ၵူၼ်းၼႂ်းလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလီ ၊ ၽႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈယူႇၾၢႆႇပေႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇၶႂ်ႈလႆႈလီ ၶႂ်ႈပေႉပုၼ်ႈၼၼ်ႉသေ သမ်ႉမီးၸႂ်သူၺ်ႈၸႂ်ၼိင်ႈၵၼ်မႃး ။ ပေႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉ ပႃးၸဵမ်မိူင်းတႆး မီးၵူၼ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈၸိုဝ်ႈသဵင် ၊ မီးၸုမ်းတေႃႇၸုမ်း ၶႄႉၵၼ်လၢႆလွင်ႈလႄႈ တူင်ႇၵူၼ်း ၵေႃႈတႅၵ်ႇၵၼ် ၊ ၸုမ်းတေႃႇၸုမ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်တင်းၼမ် ။ သမ်ႉပဵၼ်ၵၢပ်ႈသိုဝ်ႇၼႅင်ႈသၢၼ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊလႄႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်းၶၢဝ်ႇပွမ်ၶၢဝ်ၽၢင်းသေ သေႃႇသူၼ်းႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၽိတ်းၵၼ် ၸင်းၵၼ်ၵေႃႈမီး ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ လိူဝ်သေ ဢဝ်ၶိူင်ႈၵွင်ႇၵၢင်ႇတိုၵ်းတေႃးၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ ဢဝ်သိုဝ်ႇဢွၼ်ႊလၢႆႊ သူၼ်းသေႃႇႁႂ်ႈ လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်တင်းၼမ်။ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမီးၼမ်လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း ၵႆႉဢဝ် သိုဝ်ႇဢွၼ်ႊလၢႆႊသေ သူၼ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ထႅင်ႈ  ။  

မိူင်းၼိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေယူႇႁင်းၵူၺ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၼႆ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်မၼ်းယၢပ်ႇ ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉလႄႈသင်  ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈသင် ၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းပၢၼ် ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်ၶိူဝ်း ၸၢင်ႈၶၢႆႉလႅၵ်ႈတီႈယူႇၵၼ် ၸၢင်ႈလႆႈယူႇၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးလႄးၵၼ် ။

ပေႃးတူၺ်းမိူင်းတႆးၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၽွင်းငမ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယၢမ်ႈယူႇလေႃးလႄးၵၼ်မႃး ၊ ယၢမ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်မႃး လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းၵတ်းယဵၼ် ။

မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလၢႆပိူင်လႄႈ ၵၢၼ်ယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃမႃး မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မႃး ။ ပိူင်လူင်တႄႉ ယွၼ်ႉၾၢႆႇပၢၼ်ႇပွင်ၽွင်းငမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမ်ႇၸတ်းပွင်ႁႂ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းလႆႈလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်။

ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇယိုတ်းမိူင်းမႃး ၸမ် 5 ပီၼႆ ယိင်ႈၶႅၼ်းယုင်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ။ ၼႅင်ႈသိုဝ်ႇဢွၼ်ႊလၢႆႊၵေႃႈ ၽႂ်းၽၢႆၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႅင်ႈသိုဝ်ႇဢွၼ်ႊလၢႆႊ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းသေ တိုၵ်းတေႃးၵၼ် ၵေႃႈၼမ် ။

 ပႆႇတူၺ်းၵႆ တူၺ်းဢဝ် သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေႁၼ်မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပေႃးတူၺ်း ၼႂ်းသိုဝ်ႇဢၼ်ယူႇတီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်းႁဵတ်းဝႆႉၵေႃႈ သမ်ႉတေၼႄးဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မီးသိုဝ်ႇထႅင်ႈလၢႆသႅၼ်း ဢၼ်တင်ႈၸႂ်သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး တႃႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလႄႈ တႃႇသၢင်ႈၸိုဝ်ႈတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းလူႉ။ တေႃႈၼင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼင်ႇၵၼ် ဢဝ်သိုဝ်ႇတိုၵ်းၵၼ်ၵေႃႈ ယင်းမီး။ ၾၢႆႇၼႆႉၵေႃႈ ဝႃႈ ၾၢႆႇပုၼ်ႉဢမ်ႇလီ ၊ ၾၢႆႇပုၼ်ႉၵေႃႈဝႃႈ ၾၢႆႇၼႆႉဢမ်ႇလီ။

ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ မႅၼ်ႈၽွင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းလႄႈဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းဢၼ် ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းလႆႈ ၽွင်းပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼၼ်ႉလႄႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈ ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၶိၼ်ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႄႈ လွင်ႈသေႃႇသူၼ်းၵၼ်ၼိူဝ်ဢွၼ်ႊလၢႆႊ ၼမ်လိူဝ်မႃး ။

ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈသမ်ႉ ၽွင်းပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ သိုၵ်းတဢၢင်းၵုမ်းလႆႈလၢႆဝဵင်းၼႂ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၊ ၼႂ်းၵႄႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းလႆႈလူႉႁၢႆတၢႆၵေႃႈၼမ် ။ ဢၼ်သိုၵ်းတဢၢင်းမီးလွင်ႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉၵၼ်တင်း တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းၵေႃႈမီး။  သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇဝႆႉပဝ်ႉမၢႆလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၢင်ႈ ၸၢဝ်းတႆး ၸၢဝ်းပလွင်ႈ (တဢၢင်း) ၊ ၸၢဝ်းပဢူဝ်း ၊ ၸၢဝ်းၵယၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈႁၼ်ၽိတ်းၵၼ် ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈ ၸုမ်းထတ်းၶၢဝ်ႇပွမ်ၶၢဝ်ႇၽၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ  Myanmar Fact-checking Network ၶူၼ်ႉႁႃထူပ်းႁၼ်ဝႆႉ ၾဵတ်ႉသ်ပုၵ်ႉၶ်ပဵတ်ႉၶျ် ဢၼ်ၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/09/2025 ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ ရှမ်းပြည်နယ် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ သတင်းစုံ ” ။ Page ဢၼ်ၼႆႉ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈလွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈမိူင်းတႆးတင်းၼမ်သေ ၽၢမ်းႁဵတ်းမိူၼ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပိုၼ်ႉတီႈမိူင်းတႆး ။

ၵမ်ႈၼမ်သမ်ႉ တႅမ်ႈတၢင်ႇၶၢဝ်ႇပွမ်ၶၢဝ်ႇၽၢင်း ဢၼ်သၢင်ႈႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ် ။ တႅမ်ႈတၢင်ႇ မၢပ်ႇ ၼႄးၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပႄႉၵိၼ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈသင် ၊ မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉလႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ဝၢႆးတၢင်ႇတီႈ ပဵတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ ပဵတ်ႉၶျ်ၶွင်လေႃႇပီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဘညွှန့်၊ Snow Queen၊ နွေဦးရောင်ခြည် လႄႈ PCT News ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

မီးထႅင်ႈ ပဵတ်ႉၶျ် “Pa Oh National Media Channel” ၼႆထႅင်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပိုတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 3/10/2022  တႅမ်ႈတၢင်ႇလွင်ႈၸၢဝ်းပဢူဝ်းတၢင်းၼမ် ။  သမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ပဵတ်ႉၸ်ႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ “The People’s Voice – ခမ်းသားငေါဝ်း Burmese Version  တႅမ်ႈႁႂ်ႈၸုမ်းတေႃႇၸုမ်းႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်။

ဝၢႆးသေ ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၶမ်းသႃးငၢဝ်းတၢင်ႇလၢတ်ႈတီႈ  Facebook Team ယဝ်ႉ သိုဝ်ႇပွမ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵတ်ႉၶျ်ၶဝ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 13/04/2023 ၼၼ်ႉဝႃႈ  အထူးဒေသ ၆ – ခမ်းသားငေါဝ်း Burmese Version ၼႆထႅင်ႈ။

သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပွမ် ၸိူဝ်းတင်ႈၸႂ် ၶႂ်ႈယႃႉၵဝ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၽိတ်းၵၼ်ၼႆႉ မီးၼိူဝ်ဢႅပ်ႊပလီႊၶေႊသျိၼ်ႊ ၼႅင်ႈသိုဝ်ႇ ထႅင်ႈတင်းၼမ် ။ မိူၼ်ၼင်ႇ Tiktok ၊ Telegram  ၊ Twitter ၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ။

တေႃႈၼင်ႇ ၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ SHAN NEWS ၵေႃႈ ယင်းၺႃးၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉၾၢႆႇ  ၵႂႃႇ ပွမ်ၸိုဝ်ႈ ပွမ်လူဝ်ႇၵူဝ်ႇသေ တႅမ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈၶၢဝ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇလီတေႃႇတူင်ႇၵူၼ်း တၢင်းထိၵ်ႉၶ်ထွၵ်ႉ ၵေႃႈမီး ။

ဝၼ်းဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေဢၢၼ်းၸတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ ၸမ်ထိုင်ယဝ်ႉလႄႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းတေသၢင်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼိူဝ်တူင်ႇၵူၼ်းလႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ။ သင်ဢမ်ႇၾၢင်ႉသေ ထွမ်ႇမႅၼ်ႈ တူၺ်းမႅၼ်ႈၸိုင် ၸၢင်ႈထၢင်ႇၽိတ်းထၢင်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆ – Myanmar Fact-checking Network  ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉ။

ပေႃးတူၺ်းပိုၼ်းၵဝ်ႇၵေႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵႆႉတင်ႈၸႂ်သႄႇယူင်းပူင်းၸႃႉယႃႉႁႂ်ႈ ၽႃသႃသႃသၼႃ လႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ။ ပေႃးမီးယုင်ႈယၢင်ႈမႃးသမ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇၶဝ်ႈၵုမ်းၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇၼင်ႇၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်း ဢဝ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီၼႂ်းၵႄႈမၼ်း ၼင်ႇၵႂၢမ်းထုင်းမီးဝႃႈ ငုမ်းပႃမိူဝ်ႈၼမ်ႉၶုၼ်ႇ ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ 2017 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ  ဢၼ် သၢင်ႈ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈပႅင်းၸင်း ၼိူဝ်ၸၢဝ်းမုတ်ႉသလိမ်ႇရူဝ်ႊႁိင်ႊၵျႃႊ ပွတ်းတၢင်းမိူင်းရၶၢႆႇၼၼ်ႉ မီးၼမ်လၢႆ ။ ဢၼ်ၵမ်ႉယၼ်ယူႇလင်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆ ၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 27/03/2025 ။

ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပႅင်းၸင်းၵၼ် ထိုင်တီႈယိပ်းၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၽႃသႃသႃသၼႃဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၊ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမီး 8 ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၺ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉထိုင်ပၢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းသဵင်ႇၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းၽွင်းပီ 2010 ထိုင် 2015 ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉမီး 135 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႆဝႆႉ။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃငၢႆႈ။ တႅၵ်ႇငၢႆႈ။   ၸင်ႇဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးၼႆႉသေ ၵုမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆ – ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတူၵ်းလွၵ်းၸိူင်း  ၸိူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇပွမ်ၶၢဝ်ႇၽၢင်း – ဢၼ်သၢင်ႈႁႂ်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလိူၵ်ႈတူၺ်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇတႄႉ၊ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်ယူႇၵၢင်လႄႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢၼ်မီး ပေႃႇလၸီႇ ၊ ပၵ်းပိူင် ၵႅၼ်ႇၶႅင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေၵမ်း။