တႄႇႁူဝ်ပီ 2025 တေႃႇ ပီ 2026 ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တင်းသဵင်ႈ လႆႈႁူပ်ႉလႆႈၺႃး လႆႈႁၼ် လႆႈဢၢၼ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်း ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တိုၵ်းၵၼ်၊ ယိုဝ်းၵၼ်၊ ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင်တၢႆ၊ တီႉၺွပ်းဢဝ်ယဵတ်ႈၶွၵ်ႈ၊ တဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းႁႂ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉလွင်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တင်းလုမ်ႈၾႃႉတႄႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “ မိူင်းၶႄႇ” “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ” ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ၊ မီးငိုၼ်းတွင်းၼမ်၊ မီးႁႅင်းသိုၵ်းၶိူင်ႇၶမ်ႉ၊ မီးၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈလူၼ်ႉလိူဝ်ၼႆႉၶဝ်ႈမႃးၵဵဝ်ႇၵွင်ႉပၼ်ႁႅင်းၸွမ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းတႆး-မိူင်းၶၢင်-မိူင်းၶႄႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆယူႇ။
ၵူႈၵေႃႉၵေႃႈတေယၢမ်ႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵႆႉလၢတ်ႈယွၵ်ႇၵၼ်ဝႃႈ “ၶွင်ၶႄႇၵူၺ်းၼႃႇ ၵွႆငၢႆႈဢိူဝ်ႈ မၼ်းႁိုဝ်ၶၢမ်ႇႁိုင်” ၼႆၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမႃးတၢင်း လႅၼ်လိၼ် မိူင်းတႆး-မိူင်းၶၢင်-မိူင်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢမ်ႇၶႅမ်ႉ၊ သိုဝ်ႉမႃးၸႂ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင်ၵေႃႈ ၵွႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆၵေႃႈ ႁူႉၵၼ်ယူႇ။
ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တေႉတေႉတႄႉ ပေႃးႁၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ Made in China ႁဵတ်းမိူင်းၶႄႇ” ၼႆၵူၺ်းၵေႃႈ ပေႃးဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉယဝ်ႉဝႃႈ မၼ်းတေဢမ်ႇၸႂ်ႉလႆႈႁိုင်။
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 15 ၼၼ်ႉ တႃႇပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း “ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်ပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်း NCA တဵမ် 10 ပီ” ၼႆသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုင်ၸတ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးၶိုၵ်ႉယႂ်ႇၵိုၼ်းလူင်။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပွႆးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႄၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ တူဝ်တႅၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၼွၵ်ႈၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ မီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ။ ၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈႁႃၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းလၢႆလၢႆၸုမ်းသေ ငူပ်ႉငီႉႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႆယူႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းသိုၵ်း၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ ၶိူင်ႈတရူၼ်ႊၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းသေယိုဝ်းသႂ်ႇၼႂ်းၼႃႈတီႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸႂ်ႉတိုဝ်းပႃးႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင်သႂ်ႇ ပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်းဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင် မၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA တႃႇ 6 ၸုမ်း ၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်ၵႂႃႇဝႃႈ “ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယႃႉလႄႈ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းၼႆႉ ယဵၼ်းပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈယွၵ်းၵႂႃႇၵူၺ်းယဝ်ႉ” ၼႆယူႇ။
တၢမ်တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ၵေႃႉဢၼ်ႁၼ်ယၢမ်ႈႁၼ်လီၼိူဝ် ၵၢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇယွမ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မၢႆတွင်းပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႈ 10 ပီတဵမ်လႄႈ Workshop ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼမ်းၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ။
RCSS/SSA လၢတ်ႈဝႃႈ “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တဵၵ်းႁႂ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ယူႇတႂ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (လၵ်းမိူင်း) 2008 သေ ဢမ်ႇမီးၵၢင်ၸႂ်တႃႇမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုင်ႈမိူင်းတေႉတေႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇပႅတ်ႈ” ၼႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025။
ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2021 ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶွမ်ႊမတီႇဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ် ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NSPNC) ၼႆႉ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ ၽူႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ယူႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်း။ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတႃႇၵၢၼ်တိုၵ်းတိုၵ်း၊ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉသိုပ်ႇၸတ်းႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇသိုပ်ႇလႆႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းသင်မႃးသေပွၵ်ႈ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တုၵ်ႉယၢၵ်ႈယွၼ်ႉၽေးပၢင်တိုၵ်း၊ ၽေးသၽႃႇဝယူႇ ၼႆႉ ၾၢႆႇၸုမ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသိုပ်ႇႁဵတ်းၼႃႈၵၢၼ်ႁႂ်ႈပေႃးမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈယူႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ၾၢႆႇၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၼႅတ်ႈႁိပ်ႈဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ဝၼ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်း ပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်း NCA တဵမ် 10 ပီသေ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ ၶိုၵ်ႉယႂ်ႇၵိုၼ်းလူင်။ မွၵ်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၽူႈၼမ်း လႄႈ ၽွင်းတၢင်မိူင်းၼွၵ်ႈ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ႁဵတ်းသၢၵ်ႈသေႇပၼ်ၸွမ်းထႅင်ႈ။
ပွင်ႇဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ဢဝ်ပၢင်ပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 10 ပီတဵမ် NCA ႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈဝႆႉၼမ်းၼႃႈသေ လွၵ်ႇလႅၼ်တေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင်တေႉတေႉမၼ်းတႄႉ ၶႂ်ႈပိူင်းၼႄတေႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ်ဝႃႈ “တႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေၵတ်းယဵၼ် မီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဝ်းၶတ်းၸႂ်ႁူၺ်းသူၼ်းဢဝ် ၸုမ်းဢွၼ်ႇၸုမ်းဢိတ်းၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ မႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉယူႇလႄႈ ဢၼ်တေၸွႆႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ႁဝ်းၼႆႉပဵၼ်ဝႆႉတူဝ်ၵူင်းမၼ်းယဝ်ႉ” ၼႆၵူၺ်း။
ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူဝ်ႈပီ 2023-2024 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသုမ်းသိုၵ်း လႆႈထွႆဢွၵ်ႇၸွမ်းဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၵႂႃႇလၢႆလၢႆတီႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၸႂ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်တူၵ်းၵႂႃႇႁႅင်းတေႉတေႉသေ ထိုင်ၸၼ်ႉတပ်ႉသိုၵ်း ပေႃးၸမ်တႅၵ်ႇၵႂႃႇတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႉယူႇၵမ်းၼိုင်ႈ။
ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇယူႇၾၢႆႇလင်သေ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်ၶိုၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူႈလၢႆးတၢင်း။ မိပ်ႇငႅၼ်းႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ထွႆလင်ပၼ်ၶိုၼ်းၵူႈဢမ်ႇထၢတ်ႇလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇငွၵ်ႈႁူဝ်တင်ႈတူဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းမႃးလႆႈၶိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယၢင်ႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ၼႄႉၼမ်းဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းမႂ်ႇမႂ်ႇၶိုၼ်း၊ ပေႃးယဝ်ႉၸင်ႇ ႁဵတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း တႂ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ လွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ သိုပ်ႇၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸၢင်ႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလႆႈၸွမ်း။ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တေၶဝ်ႈထိုင်လႆႈတီႈၽူႈၼမ်းၸၼ်ႉဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေတႄႇၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽဵင်ႇ ပဵင်း ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၸွမ်းထမ်းတြႃးၼႆ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈႁူႉႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းမီးလၵ်းၸဵင် လႄႈ ၶေႃႈယၼ်ႇၸႂ် ပိူင်တိုဝ်းၵမ်တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလူၺ်ႈပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ SNLD, NLD ၶဝ် ဢမ်ႇယွမ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉလႃးလႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼုမ်ၵမ်ႈၼမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ လူဝ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လူဝ်ႇတိုၵ်းဢဝ်ၵူၺ်းၼႆယူႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၶိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင် ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇမီးပႃႇတီႇ၊ ဢမ်ႇမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းသေ ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်း ဢဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇႁဵတ်းၵူၺ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ မိူင်းၶႄႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်းၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇၽွမ်ႉ ႁႂ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၶဝ်ႈၵဝ်းၵႅဝ်ၸွမ်းလွင်ႈၼႂ်းမိူင်းၼႆသေ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉတိုၼ်းပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းတင်း လုမ်ႈၾႃႉတိုၼ်းႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလွင်ႈပဵၼ်တေႉမီးတေႉမၼ်းယူႇ။
သင်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ႁႅင်းယူႇၼႆႉ ၽိတ်းပၵ်းပိူင်၊ ဢမ်ႇငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း မူႇပိူင် ၶွင်ၸုမ်းဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊႁႃႈၶေႃႈၼႆ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇမိူင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းမလေးသျီႊယိူဝ်ႊ ၵေႃႉႁပ်ႉပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁူဝ်ပဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊႁိုဝ်တေလၢတ်ႈတူၵ်ႇတၵ်ႉဝႆႉသႄႈ။ မၼ်းၸၢႆးယင်းပၢႆပၼ်ၾၢင်ႉ တူၵ်ႉတၵ်ႉယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းဝႃႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပႃးၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ၼႆယူႇ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပေႉၵိၼ်တဵၵ်းတဵင်လူလၢႆၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယူႇၵူႈလၢႆးတၢင်း၊ ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇၼႆႉ ယွၼ်ႉသင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇပၼ်ႁႅင်း ႁႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသိုပ်ႇႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉယူႇၼႆ လီထၢင်ႇထိူမ်ႇငမ်းငဝ်းယူႇ။
မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တိုၼ်ဢမ်ႇတူၵ်ႇတၵ်ႉပၢၵ်ႇလၢတ်ႈသၢၼ်ၶတ်းၼိူဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းတေႁဵတ်းၼႆႉလႃးလႃး။ ပေႃးၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵႂႃႇလႆႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်တဵမ်တူဝ်တေႉတေႉၸိုင် မၼ်းတေလႆႈၼမ်ႉတွၼ်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတီႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼမ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတေသိုပ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇ တိုၼ်းၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ႁႅင်း။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်လီ၊ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်းၼႆႉ ၽွၼ်းပၢင်ႈ ၶေႃႈတွပ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေလႆႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်သင်။
ၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊ၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈ သၢၼ်ၶတ်းၼိူဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၼမ်းၸတ်းႁဵတ်းယူႇၼႆႉ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းသေတႃႉ ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ တိုၼ်းဢမ်ႇသူၼ်ႇၸႂ် ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉတိူဝ်ႉၼင်သင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ယူႇၼႂ်းၼႃႈတီႈ ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ တေၸၢင်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်း ၼိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇ ၶတ်းၸႂ်ဢီးသူၼ်း ၶတ်းၸႂ်ၶိုင်ပွင်ပၼ်ႁႂ်ႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းသေ ၶတ်းၸႂ် ၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ် တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃးႁေႉႁၢမ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုင်ပွင်ၵူႈလၢႆးတၢင်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပီ 2025 ဝၢႆးလင် မၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁင်းၵွႆးမၼ်းယဝ်ႉဢမ်ႇႁိုင် ၼႅတ်ႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ၊ မူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်း ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း 2008 ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ ထႅင်ႈ။
ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတေၵူဝ်၊ တေဢမ်ႇႁတ်းယႃႉၵဝ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇ ၶွင် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1947 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ မႃးသႂ်ႇၼႂ်းၸေႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ မျၢၼ်ႇမႃႉဢလိၼ်း ၶွင်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမၼ်းႁဵတ်းပိုၼ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ လွၵ်ႇငိုတ်ႈတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ တူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းယႃႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတိုၼ်းဢမ်ႇတူၺ်းယူႇလၢႆလၢႆၸိူင်ႉၼၼ်။ တေၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်းၵမ်းလဵဝ်။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႁဝ်းတိုၼ်းဢမ်ႇယႃႉၵဝ်းလႃးလႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမီးၵူၼ်းမႃးလၢတ်ႈၸႃ ႁဵတ်းသၢင်ႈၾၢင်ႁၢင်ႈယႃႉၵဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေဢဝ်ဢႃႇၼႃႇသေ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းၵမ်းလဵဝ်ၼႆ” ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းၵူႈၾၢႆႇသေ မိပ်ႇငႅၼ်း၊ တဵၵ်းတဵင်၊ ၶႃႈႁႅမ်တၢႆၵူၼ်း၊ ႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း တၢၼ်ႇၼႆႉ မိူင်းၶႄႇ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၶဝ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးယိပ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈယူႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉသေ မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၶုၼ်ၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်သိုၵ်းထၢၵ်ႈတင်းသဵင်ႈၵူၺ်း။
ပေႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်သိုၵ်းထၢၵ်ႈမႃးႁဵတ်းၼႆႉ လႆႈယိပ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃးတေႉတေႉၸိုင် ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် တႃႇၶၵ်ႉၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမီးလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးလႄႈ ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်း ဢႅၼ်ႇၸီႇဢေႇၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇတိုၼ်းတေ ဢီးသူၼ်း ႁႂ်ႈၸတ်းႁဵတ်း။
ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းၶႄႇ မိတ်ႊသတိူဝ်ႊ ဝမ်ႊယိ ပေႃး ၼႄၾႆးၶဵဝ်ဝႆႉတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈဢႅၼ်ႇၸီႇဢေႇၼႆႉလူင်ႈၼႃႈယဝ်ႉလႄႈ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင်ဝၼ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတေႉတေႉ ၼႆႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၸင်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ဝၼ်းၶွပ်ႈၶူပ်ႇဢႅၼ်ႇၸီႇဢေႇတဵမ် 10 ပီသေ ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တီႈဝဵင်းလူင်ၼေႇပျီႇတေႃႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ NCA ဢၼ်မိူင်းၶႄႇႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ယူႇၼႆႉ ႁိုင်မႃးၶၢဝ်းတၢင်း သိပ်းပီယဝ်ႉလၢႆလၢႆၵူၺ်းဢမ်ႇႁၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်း ၽွၼ်းလီသင်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်လႆႈသင်မႃးတေႉတေႉ။
တႃႇၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း တိုၼ်းတေလႆႈမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းၵွၼ်ႇ တေၸၢင်ႈႁႃ လၢႆးတၢင်းထူပ်းႁၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇၵႂႃႇၼႆ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းၸုမ်း ASEAN တူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈၵႂႃႇသေတႃႉ မိူင်းၶႄႇၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းတူၵ်ႇတၵ်ႉလႃးလႃး။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇဢမ်ႇထၢတ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မိူင်းၶႄႇတိုၼ်းဢမ်ႇသၢၼ် ၶတ်းသေ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းမီးယူႇၸွမ်းၼႃႈတီႈ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်မၼ်း လႄႈ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယူႇၼႆႉ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵူႈလၢႆးတၢင်းယူႇ။
တႃႇၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေလႆႈယူႇသႃႇမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ် ၼိမ်တဵင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆတႄႉၸႂ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း မီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးလႆႈသေ မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းပဵၼ်ထမ်းတွၼ်ႈတႃႇၵူႈၾၢႆၵူႈၸုမ်းၼၼ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉၶႂ်ႈလိူၵ်ႈၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁင်းၶေႃ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၺႃးလွၵ်ႇငိုတ်ႈတဵၵ်းတဵင် သေ လိူၵ်ႈၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၸိူင်ႉၼႆ။ သင်တေပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇယူႇတိၵ်းတိၵ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၸိုင် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေမီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈသေ လႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ တေႁိုင်ၼၢၼ်းထႅင်ႈယူႇ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵူႈၸုမ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ် မိူင်း သွၵ်ႈႁႃၶေႃႈတွပ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇၼိူဝ်ၽိူၼ်ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယွၼ်ႉ ပၢင်တိုၵ်းပၢင်သိုၵ်းမႃး ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီမၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းယင်းတိုၵ်ႉလႆႈ တူၵ်းၵိၼ်းယွၼ်ႉမၼ်းထႅင်ႈယူႇ။
သင်ၸုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် သွၵ်ႈႁႃသဵၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တေႃႇၵၼ်တေႉတေႉၸိုင် ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈႁၢမ်း၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၸၢင်ႈႁၢႆ၊ လွင်ႈပႅင်းၸင်းတေႃႇၵၼ်ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵေႃႈ တေတိူဝ်းၼမ်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းၸၢင်ႈလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇပဵၼ်ၾႆးလိူဝ်ၼႆႉထႅင်ႈတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ