တၢင်းႁူႉၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼႆႉ မီးၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၼႆ ယၢမ်ႈငိၼ်းယၢမ်ႈႁူႉၵၼ်မႃးယူႇၸဵမ်လႂ်သေတႃႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပႆႇပေႃးပွင်ႇၸႂ်ထိုင်ၸႂ်မွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်။ ၵေႃႉလၢတ်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈယူႇ ၵေႃႉတႅမ်ႈၵေႃႈ တႅမ်ႈယူႇသေတႃႉ တၢင်းႁူႉဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးထုၵ်ႇလီႁူႉၼၼ်ႉ ပႆႇၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇသူင်လူလိၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇသူႈမီးၾိင်ႈဢၼ်လူလိၵ်ႈလၢႆး။ သင်ယၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးၵေႃႈ တေယဵၼ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းတႆးၵေႃႈ တေယဵၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

မၢင်ၸိူဝ်း ႁၼ်ဝႃႈ ၵွမ်ႉၵူၺ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈသွၼ်လၢႆး၊ ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ပၢႆးမွၼ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း ပေႉဝႆႉၼၵ်းယွင်ႈသုင်ၼႆ တေၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ယူႇ။ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈပၢႆးမွၼ်းၼႆႉ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉမေႃမူၼ်ႈ၊ သွၼ်ပႃးႁႂ်ႈမေႃဢီးလူႁၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ၊ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃသၢင်ႈတူဝ်ၼိမ်ၸႂ်။

လိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃငိၼ်းႁူႉၶုၺ်ႉႁၼ်လွင်ႈလီ၊ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃၾၢင်ႉလွင်ႈႁိုၼ်ႇႁၢဝ်ႈလႄႈလွင်ႈမိူၵ်ႈလိူင်း။ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃယုပ်းၽၢၼ်ႈလႄႈ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃၵူဝ်ႁႄငိူင်ႉဝႄႈလွင်ႈၸႃႉ။ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃႁတ်းႁၢၼ်တႃႇႁဵတ်းလွင်ႈလီလႄႈ သွၼ်ႁႂ်ႈမေႃဢၢမ်းၶွႆလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းၽဵင်းပဵင်းပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ –

ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တၢၼ်ၶႆႈ ဝၼ်းတီႈ 05/08/2025 ၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆ –

လိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ သွၼ်ႁႂ်ႈႁဝ်းမေႃၶွႆ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းပိူၼ်ႈလႄႈ လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶုၺ်ႉႁၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃၶုၺ်ႉႁၼ် ၵေႃႈ တေမိုၼ်ၶိုဝ်တိုဝ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ဢမ်ႇမိူၼ်ႁိုဝ်၊ ဝႃႈႁိုဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်ႁိုဝ်။ ထိုင်တႃလႂ်ၵဵဝ်ႇတႃၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ တိူင်းမၼ်းလႃႈယႃႇမၼ်းလႃႈ တေပဵၼ်ၼႆၵႂႃႇၵူၺ်း။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၼၼ်မႃး တေပဵၼ်ႁိုဝ်လႃႇၼႆၸိုင် တေႃႇၼင်ႇတူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သၽႃႇဝဢွၼ်ႇၵူၺ်း ႁဝ်းယင်းဢမ်ႇလူလွမ်တူၺ်းထိုင်လႆႈ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်မႃး ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းၵႆသေၵႆယဝ်ႉၶႃႈ။ ဢမ်ႇမီးပိူဝ်ႈတႃႇတေၶုၵ်ႉထူပ်းႁဵတ်းသၢင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေတွပ်ႇၵေႈၸူးၶိုၼ်း ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝႃႇ မႄႈမိူင်းတႆးဝႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းယဝ်ႉၶႃႈၼႄႇ။

ပေႃးဢဝ်တၢင်းႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇဝႃႈတႄႉ လိၵ်ႈလၢႆးၽႃသႃဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဢဝ်လႆႈယူႇ ႁဵၼ်းဢဝ်လႆႈယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်း (ၵႂၢမ်းၽႃသႃမႄႈ) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇႁၢႆဝၢႆးၼၼ်ႉသမ်ႉ လိၵ်ႈလၢႆးၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈလမ်ႇလွင်ႈသုတ်း။

လူလိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်းၼႃႇပူၼ်ႉတီႈသေ ထိုင်တီႈဢမ်ႇမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်းၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးတၢင်းႁူႉ။ လူလိၵ်ႈလႆႈတၢင်းႁူႉတၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈ ပႆႇၸၢင်ႈဝႃႈ မႅတ်ႇပႅင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ။ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၶိူဝ်းယဵၼ်း ၵႂႃႇလုမ်းလုမ်းလူးၵွၼ်ႇ။

ပေႃးမႃးတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉၸိုင် ၸဵမ်မိူဝ်ႈၽူႈၵုမ်းမိူင်းလၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ် ပွင်သၢင်ႈမိူင်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမၢၼ်ႈ ပဵၼ်လၵ်းသေႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ၵူၺ်း။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ယၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးၵူႈပီပီ။

ငဝ်းလၢႆးၵေႃႈဢမ်ႇပၼ် တိုဝ်ႉတၢင်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ႁၢင်ႇၵႆပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးမႃးၵမ်းလွႆးလွႆး။ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၸတ်းပၢင်သွၼ်လႆႈၵေႃႈ မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်းယဝ်ႉလႄႈ လီမႆႈၸႂ်တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၼႃႈၼႆ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

သင်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆး ဢမ်ႇႁိူင်းၵေႃႈ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး ဝေႃးႁႃႇရတႆး ၾိင်ႈဝၢင်းၵႂၢမ်းတႆး သတ်ႉၻႃႇ (သဒ္ဒါ) ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်။ တီႈယူႇလိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆးတေၵႅပ်ႈ ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။

တေႃႈၼင်ႇ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 150 ပီပၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႆႈလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ၊ တိုၵ်းပေႉလႆႈလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၵုမ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်လူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ပႃးပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၼၵ်းၼႃလိုၵ်ႉလမ်ႇ။ ယွၼ်ႉလေႃးၽ တေႃးသ မေႃႁ သုမ်ႇငုမ်းတဵင်တၼ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁပ်ႉၶႂ်ႈႁၼ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၵႃႈၶၼ်မၼ်း။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉသေ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင် ၵျႂၼ်ႊႁတ်ႉသ်ၵိၼ်ႊ (John Haskins)  မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ -“ၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇၶိူဝ်းလူင်ၼႆႉ ၵွမ်ႉၵူၺ်း ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၵိၼ်ဢႃႇ ၼႃႇၵူၺ်းတႄႉ ပႆႇမႅၼ်ႈ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼႆႉ ပေႃးမၼ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉႁၼ်တိုၼ်ႈတေႃႇလိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆးသၢႆႊ ပေႃးမၼ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉ သၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉယူႇ။ ပေႃးတိုၵ်ႉထၢင်ႇလဵၵ်ႉ မႅတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇ တြႃးယူႇတႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင် တေၵွႆယဝ်ႉ တေမူၺ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတေ ဢမ်ႇၸုၵ်းၸင်ႈမၼ်ႈၸေႇၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းႁိုင်”- ဝႃႈ ၼႆ။

ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ် ယူႇၼိူဝ်သုင်ပိူၼ်ႈပေႃးၶႂ်ႈၸွတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မိူင်းဢၼ်ၶဝ်ယိုတ်းလႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၼ်ၶိုၼ်းမူတ်း ပႃးၸဵမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ပႃးၵမ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈၵူၼ်း သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ပႃးၸဵမ်သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၢႆႊထီႊယဝ်ႉၼႆသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယိပ်းပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး။ ပေႃးတူၵ်ႇထိုင် လွင်ႈလူလိၵ်ႈလၢႆးမႃးၵေႃႈ တေဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ လူလိၵ်ႈၼႂ်း E-Book ၊ လူပပ်ႉလိၵ်ႈဢွၼ်ႊလၢႆႊၼႆႉ မၼ်းငၢႆႈ ဝႃႈၼႆသေႇသေႇ သမ်ႉၵုမ်ႇတီႉလၢႆႉၾူၼ်းလႄႈ လဵၼ်ႈၵဵမ်းၵူၺ်း။

လွင်ႈတီႉလၢႆႉၾူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်မၼ်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ယႃႇပေႁဵတ်းၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၢမ်ႈၵၼ်လႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးလဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈ သႂ်ႇၸႂ်ပႃးဝႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၾူၼ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႉပႃးႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၾၢင်ႉတူဝ်ၾၢင်ႉၸႂ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေမီးၽွၼ်းလီ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

တေႃႈၼင်ႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း ပေႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိၵ်းၸွမ်ယူႇၼၼ်ႉ ယင်းလႆႈပၼ်ၾၢင်ႉၵၼ်ဝႃႈ လူလိၵ်ႈလႄႈ ဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ် ၼိူဝ်ပၢႆးသၢႆႊလႄႈ ဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လႄႈ ၵၢၼ်မႅတ်ႉတႃႇတြႃးလႄႈ ၼႆၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈမၼ်းလူဝ်ႇတႄႉလႄႈ ၵူၼ်းလိၵ်ႈၵူၼ်းလၢႆးၶဝ် ၸင်ႇပၼ်ၾၢင်ႉၵၼ်။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈၵႂၢမ်းမီးဝႆႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁိူဝ်ႈႁိူင်းၵေႃႈ မိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇႁူႉလိၵ်ႈၼင်ႇတႃမွတ်ႇ ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈၼင်ႇတႃတၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁႃးတၵ်းလူဝ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းသေ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်ၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ် ၸင်ႇတေမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယဝ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။