ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်းတီႈပွင်ႇဢၼ်ဝႃႈ ပိူင်ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၽွင်းငမ်း Divide and Rule ၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵူဝ်ဢမ်ႇၵုမ်းလႆႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၊ ၵူဝ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်း ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသၢၼ်ၶတ်းတေႃႇၶဝ်ၶိုၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႉထႅမ်ၵေႃႈလီ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၵေႃႈလီ တႃႇႁႂ်ႈဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၶဝ်ပေႃးတေမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၽွင်းငမ်း။ ၸွႆႈၸုမ်းလဵၵ်ႉ မင်ၸုမ်းယႂ်ႇ၊ တဵၵ်းၸုမ်းပႃႈႁွင်ႇ ယွင်ႈၸုမ်းပႃႈၸၢၼ်း သႄႉၵူၼ်းတၢင်းတႂ်ႈ ယွင်ႈၵူၼ်းတၢင်းၼိူဝ် သေ ထိုင်တီႈ ၵူၼ်းယူႇႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵေႃႈ ၽိတ်းမေႃးတႅၵ်ႇၸႂ်ၵၼ်။ ၵူၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈလဵဝ်မိူင်းလဵဝ် ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၸိုင်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ် ပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃးၵၼ်။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးပၢႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၸုမ်း ၶိုၼ်ႈ ႁဵတ်းၶုၼ်လူၺ်ႈ  ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ႁၼ်လီၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၶိုၼ်းၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။

တူဝ်ယၢင်ႇၼႂ်းပိုၼ်းၵေႃႈမီးမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ပရိတ်ႉတိတ်ႉသျ်ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႈၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵႄႈ ႁိၼ်ႊၻူႊလႄႈ မုတ်ႉသလိမ်ႊ ၼႂ်ႊမိူင်း ၵလႃးဢိၼ်ႊတီႊယႃႊ ထိုင်တီႈလႆႈမင်ႁူဝ်ၵၼ်မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇတူဝ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ဢၼ်ၶိၼ် ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၸႂ်ႉၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈပဵင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆ ၊ ၸႂ်ႉၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆၼင်ႇၵၼ်၊ ယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉၸႂ်ႉၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တူင်ႈပဵင်းၼင်ႇၵၼ်  ။  

ယၢမ်းလဵဝ်ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးလူး ပဵၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ဢၼ်ၽူႈၼမ်းတႆးလႄႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးမုင်ႈမွင်းဝႆႉလွင်ႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉမီးငဝ်းလၢႆးမၼ်းမွၵ်ၵႃႈႁိုဝ်။ တႃႇလႆႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၵႂႃႇသမ်ႉ တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇလႆႈၾၢင်ႉလႄႈထုၵ်ႇလႆႈယူႇၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတွင်ႈထၢမ်ဝႆႉ ၼၢင်းၸၢမ်ဢိၼ်း ၼၢင်းယိင်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ထၢမ်- ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ်တႄႉၵေႃႈ ယူႇၸွမ်းႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်မႃးလူၺ်ႈလွင်ႈ ငမ်း ယဵၼ် ဝၢႆးလင် 1947 ဢမ်ႇၼၼ် 1027 ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးမီးပၼ်ႁႃ လွင်ႈယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ် လူၺ်ႈၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်။ တႄႇတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်မႃး ႁၼ်ပိူင်ႈၼိူဝ်ၵၼ်မႃး။ ယူႇတီႈၼၢင်းၸၢမ်ဢိၼ်းႁဝ်း ၶႃႈသေ ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်လႆႈယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး။

တွပ်ႇ။   ။ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉလွႆ၊ ၶၢင်၊ ပဢူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင်။ ဝၢႆးလင်မႃးၼႆႉ ၸွင်ႇၵွႆႈမီးသိုၵ်းၼင်ႇၵၼ်ႁိမ်တီႈယူႇၵၼ်မႃး။ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးပၼ်ႁႃတေႃႇ ၵၼ်မႃး။ ဢဝ်ၼင်လိၼ်ၽႂ်ဢဝ်ၼင်လိၼ်မၼ်းမႃး။ ဝၢႆးဢၼ်လုၵ်ႉတီႈသိုၵ်းသေ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ် ႁိမ်ၽႅၼ်ႇ လိၼ် ၵၼ်မႃးၼႆႉ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵေႃႈ တႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်မႃးလွႆးလွႆး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ ၵေႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉၵူၼ်းၶဝ် ၸႂ်ႉ Social Media သေၵေႃႈ ႁဵတ်း Lobby ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈၶဝ်ပေႃးဢွၵ်ႇၸႂ် ၸင်းၵၼ်မႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းမီးဢဝ်ၵူႈလၢႆးလၢႆးသေ သူၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉတိုၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈမႃးသေ ႁၵ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း။ သူၼ်းႁႂ်ႈႁၵ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းယူႇသေတႃႉၵေႃႈ သမ်ႉၶိုၼ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၸင်းပႃး ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၼႆမႃးလႄႈ ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈၸတ်ႉၵၼ်မႃး  ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတူၺ်း ပိုၼ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈၸင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇၸွမ်း ၵၼ်မႃးၼၼ်ႉ  ။     လွႆ ၊ တႆး ၊ ပဢူဝ်း  ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းၵၼ်မႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈၸင်းၵၼ်။ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈ ထူပ်းၽေးသိုၵ်း။

ဢၼ်ႁၼ်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ဝၢႆးသေ ပၢင်တိုၵ်း 1027 ယဝ်ႉၵႂႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ႁူႉဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈ ၺႃးၽေးသိုၵ်း။ လႆႈဝႃႈၸႂ်ၶဝ်ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးဢိတ်းဢိတ်းဢေႃႈ ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယင်းတိုၵ်ႉၶႂ်ႈယူႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉၸဵင်ႇၼႆႉသေ ၶႂ်ႈဝႃႈၵၼ် ၶႂ်ႈလေႃႇၵၼ် ၶႂ်ႈၸင်းၵၼ် မဵဝ်းၼၼ်ၶႃႈၼႃႇၼေႃ။ ၵူၺ်းၵႃႈၶႃႈတူၺ်းမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ မီးၸႂ်ၶိုၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢေႃႈ..သိုၵ်းၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇလီၼႆၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်လႂ်တိုၵ်းၵေႃႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းတိုၵ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈတိုၵ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈမႃးလေႃႇႁဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းၵႂႃႇလေႃႇပိူၼ်ႈၵေႃႈယဝ်ႉ  – ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းလႆႈၶၢမ်ႇၼႆ ၶိုၼ်းမီးမႃးၸႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈၶိုၼ်းမေႃတွမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးဢိတ်းၼိုင်ႈၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ဢၼ်လႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇမႃးသေ တူဝ်ထူပ်းမႃး ၼႆၶႃႈ။

ထၢမ်။    ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယူႇၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်မီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၶႃႈႁႃႉ။

တွပ်ႇ။   ။ ဢိုမ်ႈ….ၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်းႁႆႇ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယူႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉဢဝ် ဥပဒေ ပၵ်းပိူင်ၺၢပ်ႈၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ။  ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇလွတ်ႈ ဢွၵ်ႇတၢင်းလႂ်လႆႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈၺွပ်း၊ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢမ်ႇပၢႆႈလွတ်ႈလႆႈ ၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ။  ၶဝ်တႄႉလၢႆးသိုၵ်းၵေႃႈဢဝ် လၢႆးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈဢဝ် ဢဝ်လၢႆးၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၼၼ်ႉၶႃႈ ဢေႃႈ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ပၵ်းပိူင်ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈၸႂ်ႉၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဢွၵ်ႇတူဝ်ၵိၵ်ႈတင်းတူဝ်ၵူႈ ၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ ပၵ်းပိူင်ၾူၼ်း Mobile Phone  ၼႆႉ တေလႆႈတၢင်ႇမၢႆၾၢင် (Register) ၼႆ ၶိုၼ်းႁဵတ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်းၼႆ မၼ်းၵႅပ်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်းၶႃႈ။

ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၾၢႆႇၶဝ်ပေႃးတေလႆႈသႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸုမ်းၶဝ် ပေႃးတေယိပ်းၵမ်လႆႈ တင်း မူတ်းမူတ်း ၼႆႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသေ လွၵ်ႇငိုတ်ႈၵေႃႈမီး၊  ႁေႉၵင်ႈၵေႃႈမီး တဵၵ်းတဵင်ၵေႃႈမီး ယူႇတီႈ ဢဝ်ပၵ်းပိူင်သေ တဵၵ်းတဵင်ဝႆႉၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇၼႆ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးတင်းမူတ်းမူတ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉတင်းမူတ်းမူတ်း ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတင်းမူတ်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၶႃႈ တႃႇၶဝ်တေယူႇသႃႇၼႆႉ။

ထၢမ်။    ။ သင်မႃးတူၺ်းၶိုၼ်း လွင်ႈဢမ်ႇယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃးလူၺ်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယဝ်ႉၼႆၼႆႉ ၾၢႆႇတႆး ႁဝ်းၶႃႈ ၵေႃႈဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်ႁဝ်း၊ ၾၢႆႇပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး တဵၵ်းတဵင် ၼိူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈမီးလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်ၵၼ် တေႉတေႉယူႇၶႃႈႁႃႉ။

တွပ်ႇ။   ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၶႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးတင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇႁႃတဵၵ်းတဵင်ပိူၼ်ႈၵေႃႈႁဝ်းဢမ်ႇမီး ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမႃးႁႃတဵၵ်းတဵင်ႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇမီး။ ၵူၺ်းဢိင်ၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၶဝ်လႆႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်ၼႆ ၶဝ်တိုၼ်းသႂ်ႇတူဝ်ၶဝ်ဝႃႈပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင်ဢိူဝ်ႈ ႁဝ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယႂ်ႇဢိူဝ်ႈၼႆသေ  တဵၵ်းတဵင်ၵေႃႈမီးယူႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၾိင်ႈမိူင်းပၵ်းပိူင်သေ တဵၵ်းတဵင်ၵေႃႈမီး။ ၼႆႉပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းတေႃႇႁဝ်း။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆ ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “တိုင်းရင်းသား” ၼႆသေ ဢၢပ်ႈပေႃးတၢၼ်ႇႁဝ်းဢသၢင်ႉတႅမ်ႇၼိူဝ်ၶဝ်ၼႆ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ် တိုၼ်းမီးဝႆႉ ၼင်ႇၼႆၶႃႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်တႄႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးဝႃႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ်ဢိူဝ်ႈ မၼ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉဢိူဝ်ႈၼႆသေ ႁႂ်ႈပေႃးထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶႃႈလတ်းၽၢၼ်ႇ မႃးၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးၶႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ သမ်ႉၶဵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးလႆႈဝႃႈ ပိုၼ်းၼႆႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးပေႉၵိၼ်ဝႃႇ ပိုၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းမႃးဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉပေႉၵိၼ်ၼႆ ၶႃႈႁၼ်ထိုင်တႄႉ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈၼႆႉၼႆ ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇလႆႈထွမ်ႇတူၺ်းထွမ် ပေႃးၶဝ်လၢတ်ႈမႃးၼႆယႃႇၼႅတ်ႈၸႂ်လမ် ၵမ်းလဵဝ် လူဝ်ႇၶဝ်ႈၸူးၶဝ် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼႆ ၶဝ်လႆႈၶၢမ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်မႃးတေႉတေႉၼႆ ပေႃးႁဝ်းထွမ်ႇၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸွင်ႇၶိုၼ်းမႄးထတ်းတူၺ်းဝႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်မႃး။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ၸွင်ႇႁႃလၢႆးတၢင်းၶဝ်ႈၸူးၶဝ်။ တေဢဝ်ၽႃႇသႃႇ လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ်ၼႄႇၼႆ ႁဝ်းသမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၶဝ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆသေ ႁႃလွၵ်းလၢႆးတႃႇၶဝ်ႈၸူးၵၼ်ၼႆတႄႉ ၵၢၼ်ပႅင်းၸင်း ၵၼ်ၼႆႉ တေလူတ်းယွမ်းၵႂႃႇယူႇ။

ထၢမ်။    ။ ဝၢႆးလင်ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 မႃးၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈမီးသိုၵ်းႁင်းၽႂ်မၼ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးပိုၼ်ႉတီႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႁင်းၽႂ်မၼ်း လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းတေပဵၼ်ၵႂႃႇလႆႈတေႉယူႇၶႃႈႁႃႉ။

တွပ်ႇ။   ။ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽႂ်မီးၸုမ်းသိုၵ်းၵေႃႈ မၼ်းမီးဢဵၼ်ႁႅင်း တႃႇငူပ်ႉငီႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႈလီ တႃႇတေၵမ်ႉထႅမ် ယူႇတၢင်းလင်ႁဝ်း ဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈလီ ဢွၼ်ၵၼ် ႁၼ်ထိုင်ဝႆႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၼႆႉ ၵိုင်ႇလီမီးၸုမ်းသိုၵ်းၼႆ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈမႅၼ်ႈယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃႈႁၼ်ထိုင်တႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းၶႃႈ တေဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈလီ ယိူင်းဢၢၼ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈလီ တၢင်းလင်ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇမီးလွင်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်မႃးၼႆ ႁဝ်းမီးၵွင်ႉ မီးႁႅၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီၼေၵေႃႈလူဝ်ႇလႆႈၼေၶႃႈၼႃႇၼေႃ ပေႃးလူဝ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉမႃးၼႆ ပိူၼ်ႈတေ ႁွင်ႉႁဝ်းပႃး။ ပိူၼ်ႈတေႁူႉဝႃႈ ပွႆႇၶဝ်ဝႆႉဢမ်ႇလႆႈၼႆ ၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။

ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၵေႃႈၶႅမ်ႉယူႇ ႁၵ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းသေ ပႅင်းၸင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၼႆႉတႄႉဢမ်ႇၵိုင်ႇလီမီး။ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၼႆႉဢိူဝ်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၼႆႉ သမ်ႉဢမ်ႇမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းၵူၺ်း သမ်ႉမီးပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈတင်းၼမ်။ တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ၼႆႉသမ်ႉဢမ်ႇဝူၼ်ႉယဝ်ႉသေလႄႈ ႁဝ်းၵႂႃႇပၵ်းၸႂ်တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်း ၵူၺ်းသေ ၵႂႃႇတဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ် ဢိင်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇၵေႃႈလီ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵေႃႈလီ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈလီ ႁဝ်းၵႂႃႇ တဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်တႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵျႃႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ လုၵ်ႉၼႂ်းၼႃႈတီႈဢၼ်တေဢဝ်ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးၵႃႈႁိုဝ် ႁဝ်းၵိုင်ႇလီ ငူပ်ႉငီႉ ႁႂ်ႈလႆႈမွၵ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၵႃႈႁိုဝ် တေလႆႈဢဝ်လွၵ်းလၢႆးငူပ်ႉငီႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ယူႇႁိမ်းႁွမ်း ၸပ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်လူး ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၶႃႈၼႃႇၼေႃ။

ဢၼ်ၼၼ်ႉမၼ်းတေလႆႈၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းလႆႈ။ လီပဵၼ်ႁႃႉ ဢမ်ႇလီပဵၼ်ၼႆ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉမၼ်းတေယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႉတႅပ်းတတ်း ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉၶဝ်ႈၸႂ် ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ယဝ်ႉၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ႁူဝ်ၼႃႈတေႃႇႁူဝ်ၼႃႈဢုပ်ႇၵၼ် ငူပ်ႉငီႉၵၼ်ၼႆ မၼ်းတေၵႂႃႇသွင်ၾၢႆႇသွင်တၢင်း မၼ်းၸွင်ႇတေၸၢင်ႈယဝ်ႉၼႆၶႃႈၼေႃ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႆႉၵေႃႈမၼ်းတေဢမ်ႇယဝ်ႉၵမ်းလဵဝ် တေလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈ ႁဵတ်းၵႂႃႇပဵၼ်ၵမ်းၶၵ်ႉၵမ်းတွၼ်ႈ။   

ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းတေလႆႈယူႇၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမေႃငူပ်ႉငီႉၵၼ် ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ် ဝႆႉႁူဝ်ၸႂ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ ပိူင်လူင်တႄႉၵေႃႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈမီးၸႂ် ဝူၼ်ႉတႃႇႁဝ်းလီၵူၺ်း ပိူၼ်ႈတႄႉၶႂ်ႈလီဢမ်ႇလီၵေႃႈ ၵွႆႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝူၼ်ႉႁႃလွၵ်းလၢႆး တႃႇႁဝ်းတေသိုပ်ႇယူႇၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ။

ထၢမ်။    ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

တွပ်ႇ။   ။ မိူၼ်လၢတ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ ႁၵ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းသေၵေႃႈ ၵႂႃႇပေႉၵိၼ်ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈမီး။ ၶိူဝ်းတေႃႇၶိူဝ်း တေလႆႈမီးလွင်ႈၼမ်ႉယမ်ၵၼ် ၶိူဝ်းလူင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၶိူဝ်းဢၼ်လဵၵ်ႉၵေႃႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈ မေႃၼပ်ႉယမ် ၽႃႇသႃႇၾိင်ႈထုင်းၵၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၾိင်ႈတိုၼ်း သၽႃႇဝ ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ တႃႇတေၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်လီလီၶႃႈၼႃ။ ပိူင်လူင်ပေႃးမႃး ထတ်းသၢင်တူၺ်း ဢၼ်ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်ယူႇၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶူဝ်းသၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၼႃႈလိၼ်ၵၼ်ၵမ်ႈၼမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်ၶႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမီးၸုမ်းဢၼ်ငူပ်ႉငီႉလီလီ ၽႂ်တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸတ်းဢၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈဢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ တေၵႂႃႇၸူးၸုမ်းလႂ် လၢႆဝၢၵ်ႈ (%) ၵႃႈႁိုဝ် ။ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးလၢႆၸုမ်း ဢိင်ၼိူဝ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသေ % ဢၼ်ႁဝ်း ၼပ်ႉဝႆႉ ၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇၸူးၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမေႃၸတ်းၵၢၼ်သၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းႁဝ်းၶႃႈလီလီ ယဝ်ႉ လွင်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇႁဝ်းၶႃႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မေႃၸတ်း မေႃၸႂ်ႉ ၵဵပ်းယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈမေႃၸတ်း ႁႂ်ႈပေႃးမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း။ တီႈဢၼ်ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီၽိူမ်ႉထႅမ်ၵႃႈႁိုဝ် တီႈဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼၼ်ႉလူးႁဝ်းတေလႆႈယွမ်းၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸတ်းၸႂ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းမိူင်း။

ယဝ်ႉၵေႃႈမိူဝ်ႈၵႆႈၶႃႈႁဝ်းလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ လွင်ႈမေႃၼပ်ႉထိုဝ်ၵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵႂႃႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈ တဵၵ်းတဵင် ႁဵတ်းလွင်ႈၶႂ်ႈၶူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ႁၢင်ႈၾၢင်ၶဝ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆ (Body shaming) ၼႆႉယႃႇပေၵႂႃႇႁဵတ်း။ ဢၼ်ၼႆႉႁဝ်းဢမ်ႇဝႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်း ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈတႄႇတီႈတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ။

ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈဝႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ တူဝ်ႁဝ်း ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ ယႃႇပေဝႃႈ သူဢမ်ႇႁဵတ်းလႃႇ သူဢမ်ႇႁဵတ်းလႃႇၼႆသေ ႁဝ်းလူဝ်ႇ လႆႈတႄႇတီႈတူဝ်ႁဝ်းဢွၼ်တၢင်းဝႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆဢိူဝ်ႈ။ႁဝ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူင်ႉၼႆဢိူဝ်ႈၼႆယူႇ။ လုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းဢုၼ်ႇၸႂ်ၵၼ် ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းယုမ်ႇယမ်ၵၼ်တင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉသေယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၸင်ႇတေလႆႈၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်းၼႃႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်းႁိုင်ၼႆဢေႃႈ။

လွင်ႈသူၼ်းတုမ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႈၶိူဝ်း ဢၼ်ႁႂ်ႈပေႃးယုမ်ႇယမ်ႁဝ်းမႃး ဢၼ်ႁႂ်ႈပေႃးၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတေဢမ်ႇငၢႆႈ။ တေမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မႃးၸွမ်းတင်းၼမ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ၶၵ်ႉၵၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မီးဢၼ်ႁေႉဢၼ်ၵၢတ်ႈ မၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၵျိုၵ်ႈၼၼ်ႉၼႃႇ ၵွပ်ႈၼၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ တေၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးတီႈဢၼ်ႁဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးႁႂ်ႈႁဝ်းတူၵ်းလွၵ်း ႁႂ်ႈႁဝ်းပေႃးလေႇႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်ယူႇတႃႇသေႇၼႆ ဢၼ်ၼႆႉၶဝ်ၸႂ်ႉဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း တၢင်ႇၸိူဝ်းမႃးပဵၼ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းႁဝ်းၼႆတႄႉဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ ၵူၺ်းၼႃႇႁဝ်းတေလႆႈဝႆႉယိူင်းဢၢၼ်းၼႆႉ သုင်သုတ်းသေ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈမုင်ႈတူၺ်းယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်မီးဝႆႉသေ ၵႂႃႇမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ မီးဢၼ်ယႃႉ ဢၼ်ၵဝ်းၵေႃႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈၸိူင်ႉ ပေႃးၼၼ်ၼႆ တေၸဵဝ်းထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆ တႃႇႁဝ်းတေယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းတေၸမ်။

ထၢမ်။    ။ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈၶတ်းၶႂၢင်လွင်ႈႁေႉႁၢမ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈသၢင်ႈ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် လွင်ႈၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလႃႇး လႄႈၾိင်ႈထုင်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈႁိုဝ်။

တွပ်ႇ။   ။  မီးၶႃႈဢေႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇဢၼ်ၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ်မႃးယူႇတီႈသႅၼ်ဝီၼႆ လွင်ႈၽႃႇသႃႇလႄႈလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၼႆႉမၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၼႃႇၶႃႈ။ လၢႆးၶဝ်ႁဵတ်းတင်း လၢႆးႁဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼႆႉ မၼ်းၵႆႉပဵၼ်ပၼ်ႁႃ (Conflict) ၵၼ်ၵႂႃႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူင်းၵေႇတီႇဝီႇ ႁူင်းမႄႈမွၵ်ႇယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် မီးတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉမီးတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းမႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၾိင်ႈထုင်းၽႃႇသႃႇႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈယူႇယၢပ်ႇ ၵႂၢမ်းၵေႃႈဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ် ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈၶၢင်း ၽႃႇသႃႇၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ပေႃးၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆၶၢဝ်းႁိုင်တႄႉ တေမိူၼ်ႁိုဝ်ထႅင်ႈၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉၼႆ လွမ်မႆႈၸႂ်ယူႇ။

ထၢမ်။    ။ လွင်ႈဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၼႆႉ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း တႆး လႆႈသင် သုမ်းသင်။

တွပ်ႇ။   ။ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႆႉ ၶႃႈႁၼ်ထိုင်တႄႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇပႆႇထိုင်ၸၼ်ႉလူႉလႅဝ်ၶႃႈ။ ႁဵတ်းသင်လႄႈၶႃႈဝႃႈၼၼ်ၵႂႃႇၼႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသေလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈလီ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈလီ ၵူၼ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵေႃႈလီ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈလႆႈပၢႆႈသိုၵ်း လႆႈဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈႁဵတ်းယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇၼႄဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆဢိူဝ်ႈ ႁဝ်းၽႅဝ်တီႈၼႆႈဢိူဝ်ႈၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈၼႄၶႃႈၼႃႇၼေႃ။ ပေႃးၼႄၵေႃႈ မၼ်းတေၺႃးၵိၼ်ၵမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉမႃးလႄႈ လႆႈၸိူင်ႉဝႆႉၼိုင်ႈၵမ်းၼႆ ၶႃႈတႄႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်။

တႃႇႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်ၵေႃမႃးၼၼ်ႉၼႆ ႁဝ်းတေလႆႈၶိုၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ပေႃးလၢတ်ႈတႄႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် Simple ၵူၺ်း ၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းသုင်သုတ်းႁဝ်းပဵၼ်သင်။ ပေႃးႁူႉဝႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းသုင်သုတ်းႁဝ်းပဵၼ်သင်ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းလႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇလၢႆးလႂ် ၶႂ်ႈပႆၵႂႃႇၼႆ ၶီႇရူတ်ႉၵႂႃႇၼႄၼႆၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးမၼ်းမႃးထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းယူႇၵေႃႈ ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉ။

ပေႃးႁဝ်းတေၵုမ်ႇဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈၼႆတႄႉ တူၺ်းၶႃႈလေႃႇ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်သိပ်းပီမၼ်း တမ်ႉပႆႇပဵၼ်လႆႈၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ပဵၼ်ၸုမ်းယႂ်ႇသေ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းၶႃႈၼႃႇ ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးတေၵုမ်ႇဝႃႈ ပႂ်ႉမိူဝ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ ၸွင်ႇၵွႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈထိုင်ယိူင်းဢၢၼ်းလႆႈ။

ၼင်ႇႁိုဝ်ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းတေထိုင်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းလႂ်မေႃႁဵတ်းသင် ၸုမ်းလႂ်တေဢဝ်တၢင်းလႂ်သေမႃး ၽႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်လွၵ်းလၢႆးမႁႃႇပိဝ်ႇႁႃႇ ၼီးပိဝ်ႇႁႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်သေမႃးၵေႃႈယဝ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈထိုင်ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈယႃႇပေၶၢတ်ႇၵႂႃႇယွၼ်ႉၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈမိပ်ႇငႅၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ လၢႆးပိူၼ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းတူၵ်းလွၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယႃႇပေႁႂ်ႈသၢႆတႃႁဝ်းၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈ။

တႃႇၶိုၼ်းႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ်တႄႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပဵၼ်လွင်ႈငူပ်ႉငီႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈထွမ်ႇၼမ် ၼမ်။ ၸုမ်းၼႆႉလၢတ်ႈမႃးၸိူင်ႉၼႆ ၶဝ်သမ်ႉၶႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်တေႉတေႉ တေလႆႈပိုတ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေထွမ်ႇၵၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။

ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ပေႃးဝႃႈထွမ်ႇၼႆ ထွမ်ႇတႃႇၶိုၼ်းတွပ်ႇၵူၺ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ထွမ်ႇတႃႇတွပ်ႇမဵဝ်းလဵဝ် တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ထွမ်ႇတႃႇႁႃလွၵ်းလၢႆးၵႄႈလိတ်ႈမၼ်းၵႂႃႇ။ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇ တေႁူႉဝႃႈ ပၼ်ႁႃလႂ် တေလႆႈၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်သေၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇ။

ပၼ်ႁႃၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတိုၵ်ႉပဵၼ်မႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း မီးမႃးတင်ႈတႄႇ 70 ပီပၢႆယဝ်ႉလႄႈ သင်ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးၼင်ႈၽိူၼ်လဵဝ်ၵၼ် တီႈလဵဝ်ၵၼ်ၵူၺ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈတႄႉ မၼ်းတေဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈၸႂ်ယၢဝ်း ၼႆႉပဵၼ်လၢႆးတၢင်းတႃႇႁဝ်းတေၶိုၼ်းပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်ၶေႃၵၼ်လႆႈ။

ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်းႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်း ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ လူဝ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်း ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇလႆႈပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်မူတ်း ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၸွမ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆယူႇ။

တီႈတေႉႁဝ်းၶႃႈၵဵဝ်ႇၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉဢေႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်း ပေႃးတေၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈယူႇၾၢႆႇလင်သေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လပ်ႉလပ်ႉ ၼၼ်ႉၸင်ႇတေၸဵဝ်းႁွတ်ႈယိူင်းမၢႆ။

ထၢမ်။    ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈလႄႈယူႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈ သင်တီႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႈၵေႃႉၵူႈၶိူဝ်းၶႃႈ။

တွပ်ႇ။   ။ ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ တေႃႇသူႈၵႂႃႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းသေ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၺႃးၸွမ်းၵၼ်တင်းသဵင်ႈ။ ႁဝ်းၶႃႈပဵၼ်ဝႆႉၾၢႆႇလႂ် ပဵၼ်မေႃယႃႁႃႉ တွၵ်ႇတႃႇႁႃႉ မေႃသွၼ်ႁႃႉ ဢိၼ်ႊၵျိၼ်ႊၼီႊယႃႊႁႃႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ဝႆႉယူႇႁႃႉၼႆၵေႃႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ မီးယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇတႆးႁဝ်း။ ၽႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈလီ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း တဵမ်ထူၼ်ႈၼႆ မၼ်းၵေႃႈမီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇမိူင်းတႆး ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။

ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း- မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းမီးလွင်ႈတၢင်းလၢႆမဵဝ်း မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်ဢေႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၶဝ် လီၸင်းၶဝ်ၼႆယူႇ။ ပေႃးမႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းလွင်ႈတၢင်းတေႉတေႉမၼ်းၸိုင် ယွၼ်ႉတႆးႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈယူႇဝႆႉ ၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆးလႄႈၼႆ ၽိူဝ်ႇဝႃႈတေမႃးၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆ ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမႃးထိုင်တီႈၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။

ၽႂ်သမ်ႉမီးၼႂ်းလုမ်းလႃႇၼႆ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၵႂႃႇမီးဝႆႉၼႂ်းလုမ်းၼႆၵေႃႈ လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈၼႆႉ ၵႂႃႇထိုင်ၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် တီႈလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈယႃႇႁႅင်ႉတူၺ်း ငိုၼ်းလိူၼ်ဢၼ်လဵဝ် လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၵူၺ်း သင်ယိူင်းဢၢၼ်းသုင်သုတ်းႁဝ်းၶႃႈ ဝႆႉလွင်ႈႁၵ်ႉတႆးပဵၼ်ယႂ်ႇၸိုင် ၵၢၼ်ႁဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းတေလႆႈယိူင်းၸူးတႆးၵမ်းသိုဝ်ႈၶႃႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႆၵေႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမႃးၸွႆႈထႅမ်ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ လီ ႁဝ်းတေယူႇတၢင်းလင်သေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ။ ၵမ်ႉထႅမ်ႁႅင်းငိုၼ်း ႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇ။ ပေႃးဢဝ်ႁႅင်းၺၢၼ်ႇဝႃႈ ၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမႃးတၢင်းၼိုင်ႈ ၾၢႆႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်မႃးတၢင်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇ။ လုၵ်ႉတီႈၵူႈၸဵင်ႇၸဵင်ႇသေ ႁဵတ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ၵႂႃႇ ႁင်းၽႂ်မၼ်းၼႆၸိုင် ၾၢႆႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁႂ်ႈၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၶႅင်ႇလႆႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉတႃႇသေႇၼၼ်ႉ ၶၵ်ႉလႂ်ၶၵ်ႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၶတ်းၸႂ်သေ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼႆ တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်းတေႉတေႉၶႃႈ။

ထၢမ်။    ။ တႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ၶႂ်ႈႁၼ်မိူင်းတႆးလႄႈၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ႁိုဝ် ၶႂ်ႈႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

တွပ်ႇ။   ။ ၶႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ႁဵတ်းသင်ၵၢၼ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းတေႉတေႉ ယႃႇပေႁဵတ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူၼ် ႁဵတ်းယဝ်ႉၵေႃႈႁူၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ပေႃးဝႃႈလႆႈယၢင်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ယၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးသုတ်း။ ပေႃးတၢင်းဝူၼ်ႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ ယႃႇပေဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈၶဵၼ်ၵၼ် ႁဝ်းမိူၼ်ၵၼ် တီႈလႂ်ႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵႂႃႇၵေႃႉတၢင်း ၵူၺ်းၵႃႈႁဝ်းတိုၼ်းတေလႆႈမႃးၺႃးၵၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။ ၶႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းႁဝ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မႃးယူႇၼႂ်းၸုမ်းႁဝ်းလႄႈ မႃးယူႇတႂ်ႈႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းၸီႉသင်ႇသင်ၵေႃႈႁဵတ်းလႄႈၼႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ႁဝ်းၶႃႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်မႃးႁူမ်ႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ် ၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈဢေႃႈ ၶႂ်ႈသင်ႇထိုင်ၵူႈၸုမ်းၸုမ်းၸိူင်ႉၼႆဢေႃႈ။

ၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်းသေတွပ်ႇပၼ်လႄႈ ငိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်ၶႃႈဢေႃႈ။