇသိၵ်ႈၶႃႇ ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်း။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၸဵမ်ယိင်းၸၢႆး ၵူႈသီၽိဝ် ၵူႈငႅင်ႈ ၵူႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ် မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်မူတ်း။
-ၵူႈၵေႃႉ တၵ်းလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈမီးသၢႆၸႂ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။
-ၽႂ်ၵေႃႉလႂ်တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈတူၵ်းပဵၼ်ၶႃႈလိပ်းၽႂ်။
-ၽႂ်ၵေႃႉလႂ် တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈတဵၵ်းငႅၼ်းပေႉၵိၼ်ၵၼ်။
-တီႈၼႃႈၶႂၢင်ႇတြႃးၵေႃႈ ၵူႈၵေႃႉတၵ်းထုၵ်ႇလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၼင်ႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။
-တီႈၶႂၢင်ႇတြႃးၼၼ်ႉ ၵူႈၵေႃႉတၵ်းလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ တေဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇၼႃႈဝႆႉလင်။
-သင်ၸိူဝ်ႉထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင် -ၵေႃႉထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်ၼၼ်ႉ မီးသုၼ်ႇ လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တၢင်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ။
-တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈတီႉၺွပ်းၵၼ်လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးပၵ်းမီးပိူင် ၊ တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈလိုပ်ႈၵၼ်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း။
-ၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈတတ်းသိၼ်တြႃးၽဵင်ႇပဵင်း၊ တၵ်းတေလႆပဵၼ်ၶႂၢင်ႇတြႃးဢၼ်ၵူႈၵေႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇၸွမ်းလႆႈ၊ တေလႆႈပူင်ႇသႂ်လူင်ႉလႅင်းၽဵင်ႇပဵင်း။
-ၵႃႈပႆႇမီးလၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႅၼ်ႈၼႃဝႃႈမီးတၢင်းၽိတ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉတိုၼ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း။
-တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁိူၼ်းယေးပိူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇလႆႈယႃႉတူၺ်းလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ လူၺ်ႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇလီ။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၵႂႃႇမႃးႁႃၵိၼ်လႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ။
-သင်ၸိူဝ်ႉထုၵ်ႇပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇလူၺ်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းပဵၼ်ထမ်းၸိုင် -မီးသုၼ်ႇလႆႈယွၼ်းပိုင်ႈႁူမ်ႈယူႇသဝ်းၼႂ်းတၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း မိူင်းလႂ်မိူင်းၼိုင်ႈ။ ပေႃးမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁပ်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၸိုင် မီးသုၼ်ႇႁပ်ႉလႆႈ။
-ၵူႈၵေႃႉယိင်းၸၢႆး ၸိူဝ်းဢႃယုၶွပ်ႈတဵမ်သႅၼ်းပၢၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈတႄႇတင်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းႁင်းၵူၺ်းလူၺ်ႈၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
-ၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈ မီးၶူဝ်းၶွင်ပဵၼ်ၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
-ၵူႈၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႆႈ ၼပ်ႉယမ်ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်။ သင်ၶႂ်ႈလႅၵ်ႈၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ လႅၵ်ႈလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း။
-ၵူႈၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႆႈ ပိုတ်ႇလၢတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း။
-မီးသုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်းမူႇၼႂ်းၸုမ်းဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉလူၺ်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လိူၵ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈ ႁပ်ႉပူၺ်ႈလွင်ႈၵမ်ႉႁွင်းပၢႆးတူင်ႇဝူင်း
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မီးသုၼ်ႇလႆႈငိုၼ်းလိူၼ်တီႈမူႇၸုမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၵၢၼ်။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႈမီးသုၼ်ႇလႆႈ လိုဝ်ႈၵၢၼ်။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႆႈယူႇသဝ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈမီးသုၼ်ႇလႆႈယူတ်းယႃတူဝ်။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး။ မီးသုၼ်ႇလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈၾရီႊၼႂ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းလႄႈႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇသဝ်း။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ တၵ်းလႆႈၼပ်ႉယမ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ။
-ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉတၵ်းလႆႈၼပ်ႉယမ် သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ။
-ၽႂ်တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ။
တွၼ်ႈတႃႇပီ 2025 ၼႆႉသမ်ႉ ၸုမ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉၶေႃႈယၼ်ႇၸႂ် ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉတႄႉဝႃႈ – “Human Rights, Our Everyday Essentials” – “သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇႁဝ်းၵူႈဝၼ်း” ။
မၢႆတွင်းဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉတွၼ်ႈတႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉသေ – UN OHCHR ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉၶေႃႈယၼ်ႇၸႂ် တႃႇတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းပီၼႆႉဝႃႈ- သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈလီ – လမ်ႇလွင်ႈ လႄႈ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် – ဝႃႈၼႆဝႆႉ။
ပွင်ႇဝႃႈ-
1- သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈလီ POSITIVE
သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ တီႈဢၼ်မီးသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးလွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပၼ်ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူႈဝၼ်းဝၼ်း။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တႄႉမီးတႄႉ တႃႇၵူၼ်းႁဝ်းယူႇသဝ်းၵႂႃႇဝၼ်းလႂ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယိပ်းၼေၵၼ်သေတႃႉ ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ႁဝ်းၵိၼ်ၵေႃႈမီး ၼႂ်းလူမ်းဢၼ်ႁဝ်းထူၺ်ႈၸႂ် ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းလၢတ်ႈ တိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ်ႁဝ်းၸွမ်းႁႃ ၸွမ်းႁဵတ်းယူႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းဢၼ်တႄႉမၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းလွတ်ႈၽေးထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
2- သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ESSENTIAL
သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈဢၼ်လီသုတ်း တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸႅၵ်ႇၽႄမႅင်ႇၵၼ်။ မၼ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ မၼ်းၵေႃႇၵၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆယိင်းၸၢႆး လႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလူင်ၼႆႉ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉၵူၺ်း တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁဝ်း ပဵၼ်ဢၼ်လီသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉ။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇႁူတ်းၶႄလွင်ႈလိူတ်ႇမႆႈသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းလူင်ၼႂ်းမုၵ်ႉမူႇၾုင်ၵူၼ်း။
3- သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ATTAINABLE
သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ တူဝ်ႁဝ်းတၵ်းတေလႆႈတႄႇၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းတႄႇႁဵတ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼွႆႉၼွႆႉၵူႈဝၼ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ – တေလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈ တေႃႇၵၼ်လူၺ်ႈမီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ်၊ ဢၼ်တေပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉႁဝ်းတေဢမ်ႇလၢတ်ႈ၊ ၵႆႉထွမ်ႇပၼ်သဵင်ၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇ ပွႆႇမၢင်ဝၢင်းႁဵဝ်ႇ။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႆႉ သၢင်ႈပၼ်ပႃး ၾိင်ႈၵူၼ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈ ၵုင်ႇသိၵ်ႈၶႃႇၵူၼ်းထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ တႃႇလႆႈသုၼ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းတေ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း တူင်ႉၼိုင်ႁူမ်ႈၵၼ် ၽွင်းလွင်ႈတုၵ်းယွၼ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈလွင်ႈပဵၼ်ထမ်း။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ