သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမႄးၶူဝ်ႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈဢၼ်လူႉၵွႆယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းမႄးႁိုင်-တေပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ႉၶိုၼ်းယဝ်ႉဝႃႈၼႆသေတႃႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႃႈ ႁၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ထႅမ်ႁႅင်းၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်း မႄးၶူဝ်တႄႉဢမ်ႇၵႃႈႁိုဝ် ပၢင်တိုၵ်းၵေႃႈသိုပ်ႇပဵၼ်ယူႇဢမ်ႇထၢတ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၶူဝ်ပေႇလီႇ တီႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈ ၼၼ်ႉ ၺႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသေ လူႉၵွႆၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/08/2025 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မွၵ်ႈ 9 မူင်း  ၽွင်းၸုမ်း သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၼႂ်းထုင်ႉၼွင်ပိင် ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ။  

ၼၢင်ယိင်းၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ ၶူဝ်ဢၼ်ၶဝ်မႄးၼၼ်ႉ တႃႇထႅမ် ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇမႃး ၊ ပေႃးငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇလီ တႃႇၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႂႃႇမႃးဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ တႃႇတေၵႂႃႇမႃးလႆႈၼႆႉတေႁိုင်ယူႇ။  ၵွပ်ႈၼႆသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မႃးမႄးၶူဝ်ၵမ်းၼႆႉ ၶဝ်လၢတ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၾဵတ်ႉသ်ပုၵ်ႉဝႃႈ တေၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၶႃႈ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတႃႇတေဢွၵ်ႇသိုဝ်ႉၶဝ်ႈၼမ်ႉ တင်းၵိၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တမ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇသိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်ၶႃႈလူးငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ် ၊ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလူဝ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တင်း ၶဝ်ဢမ်ႇၸွႆႈသင် လွင်ႈတေၸွႆႈတႃႇႁႂ်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉငၢႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလၢတ်ႈယဝ်ႉယူဝ်ႉ ” – ဝႃႈၼႆ ။

ယၢမ်းလဵဝ်ၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်ပိင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢမ်ႈၵူၼ်းၶဝ်ႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁႃသိုဝ်ႉ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တီႈလႂ် ဝႃႈၼႆ။

ၶူဝ်ပေႇလီႇ ၶူဝ်လဵၵ်းလင်ၼႆႉ ၽွင်းပီ 2019 – ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈပိုတ်းယိုဝ်းၸၼ်ႉၸွမ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင်၊ တီႈၵဵတ်ႉ/လၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၶူဝ်းၵုၼ်ႇလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶိုၼ်ႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်းပွႆႇမၢၵ်ႇယႃႉၵွႆယဝ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈ။

ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉၵေႃႉ ၶူဝ်ႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၶူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး တီႈႁူဝ်ၵိုတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးမၢၵ်ႇတူၵ်းသႂ်ႇလူႉၵွႆမိူၼ်ၵၼ်။

ၶူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈလူင် ၵႄႈၵၢင်ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်လႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးဝႆႉၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမီး 2,260 ထတ်းသေ တႄႇသၢင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 1899 ။ ယၢၼ်ၵႆ ၵၼ်တင်း တႃႈရူတ်ႉၾႆး ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် 7 လၵ်း၊ သၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီ 1900 သေ တႄႇပၼ်ရူတ်ႉၾႆးတႆႇၶၢမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1903 ။ ၶူဝ်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး သဵၼ်ႈလဵဝ် ဢၼ်ၵၢႆႇၸူးဝႆႉ တိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ (တိူင်းမၼ်းတလေး) လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ။

မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 10/9/2025  ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 6 မူင်းထိုင်10 မူင်း  သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းတဢၢင်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း တီႈၾၢႆႇႁွင်ႇ လူင်ၵဵင် ( ၵျွင်းၵုင်း )  ထုင်ႉၼွင်ပိင် သွင်ၾၢႆႇမီးလွင်ႈလူႉတၢႆမၢတ်ႇၸဵပ်း – ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ ။

ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်းတႄႉဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၶႂ်ႈမီး 2ဝူင်ႈယဝ်ႉ သိုၵ်းတဢၢင်းၶဝ်ယူႇၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈသေယိုဝ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ယိုဝ်းဢေႃႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတႄႉလူႉၵွႆတင်းၼမ်”- ဝႃႈၼႆ ။

တင်ႈတႄႇၵၢင်လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ် ဝၼ်းတီႈ 19 ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈလုၵ်ႉတၢင်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ထူဝ်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇတၢင်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ထုင်ႉၼွင်ပိင်လႄႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်တင်း သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၵွင်ႈလူင်၊ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းထုင်ႉၼွင်ပိင် ၸွမ်းဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ဢွင်ႈတီႈမီးၵူၼ်းမိူင်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းယူႇဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆဢမ်ႇယွမ်း 60 ၵေႃႉ၊ လႆႈသိုပ်ႇယၢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းဝႆႉမွၵ်ႈ 5,000 ၵေႃႉ။