ၼႂ်းၸုပ်ႈသႅၼ်း ၸူဝ်ႈပၢၼ်ႁဝ်းႁႃးၼႆႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းယိူင်းမၢႆ ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းသုင်သုတ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ Pure Federal Union (ဢၼ်မီးသုၼ်ႇလႆႈ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ Democracy ၊ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း Human Rights ၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း Equality ၊ လွင်ႈၸွမ်းတြႃးၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ Justice ၊ ဢၼ်ပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈလွင်ႈတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ Rights of Self Determination) ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၼ်ႉတႅမ်ႇလိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်း။ ပေႃးသုင်လိူဝ်ၼႆႉ တၵ်းတေႁဵတ်းယၢပ်ႇ ၸၢင်ႈၺႃးတၢင်းတိူၵ်ႈတၼ်၊ ၶေးပဵၼ်လွင်ႈဝူၼ်ႉၾၼ်လၢႆလၢႆ။ ပေႃးၸၼ်ႉတႅမ်ႇလိူဝ်ၼႆႉသမ်ႉ ႁဝ်းတေလုသုမ်းလုတ်ႈႁၢမ်းသုၼ်ႇလႆႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႆႈထုၵ်ႇလႆႈတင်းၼမ်သေ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၼမ်ႉထွၵ်ႇသၢႆးလၢႆးပႅတ်ႈလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႊဝီႊယႅတ်ႉ ရတ်ႉသျႃႊ USSR ၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇလူင် သတႃႇလိၼ်ႇ Stalin ၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႄႈမိူင်း States or Republics ၶဝ် မီးသုၼ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းမီးပႃးၼႂ်းမၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း Consitaution လၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းဝူၼ်ႉၾၼ်မုင်ႈမွင်း ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်လႆႈ တႃႇတေၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႃးလႃး။ ထိုင်မႃးပီ 1990 ပၢႆ လုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၼမ်၊ ငဝ်းလၢႆးၵေႃႈသုၵ်း ဢိူဝ်ႉၶိုတ်းၸၼ်ႉမႃးသေ လွၵ်းပိူင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမႃး 70 ပီပၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ပုတ်းပင်းလုလႅဝ်ၵႂႃႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႊဝီႊယႅတ်ႉ ရတ်ႉသျႃႊ USSR ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃး လိူတ်ႈလႆ တူၵ်းၼွင်းတေႃႇၵၼ်သင်သေ ၸင်ႇမီးမႃးမိူင်းၵွၼ်းၶေႃလၢႆလၢႆမိူင်းယဝ်ႉ။

ပေႃးႁဝ်းႁႃးဢမ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ ဢမ်ႇႁူႉႁၼ်ထတ်းသၢင်လႆႈငဝ်းလၢႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ႇပႅင်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းလွင်ႈမၢႆမီႈၸိုင် ႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် – ၶိုင်လၢႆးလႂ်ၵေႃႈ တေၵၢၼ်ႉပိူၼ်ႈယူႇ တိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်ႁဝ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်ႉၵတ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းႁဝ်းလႄႈ ငဝ်းလၢႆးၶၢဝ်းယၢမ်း ၵႃႇလတေႇသသေဢၼ်ထုၵ်ႇႁဵတ်းလႆႈၵိုင်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈႁဝ်းၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈ ႁၢင်ႈမႄႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ထုၵ်ႇႁဵတ်းၵိုင်ႇႁဵတ်းလႄႈ ပေႃးႁဝ်းသမ်ႉ ၵုမ်ႇထိူင်းထိူဝ်ႉတႅၵ်ႇယၢႆႈၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ ပေႃးဢႃႇၼႃႇဢေႃးၸႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ SLORC ၶဝ်လႆႈၾင်လိုၵ်ႉမၼ်ႈၵိုမ်းမႃးၼႆႉ ႁူႉၶဝ်တေႁဵတ်း၊ တေတႅမ်ႈမၢႆမီႈၶဝ်၊ တေႁုပ်ႈငမ်ၵမ်ၼဵၼ်ယိပ်းၸွၵ်းႁဝ်းၵႂႃႇလႆႈလိူဝ်ၵဝ်ႇတိၵ်းတိၵ်းယူႇ ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ “ၵၢဝ်ႉၽဵၼ်ႇၵူင်းၸၢၵ်ႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း” လႄႈသင် ဢႃႇၼႃႇၵွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းလႄႈသင်၊ ႁႅင်းၵူၼ်းႁႅင်းငိုၼ်းတွင်းၶွင်လႄႈသင် ၼႂ်းမိုဝ်းၶဝ်မီးဝႆႉၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈပိူင်လိူဝ်တွၼ်းသေႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးၶၢဝ်းယၢမ်းငဝ်းလၢႆးၶဝ်ႁဵတ်းလႆႈၼိူဝ်ႁဝ်း “ဢဝ်ၵွၵ်းတဝ်ႇၶူဝ်ႈၼိူဝ်ႉတဝ်ႇ” ဢဝ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းတင်းလၢႆၼႄၼႃႈတိူဝ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် “ႁၢင်ႈလွၵ်ႇၼူၵ်ႉ” သေမၵ်းမၼ်ႈယိပ်းတိုဝ်းမၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းၶွင်ၶဝ်ၵႂႃႇလႆႈၸိုင်၊ ႁဝ်းတေလုတ်ႈတိုဝ်ႉႁၢမ်းလၢႆပႅတ်ႈ၊ တေပဵၼ်ၶီႈၶႃႈၶဝ်ၵႂႃႉထႅင်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထႅင်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ႁူႉၸၵ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ ၽႂ်ယူႇတီႈလႂ်ယူႇၸွမ်းၽႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ် သင်ၵေႃႈလီ၊ ၽႂ်ဢမ်ႇႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးႁၵ်ႉ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉလွင်ႈႁၵ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

တႃႇတေပဵၼ်လႆႈမီးလႆႈၼၼ်ႉလူဝ်ႇႁဵတ်းဢဝ် တႃႇတေႁဵတ်းဢဝ်သမ်ႉလူဝ်ႇမေႃ၊ တႃႇတေမေႃသမ်ႉ မီးတီႈႁူႉဢမ်ႇႁူႉ၊ တႃႇတေႁူႉသမ်ႉမီးတီႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁႃႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တေထိုင်တီႈယွတ်ႈ ႁွတ်ႈတီႈပၢႆၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းမၢႆသုင်သုတ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းယူႇတီႈဢၼ်ဝႃႈ -“ၸွင်ႇႁဝ်းႁူႉလၢႆးမၼ်း၊ ၸွင်ႇႁဝ်းမေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လႆႈ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်း ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇမေႃသေ ငုမ်းငၢမ်းလၢမ်းသႃး ဢဝ်ၵမ်ႈမၼ်းသၢင်ႇတေႃႇ၊ ဢီႈသင်ဢမ်ႇဢီႇသင်ၵေႃႈၵုမ်ႇၵႂႃႇ“ဢဝ်ငဝ်းလၢႆးႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈ” ပိူင်လဵဝ်မႅၵ်းမႅၵ်း၊ ဢမ်ႇမီး “လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း – ၽႅၼ်ၵၢၼ်” ဝႆႉလီငၢမ်းၸိုင် – ႁဝ်းတေပႃၵၼ်ယၢပ်ႇၵႂႃႇၸူမ်ႁၢႆဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇ ထႅင်ႈလၢႆသိပ်းလၢႆပၢၵ်ႇပီဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ် လွင်ႈသွၼ်ႇၼပ်ႉ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉႁူၼ်လင်ႁႃႉ?။ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶိုၼ်ႈၼႃႈႁႃႉ?။ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉလူမဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းႁဝ်း၊ ထၢင်ႇယႂ်ႇႁၼ်ၶိုၵ်ႉ ၼိူဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၽူႈၶဵၼ်သေထတ်းသၢင်ႁႃႉ? ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလိူဝ်သေ ၽူႈလူလိၵ်ႈၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၶဝ်။

1) ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ပဵၼ်၊ ထုၵ်ႇႁဵတ်းထုၵ်ႇပဵၼ်။ 2) ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်လႆႈ။ 3) ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ မီးယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ 3 ဢၼ် 3 လွင်ႈ တီႈထႃႇၼၼႆႉ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈလႂ် ၵေႃႉလႂ် ပွင်ႇၸႂ်ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်သေ ၶႂ်ႈထတ်းသၢင်ၸိၸမ်ႈ ပၢၵ်ႈလွင်ႈၼႄတၢင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ပေႃးၸၢင်ႈတႅမ်ႈသူင်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်မႃး ၶႅၼ်းႁႃတီႈဝႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊၊ မွၵ်ႇထိုင်မုင်ႈမွင်းယူႇတႄႉတႄႉ။

(ၵဵပ်းဢဝ် idea ZSS ဢုပ်ႇလၢင်ႈ မိူဝ်ႈ 16/06/1991)

သိူဝ်ၶူပ်းႁၢင် – 21/06/1996

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ မၢႆ 144 ပီ 1996