တႄႇႁၢင်ပီ 2023 ၽွင်းတေထိုင်ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်း ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ ပဵၼ်ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇလူႇတႃႇတၢၼ်း ႁဵတ်းတၢင်းလီ ၵူႉသူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ။ ၶၢဝ်းၼၼ်ႉၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်ႈသဵင်မၢၵ်ႇ တႅၵ်ႇပၼ်းၸွတ်ႇထူၼ်ႈၵႂႃႇၵူႈၸွၵ်ႉၵူႈၸဵင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။

ၽွင်းပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ (MNDAA)၊ တဢၢင်း (ပလွင်ႈ) TNLA၊ ရၶႅင်ႇ (AA) တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်း မၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်း PDF ၶဝ် တင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႃႈ “တေတိုၵ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ၸုမ်းၵျႃးၽႅၼ်ႉ လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ” ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးမူၺ်ႉႁၢႆၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈ ၼႆယူႇ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ တိုၵ်ႉလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉယၼ်တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ လႆႈတၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇတီႈ ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီတၢင်ႇၸုမ်း။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတူဝ်ၵူင်းလူင် ၸုမ်းၵျႃးၽႅၼ်ႉ ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၽွင်းၾၢႆႇၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းလၢႆ ဢိၵ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဝၵ်ႉဢဝ်တိုၵ်ႉတၢင်းၼႆႉသေ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း လိုပ်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃး။

ႁၢင်ပီ 2023 တေႃႇ ပီ 2024 သုတ်း ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီပၢႆၵူၺ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ် ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉၵေႃႈ ယိုတ်းၵုမ်းလႆႈ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလူင် သဵၼ်ႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ-မူႇၸေႊ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ-လႃႈသဵဝ်ႈ-သႅၼ်ဝီ-ၶျိၼ်ႊသူၺ်ႊႁေႃႊ မႃးယူႇတေႉတေႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ၵမ်းၼိုင်ႈ။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “တေႃႈၼင်ႇဝဵင်းလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်မီးတိူင်းသိုၵ်းလူင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပၵ်းဝႆႉမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇလွတ်ႈ။ တိုၵ်ႉလႆႈထွႆပၼ်သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းၵမ်လႆႈယူႇလႄႈ လႆႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ႁႅင်းယူပ်ႈ လူင်းၵႂႃႇတေႉတေႉသေ တေလႆႈမိူဝ်းယူႇတၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်းသေ မိူဝ်းႁႅၼ်းသိုၵ်းပႂ်ႉႁပ်ႉတိုၵ်းၶိုၼ်း သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၺ်းတေႉ ယဝ်ႉၼႆယူႇ။”

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ထႅင်ႈဢမ်ႇႁိုင် ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ပွၵ်ႈၼႆႉၼႆႉ တေဢွၼ်ၼမ်းဢဝ် ႁဝ်းၶဝ် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ ပူၼ်ႉပၢၼ်ၶီႈၶႃႈ တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း၊ တေလႆႈႁပ်ႉသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ မီးသုၼ်ႇၸတ်းပွင်လႆႈႁင်းၶေႃၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း လူၺ်ႈလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊ  (Bottom-up federalism) ၼႆႉ တေပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇႁိုင် ဢမ်ႇ ၼၢၼ်းၼႆႉၼႆယူႇ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆလၢႆၸုမ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီပၢႆၼႆႉ ၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း  ယိုတ်းလႆႈ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်  တႃႇ 103 ဝဵင်း။ ထိုင်မႃး ၼႂ်းၵၢင် ပီ 2025 ယၢမ်းလဵဝ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ၶိုၼ်းလႆႈထွႆဢွၵ်ႇဝဵင်း ႁူၼ်ပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးၵုမ်းၵမ်လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇ မီးယူႇ 7 ဝဵင်းယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ် ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇ လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးၵုမ်းၵမ်လႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး  မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ သွင်ဝဵင်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈ လမ်ႇလွင်ႈပိူဝ်ႈတႃႇသိုၵ်းတင်း သွင်ၾၢႆႇသေ တွၼ်ႈတႃႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႄႉ လႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈသွင်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႉတေႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၸႂ် ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၼမ် တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ လႆႈဝႃႈ ၵွပ်ႇၵူႈ ဢဝ်လႆႈၶိုၼ်း ႁႅင်းၸႂ်ၵူၼ်းသိုၵ်းမႃးလႆႈၶိုၼ်း တင်းၼမ်ၼႆယူႇ။

ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ် ၽၵ်းတူၶၢမ်ႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ- မိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်း- မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၾၢႆႇၸုမ်း သိုၵ်းတဢၢင်း (TNLA) လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းထၼူႉ (DPLA) ဢိၵ်ႇပႃးၸုမ်းသိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်း (PDF) ၶဝ် ယိုတ်းလႆႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ဝၼ်းတီႈ 10 ပီ 2024 ၽွင်းပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ႁွပ်ႈသွင်ၼၼ်ႉသေ  ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး ဢၼ် ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ် ၽၵ်းတူၶၢမ်ႈမိူင်း မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း-မိူင်းယၢင်းလႅင် သွင်ဝဵင်းၼႆႉ ၾၢႆႇၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းလႅင် ၶဝ်တႄႇ ပိုတ်ႇ ပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း (1111)  မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 11 ဝၼ်း ပီ 2023 ၼၼ်ႉသေ  ယိုတ်းသိမ်း ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး ၼႂ်းလိူၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁိုင်မႃးၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈပီပၢႆ ပႅတ်ႇလိူၼ် ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းလႅင်ၵေႃႈ လႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇၶိုၼ်း ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းပၢႆး တင်းသဵင်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သိုၵ်းတဢၢင်းၵေႃႈ လႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၵႂႃႇၶိုၼ်း တင်းသဵင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်သုမ်းသိုၵ်း မိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ယွၼ်ႉၶိူင်ႈယိုဝ်းသိုၵ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “တရူၼ်ႊ” ၸုမ်း သိုၵ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁႃ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ တီႈမိူင်းရတ်ႉသျႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈႁၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၸတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ႁႂ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၼ်း “တရူၼ်ႊ” ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ ထူဝ်းသိုၵ်း တိုၵ်းသိမ်း ဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း တီႈၼႂ်းမိုဝ်း ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းလႂ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၵမ်းယၢင်ႈယၢင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းမူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်း လွၵ်းဢူၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေႃႇသူႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းသမ်ႉ ၵုမ်ႇမိုင်ႉမဝ်းမိင်းၸွမ်း လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်သိုပ်ႇယၢင်ႈၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ။ ၵုမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႇ ထဵင်မေႃး ႁိမ်ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵၼ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶိၼ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၶုၼ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇပေႉပၢင်တိုၵ်းလူင်ယူႇ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈ ႁႅင်းမိပ်ႇဢီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်း ငမ်ၸိၵ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝႆႉၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇသိုပ်ႇယၢင်ႈ ၸတ်းပၢင်တိုၵ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉလူင် တွၼ်ႈတႃႇၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်

ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း မုင်ႈမွင်း  ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈဢၢႆဢုၼ်ႇ ၾႅတ်ႊတရႄႊ သုတ်ႇဢဝ်သၢႆလူမ်း တၢင်းၵတ်းယဵၼ် လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းယူႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၶဝ် ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသိုပ်ႇယၢင်ႈၵႂႃႇၾၢႆႇၼႃႈသေ ၵိုတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉ ဢမ်ႇႁူဝ်ဢမ်ႇႁၢင်။ မၢင်ၸုမ်း ယိူင်း ဢၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ တေတိုၵ်းတေႃးလိုပ်ႈႁေႃႈပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇလႄႈ ၶတ်းၶၢၼ်ႉတၢင်းႁဵတ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႆသေတႃႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်း ယဵၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇတဵမ်တဵမ်ၶိုၼ်းၼႆ လႅပ်ႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ လိုမ်းထတ်းၶိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတေလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၽႂ် တေလႆႈႁွင်ႉၽႂ်ၸဝ်ႈ တေလႆႈမၵ်းမၼ်ႈၽႂ် ပဵၼ်ၶုၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈ တေယူႇၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းသေ ၸုၵ်းမၼ်ႈတေႃႇသူႈ ၶတ်းၶၢၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၵူႈၸုမ်းၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ တေဝႃႈ ပိုင်ႈဢိင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ NUG ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈပၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းတေႉတေႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇၵုမ်းၵမ်လႆႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉပႃးၵွၼ်ႇ။ တေဝႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ဢဝ် ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်း သဵင်ႈ ယၢင်ႈၶဝ်ႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ယႃႇဝႃႈတေဢွၼ်ၼမ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈလႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇ ၸုမ်းမၼ်းတေၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၵိၼ်းလႄႈ လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ တင်းၼမ်ယူႇႁင်း မၼ်းသေ ပၼ်ႇတူင်ႇပၼ်ႇၵႂႃႉ ႁႃႁူးဢွၵ်ႇယင်းပႆႇလႆႈ။

ႁဵတ်းသင်ႁဵတ်းၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ ပေႃးလွမ်ႉလႅမ်ႉၸဵဝ်းလႅဝ်

ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၶႂ်ႈၸဵဝ်းပူၼ်ႉတႂ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈသေ ၶႂ်ႈၵေႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်မီးၶုၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁဵတ်းပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈၸၢဝ်း ၶိူဝ်း၊ ၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႃႇတိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၸိူဝ်းပေႉၵိၼ်လူလၢႆ ယႃႉသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်း ႁဵတ်းပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇလိူတ်ႈဢွၵ်ႇယၢင်ၵူၺ်း။ တေလႆႈၸႂ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉ လဵၼ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉလွၵ်းၸိူင်းၵၢၼ်မိူင်းပႃး မၼ်းၸင်ႇတေၸဵဝ်းထိုင်လႆႈယိူင်းမၢႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်မႃးလႆႈ မိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉ   တၵ်းလႆႈဢွၼ်ၵၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈယႃႉပႅတ်ႈ   လွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ  ၼၼ်ႉဢွၼ်တၢင်း။

ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းၶဝ်ႈၼႂ်းသၽႃးသေ ၶတ်းၸႂ်မူၼ်ႉမႄး ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း (လၵ်းမိူင်း) မႃး၊ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်း ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်း ယဵၼ် ယၢင်ႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း NCA ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးတေႉတေႉလႄႈ ၸင်ႇထိုင်မႃးၸၼ်ႉယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ တိုၵ်းဢဝ် ၶိုၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ ၵမ်ႈၼမ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပေႃးပူတ်းပႅတ်ႈလႆႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမၵ်ႉသူင်လၢႆး တၢင်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇတင်းသဵင်ႈၵွၼ်ႇ တေၶဝ်ႈၸူးလႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းၾႅတ်ႊတရႄႊ။

ၵွမ်ႉၵူၺ်းဝႃႈ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ တိုၵ်းလိုပ်ႈပႅတ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ႁႂ်ႈၽူႈၶဵၼ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉၵႂႃႇလႆႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၵ်းလွၵ်းၵႅပ်ႈဢႅၼ်ဢႄႈဢွၼ်ႇဢိတ်းၼိုင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇလွတ်ႈလႆႈ၊ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်းတႄႉ တေဢမ်ႇ ပႆႇမၵ်းမၼ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းပိူဝ်ႈတႃႇ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇပႆႇၸႂ်ႈပွႆးတိုၵ်းဢွင်ႇပေႉ ဢၼ်ၸုင်ၸၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉလႆႈပၢၼ်ၶီႈၶႃႈတႂ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉ။

ပေႃးမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လၢႆးႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၸိုင် ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ တေဢွၼ်ၼမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁူမ်ႈၸွမ်းၸုမ်းဢူၺ်းလီတင်းသဵင်ႈ တိုၵ်းလိုပ်ႈပႅတ်ႈၽူႈၶဵၼ်လူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ႁွင်ႉဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉတႂ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ႁႅင်းဢေႇၵႂႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်ပိူဝ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လွတ်ႈၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ ဝူၼ်ႉႁၼ်ပႃးတႃႇ ၵူၼ်းတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉသေ လိုမ်းၽူႈၶဵၼ်လူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပႅတ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈမီး။

ယွၼ်ႉပဵၼ်လၢႆးပိူင်ၾိင်ႈသိုၵ်းၵုမ်းၵမ်ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇမီးတီႇမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၾၢင်သုၼ်ႇပွင်တႃႇၸိုင်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉ ၼၼ်ဢေႃးၸႃႇဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်းသေ တေမူၼ်ႉမႄးဢမ်ႇလႆႈ။

ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမ်ႇပဵၼ်တူဝ်ပဵၼ်တိၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈႁပ်ႉႁွင်း၊ ၾၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်တေႉ တေႉ၊ မိူဝ်းၼႃႈတေပဵၼ် သင် တေလႆႈထူပ်းသင်ထႅင်ႈၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်းၵုမ်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ႁူပ်ႉၽေးၶဵၼ်ၸွမ်းယူႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၸိူင်ႉၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈႁူပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇ။

ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈယၢင်ႈ ယူႇၸိူင်ႉၼႆသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆးၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ႁႃၵိၼ်ယၢပ်ႇ၊ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ႁဵတ်း။

ၵၢၼ်ဢွင်ႇပေႉပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းထုင်ႉၼႃႈတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွင်ႈတီႈလဵဝ်သေ ဢမ်ႇဢဝ်မႃးၵွင်ႉမႃးၵၢႆႇၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်း ပိုၼ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဝႃႇတ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႆႈငၢႆႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉၶိုၼ်း။ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးဝႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ “ၵဝ်တိုၵ်းလႆႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၵဝ်ပိူင်ႇ ၵဝ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လႄႈ သုၼ်ႇလႆႈ ၸတ်းပွင် ၵူႈလွင်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈ” ၼႆသေ ယုၵ်ႉႁူဝ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉလႄႈ ၸၢင်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃယႂ်ႇလူင် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်ၵၼ်၊ ၼႄဢႃႇ ၼႃႇ ပႃႇဝႃႇတေႃႇၵၼ်သေ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း မေႃၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်တၢႆ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ မီးၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၵူႈပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၸၢင်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တေၵေႃႇသၢင်ႈ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၽႂ်မၼ်းၵႂႃႇ လူၺ်ႈ ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇဝူၼ်ႉပႃးတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႄႉ တေဢမ်ႇငၢႆႈ။

ပေႃးတေသၢင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် ၸၢင်ႈမီးပၼ်ႁႃ ၼႂ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်မႃးလႄႈ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵေႃႈ ယၢပ်ႇႁႅင်းမႃး။ တူဝ် ယၢင်ႇ တေလႆႈႁၼ် ပၼ်ႁႃၸၢဝ်းၶိူဝ်း တဢၢင်း (ပလွင်ႈ)-ၶၢင်-တႆးၸိူဝ်းတၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။

တၢင်းတေႉမၼ်းတႄႉ တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၾႅတ်ႊတရႄႊတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းလႆႈ ၼၼ်ႉ တေလႆႈဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ပွင်ၵၢၼ်မိူင်း၊ သုၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ တိုၼ်းတေလႆႈပွင်ႇၸႂ် မီးၼမ်ႉၸႂ်ၾႅတ်ႊတရႄႊတေႉတေႉၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႃႈၸုမ်းလဵဝ်၊ မူႇလဵဝ် တိုၵ်းသိမ်းယိုတ်းဢဝ်လႆႈ ပိုၼ်ႉတီႈလႂ်ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈလႄႈ ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵူႈမူႇ ၵူႈၸုမ်း ၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈသွၼ် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသွင်ပီပၢႆ ဝၢႆးလင် သိုၵ်း မၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉ ပီ 2021 ၼႆႉမႃး  ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းၵူၼ်း ၼုမ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ယိုဝ်းတိုၵ်းဢဝ်လႆႈထိုင် ၸွမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်းမႃး သေတႃႉ မၢင်တီႈယွၼ်ႉႁႅင်းၵူၼ်း၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢမ်ႇငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈသေ ထိုင်တီႈလႆႈထွႆဢွၵ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း သိုၵ်း မၢၼ်ႈၵေႃႈမီးမႃးယဝ်ႉ။  

ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၶိုၼ်းတိုၵ်းသိမ်းယိုတ်းၵုမ်းဢဝ်လႆႈၶိုၼ်း ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး ဢၼ်ၸုမ်း သိုၵ်းတဢၢင်း လႄႈ သိုၵ်းယၢင်းလႅင်ၶဝ် ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၵၢၼ်တီႈၾၢႆႇသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် လႆႈထွႆဢွၵ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သွင်ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တၢင်ႇတီႈ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မီးၽေးၼမ် တွၼ်ႈတႃႇၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႉ တေႉယူႇ။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝူၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တေသႂ်ႇႁႅင်းပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶႄ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်းၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇဢၢၼ်းၸတ်းၽႅၼ်ပိဝ်ႇႁႃႇသိုၵ်း တိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်းၸွမ်းႁၢဝ်းသၼ်လွႆ ၸိူဝ်းလႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸဵမ်ပိုင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈတေႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၶႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇၶၢမ်ႇသုမ်း ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီး ၶူဝ်းၶွင်ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သၽႃႇဝ မေႃႇ ငိုၼ်း၊ မေႃႇၶမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပိုၼ်း ပိဝ်ႇႁႃၵၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလီလီၸိုင် ၽွင်းႁႅင်းဢူၼ်ႈၵႂႃႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆႉ တေပၵ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ်မုၵ်ႉၸုမ်းတေဢမ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈ ၼၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းသေ ပေႃးႁွမ်လႆႈႁႅင်းသိုၵ်း၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈ၊ ႁႅင်းၸႂ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉၸိုင် ၽႅၼ်ၸတ်းတႃႇႁႅၼ်းသိုၵ်း လေႃႇတိုၵ်း သိမ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းၸိူဝ်းလႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇပၼ်ၽူႈၶဵၼ်ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ ႁႅင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈတဵမ်မႃးမိူၼ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉၸိုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၼ်းတေႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈ ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈ မိူင်းၶိုၼ်းႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၶေႃႈဝူၼ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ တိုၵ်းဢဝ်ပေႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ သၢင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ ပူၵ်းတင်ႈပဵၼ်လႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တႃႇတေပဵၼ်လႆႈၼႂ်းပၢၼ်တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းတေဢမ်ႇငၢႆႈ။ သင်ဝႃႈ သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈတေႉယူႇၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်း။

ယၢမ်းလဵဝ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ႁဵတ်းလႆႈသၢင်ႈလႆႈ ပွင်လႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ မီးၸႂ်လၵ်ႉလွမ် မုင်ႈမွင်းၶႂ်ႈယိူင်ႈယူႇသေတႃႉ ငဝ်းလၢႆးပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်တေႉမၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ ပိူင်ႈႁၢင်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇၼႆ တူၺ်းဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ်လႆႈတီႈ ပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉလႆႈယူႇ။

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ ယင်းပႆႇမီးၵၢင်ၸႂ်ႁူမ်ႈၵၼ် တေႃႇသူႈသိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈၸိူဝ်းသူင်မၵ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလွၵ်းပိူင်သေ ၵုမ်ႇမိုင်ႉၸွမ်း ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈယူႇလွတ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၽႂ်မၼ်းၼႆၵူၺ်းတႄႉ ၸၢင်ႈလႆႈၸၢမ်ႇၼမ်ႉလႅမ်ႉလွင်ႈဢွင်ႇပေႉၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းၵူၺ်း။ သင်တေၵုမ်ႇမိုင်ႉမဝ်းမိင်းၸွမ်း ၼမ်ႉလႅမ်ႉၵၢၼ်ဢွင်ႇပေႉၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်း ယူႇၵူၺ်းတႄႉ တေၸၢင်ႈမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းယႂ်ႇလူင်လိူဝ်ၼႆႉထႅင်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် လႆႈသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ၼႄႉၼွၼ်းလွင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇပွႆႇပၼ်ၼႃႈတီႈမၼ်းၸိူဝ်းယၢမ်ႈၵုမ်းၵမ်မႃးၶၢဝ်းတၢင်း ၼပ်ႉႁူဝ် သိပ်းပီႊၼၼ်ႉ ပၼ်ၽႂ်လႆႈလေႃႇ။ တႃႇမၼ်းတေဢဝ်ၵူၼ်းမၼ်းၵုမ်းလႆႈၶိုၼ်းတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ မီးတိုဝ်ႉတၢင်းယၢမ်းလႂ်ၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေၶိုင်ပွင်ၸတ်း တႃႇၵုမ်းၵမ်ၶိုၼ်းႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈၼႆႈၼႆႉၶႂ်ႈပိူင်းၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၾႅတ်ႊတရႄႊၸႅတ်ႈၸၢင်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ၶၵ်ႉၵၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ယူႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းယဝ်ႉ။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်  ၼႆႉ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃး ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်း၊ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ မၼ်းသေ ၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၾိင်ႈထုင်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇလီပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉယမ်ၵၼ်သေ သၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တေႃႇၵၼ်။ မီးပၼ်ႁႃမႃးၵေႃႈ ဢဝ်လၢႆးတၢင်း တီႈဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃလၢႆး ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ လီတီႈသုတ်းယဝ်ႉ။

သင်ဢမ်ႇႁႃလၢႆးတၢင်းယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇလူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် ဝူၼ်ႉတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇယူႇႁင်းၵူၺ်းမႅၵ်းမႅၵ်း ဢမ်ႇဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင် ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး သုၼ်ႇလႆႈတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸွမ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈယူႇၵူၺ်းတႄႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ႁႃလၢႆးတၢင်းတၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း။ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ သင်မူႇလႂ်ၸုမ်းလႂ်မီးဝႆႉ ၽႅၼ်ဝႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇသုတ်း တိုၼ်းတေလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မီးပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆယူႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၵိူင်းႁိူင်ႈပိူင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ တႅၼ်းတီႈ တေႁႃလၢႆးတၢင်းႁူမ်ႈၵၼ် တိုၵ်းတေႃးၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးဢွင်ႇပေႉသိုၵ်းမႃးဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ဝႆႉမႃႇၼ ၽႅၼ်သုင်ယူႇႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ဢမ်ႇယွမ်းၵူမ်ႈႁူဝ်ၶဝ်ႈႁႃၸုမ်းဢူၺ်းလီ။ 

ယွၼ်ႉၼၼ် သင်မေႃဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ်ၸိုင် တူၺ်းဢဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးတိုၵ်း လႄႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလႆႈၵႂႃႇတႃႇမိူဝ်းၼႃႈယူႇ။ ၵၢၼ်သုမ်းၵၢၼ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ်) လွင်ႈ လူႉသုမ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းပိူင်လဵဝ်။ ပဵၼ်ပႃးတွၼ်ႈသွၼ်တႃႇ မိူဝ်းၼႃႈပိူင်ၼိုင်ႈယူႇလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းတို ၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈမေႃ ၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်ၵႂႃႇ လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် တႅပ်းတတ်းသဵၼ်ႈၸႂ်ၵႂႃႇႁတ်း ႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်သေ ၸွႆႈၵၼ် ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇလႆႈသေၵမ်း။

ပွင်ႈၵႂၢမ်း-မူၺ်ၶမ်း