ပၢၼ်သိုဝ်ႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢိၼ်ႊထိူဝ်ႊၼႅတ်ႊ (Internet) လႆႈၵူႈတီႈ ၵူႈၸွၵ်ႉ ၵူႈၸဵင်ႇငၢႆႈ လူမ်ၼႆႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ မီးၸေးၵူႈလၢႆး၊ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးသၢင်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၶိုင်ပွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးၸေးမဵဝ်း။

ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း၊ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ယၢႆႈပိူင်ႈႁိူင်ႈ ၵၼ်မႃးတေႉတေႉ။ ဝၢႆးလင် ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ 21 မႃးၼႆႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၵေႃႈ ႁူပ်ႉၺႃးပၢႆးဝူၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ထွင်းၽတ်ႉႁႂ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်၊ ပႅင်းၸင်းၵၼ်သေ ထိုင်ၸၼ်ႉယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉ ႁိုၼ်ႇတိုၵ်းၵၼ် ယိုဝ်းၵၼ်ထိုင်တီႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်ႇယၢင်။

ယွၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်း ၵုမ်ႇဢဝ်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇၾၢႆႇလဵဝ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း ဢမ်ႇဝူၼ်ႉၶပ်ႉၼပ်ႉ သွၼ်ႇပၼ်ပႃးတႃႇထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇၵၢင် ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၸုမ်းၵူႈၸုမ်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယူႇႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ယၢပ်ႇ။

ၵၢၼ်တီႈ ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈၵၼ်ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၼ်ႉ ထၢၼ်ႈ မေႃၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်။ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇဝႃႈၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈယႃႇ သင်ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈ မေႃယူႇႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇလူၺ်ႈဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃၸိုင် ၸၢင်ႈႁူပ်ႉၺႃးၽေးၶဵၼ်ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈၸုမ်း၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၸၢတ်ႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး “လွင်ႈၵတ်းယဵၼ် (ဢမ်ႇၼၼ်) လွင်ႈငမ်းယဵၼ်”။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “လွင်ႈငမ်းယဵၼ်” ၼႆႉ မၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ႁႅင်းတေႉတေႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁူႉတီႈ ပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်းလႆႈ ၸႅင်ႈလႅင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တေပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ် “လွင်ႈငမ်းယဵၼ်” ယဝ်ႉၼႆယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈၼႆႈၶႂ်ႈယွၼ်းလၢတ်ႈၼႄ တီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း “လွင်ႈငမ်းယဵၼ်” ၼင်ႇၵႃႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈပွင်ႇၸႂ် ဢိတ်းၼိုင်ႈယူႇ။

သင်လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈႁဝ်း မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ မေႃတူၺ်းငဝ်းလၢႆး (ၵႃႇလ/တေႇသ) သေႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၵိုင်ႇငမ်ႇၵၼ်တင်း ဢွင်ႈလႂ်တီႈၼၼ်ႉ လႄႈ မေႃၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈႁႃ လႄႈ ပၼ်တိုဝ်ႉ တၢင်းႁႂ်ႈၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းၵူႈၾၢႆႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းလႆႈၸိုင် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းလၢႆးတၢင်း ၶၵ်ႉၵၢၼ် “လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ” ယဝ်ႉ။

တႃႇတေလႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း တိုၼ်းတေလႆႈမီး သုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်း လူၺ်ႈဢမ်ႇၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၸၢႆး/ယိင်း။ ၵၢၼ်တီႈႁဝ်းတေယူႇသဝ်း၊ ထုၵ်ႇမေႃၽေႃးၵႂၢမ်း၊ ႁၼ်လီၸွမ်း ၵူၼ်းတီႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်းႁဝ်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ သင်ႁဝ်း ၶတ်းၸႂ်လဵင်ႉၼမ်ႉၸႂ်ၵၢၼ်မေႃပိၼ်ႇပၢႆႇၸွႆႈထႅမ်၊ မေႃပွင်ႇၸႂ်၊ ထုၵ်ႇမေႃၽေႃးၵႂၢမ်းၵၼ်တင်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸိုင် ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ တေတိူဝ်းၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင် ၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်းၶၢဝ်း ယၢမ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တေၸၢင်ႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈ၊ တၢင်းႁူႉပၢႆးႁၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆၾၢႆႇပႃးထႅင်ႈ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်း “ၵၢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ” ၼႆႉမႃးၼၼ်ႉ ယူႇတီႈမူႇလဵဝ်၊ ၸုမ်းလဵဝ်၊ ၶိူဝ်းလဵဝ်သေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉမိူၼ် ယူႇတီႈလၢႆလၢႆၸုမ်း၊ လၢႆၶိူဝ်း၊ လၢႆမူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီးထၢတ်ႈၸႂ်မေႃယူႇ/ ၶႂ်ႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်  ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ၸွမ်းပိူၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉတႄႉ  ဢမ်ႇၵႆႉ သၢင်ႈပၼ်ႁႃ ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ လႄႈ ၼိမ်တဵင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း။ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵေႃႈ ၸဵဝ်းတိူဝ်းတွၼ်း လႄႈ ထိုင်တီႈထိုင်တၢင်း။

တႃႇၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်မီးပၢႆးဝူၼ်ႉတၢင်းႁၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ယူႇလူၺ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ် ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈမေႃၼပ်ႉယမ်ၵၼ်၊ မေႃဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်ယဝ် ၸင်ႇၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃ၊ မေႃႁူႉလွင်ႈပိူင်ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉမီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းႁႃႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မေႃလဵင်ႉထၢတ်ႈၸႂ် လႄႈ မီးၼမ်ႉၸႂ် ယူႇၸွမ်းပိူၼ်ႈ/ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇ မိူၼ်တင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇလႆႈ လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းၵတ်းယဵၼ် ဢမ်ႇသၢင်ႈပၼ်ႁႃၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမူႇပိူင်ပေႃႇလၸီႇသေ ၸတ်းသႂ်ႇပၼ်ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇသေ သွၼ်ပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်လႆႈတေႉတေႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ မူႇဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ တူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးလွင်ႈၵတ်း ယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈ လွတ်ႈၵၢင်းတင်းပၼ်ႁႃၸိုင် တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈလဵင်ႉ၊ တေလႆႈမေႃဝႆႉၸႂ် ဢၼ်မီး လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ တေႁဵတ်းသင်၊ လၢတ်ႈသင်ၵေႃႈ တေလႆႈမေႃတူၺ်းငဝ်းလၢႆး (ၵႃႇလ/တေႇသ) ဢၼ်မီးလွင်ႈပွင်ႇၸႂ် လႄႈ ၵၢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၵၼ် လႄႈ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉမေႃၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ လူၺ်ႈဢမ်ႇၸပ်းၾၢႆႇ၊ မီးလွင်ႈလူင်ႉလႅင်းပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်တင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႃႇႁဵတ်းလႆႈ၊ လဵင်ႉလႆႈထၢတ်ႈၸႂ်၊ ၼမ်ႉၸႂ် ဢၼ်မေႃယူႇႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸွမ်းၵူၼ်းတင်းၼမ် လူၺ်ႈဢမ်ႇၸႅၵ်ႇ ယႅၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ၊ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် လႄႈ လွင်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉဝႆႉၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ တူင်ႇဝူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်းၵႂႃႇ လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီပူၵ်းပွင်မူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်းတီႈ “ၸႂ်” ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။