ငိုၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸၢႆႇယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ၽႂ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉပဵၼ်ၽႂ်ၵုမ်း ၼႆ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူႈၵေႃႉတေၶႂ်ႈႁူႉ။ ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢိင်ၼိူဝ်ငိုၼ်းၽိူဝ်ႈငိုၼ်းၵႂ်ႈ ၶၼ်ငိုၼ်းတူၵ်းၼႆႉသေ ႁူင်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ် လၢႆလွင်ႈဝႆႉ ။ သိုပ်ႇၵႂႃႇၼႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယင်းတေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ငိုၼ်းယွၵ်းငိုၼ်းသိၵ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇဝႃႈၼႆ။

ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ် ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းမၢင်ၸေႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းတိူင်းမၵူၺ်း ။ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီးႁူင်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တႃႇတေၶဝ်ႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈတိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇငၢႆႈ။

ဝၢႆးသေ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉတႄႉ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလၢႆလွင်ႈ ၊ လွင်ႈ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ  – လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇတႃႇႁဵတ်းငိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢင်ၸေႊ ၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးတေ ဢမ်ႇလႆႈလူင်း တိုၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ၶႅပ်းဝႂ်မိုၼ်ႇၵမ်ႈၼမ် ၼႆ ၽူႈႁူႉႁၼ်လွင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇငိုၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇ BBC ဝႆႉ။

ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇငိုၼ်း တီႈမၵူၺ်းၼႆႉ မၵ်းၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဝါဇီစက်ရုံ ၊ လိူဝ်သေဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းယဝ်ႉ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပႃး ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ဝႂ်ထီႇ ၊ မိၵ်ႈၸုမ်ႈ တႃႇတွၵ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လူဝ်ႇၵူဝ်ႇ တႃႇတွၵ်ႇသႂ်ႇ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႃႈၼႆ။

ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ယိင်ႈၶႅၼ်းဢွၵ်ႇပိူင် ႁႄႉႁၢမ်ႈႁႂ်ႈၽူႈလႂ်ၽႂ် ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈ။ တႃႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ငိုၼ်းလႄႈ မိၵ်ႈမၢႆ လမ်ႇလွင်ႈၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပႆႇယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၵေႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈဢဝ် ၶူဝ်းတိုၼ်းမၼ်း တီႈ ၶွမ်ႊပၼီႊၵျႃႊမၼီႊ Giesecke & Devrient ။

တႃႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတၢင်းမိူင်းၵျႃႊမၼီႊမိူၼ်ၵၼ် ။ တႃႇမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး မိူဝ်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသူင်ႇ ဢိၼ်ႊၵျိၼ်ႊၼီႊယႃႊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇႁပ်ႉသွၼ်ဢဝ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတီႈမိူင်း ၵျႃႊမၼီႊ ဝႆႉ မိူၼ်ၵၼ်။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸူဝ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိၼ်ၵုမ်းမိူင်းၼႆႉ မိူင်းၵျႃႊမၼီႊၵေႃႈ ၵိုတ်းပႅတ်ႈၵၢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်း တႃႇႁဵတ်းငိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်းဢဝ်တၢင်းၵမ်ႉထႅမ် တီႈမိူင်း ဢီႊရၢၼ်ႊ ၊ ၶႄႇ ၊ ရတ်ႉသျႃႊ လႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ။

မၢင်ၸေႈ လႄႈ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇငိုၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ တေဢမ်ႇၶႅမ်ႉမိူၼ်ဢွၼ်တၢင်း။ သီမၼ်းတေၸဵဝ်းဝဝ်း လႄႈ ၸဵဝ်းသိၵ်ႇၸဵဝ်းၵွႆငၢႆႈ။

” ပေႃးယမ်းၼမ်ႉ သီမၼ်းတေလူၼ်ႇငၢႆႈ။ မိူဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သီၼမ်ႉမိုၵ်ႉဢၼ်လႆႈမႃးမိူင်းၵျႃႊမၼီႊတႄႉ သီမၼ်းဢမ်ႇလူၼ်ႇငၢႆႈ ” – ၼႆ ၽူႈႁူႉႁၼ်လွင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵျႃႊမၼီႊၼႆႉ ပေႃးၸႂ်ႉၶိုၼ်းၶိူင်ႈၶူဝ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈၵျႃႊမၼီႊၵူၺ်းၼႆ ၸႂ်ႉတိုဝ်းငၢႆႈလူမ်။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ပေႃးပဵၼ် မၢင်ၸေႈ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉတၢင်ႇမိူင်းၼႆ  လၢႆးပၼ်ႇၵၢၼ်မၼ်းဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈလႄႈ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ။

ငိုၼ်းမၢၼ်ႈၵူႈမၢင်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်မီးပႃးမႆငိုၼ်း ႁိုဝ်ဢမ်ႇၼၼ် သဵၼ်ႈမႆတႃႇမၵ်းမၼ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ငိုၼ်းတေႉ ငိုၼ်းပွမ်။ မႆငိုၼ်းဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းသုၼ်ၵၢင်မိူင်ႁူမ်ႈတုမ် ဗဟိုဘဏ် ၶိုၼ်းတွၵ်ႇပၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း။

ဝၢႆးယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇငိုၼ်း 31 လၢၼ်ႉလၢၼ်ႉပျႃး(  ငွေကျပ် ၃၁ ထရီလီယံ ) ၼႆ ဢူးၵျေႃႇၸေႃး ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇလုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ NUG လၢတ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ 2025 ၼႆႉ။

မိူဝ်ႈပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း  တိုၵ်ႉၵုမ်းမိူင်း ၼႂ်းပီ 2019-2020 ၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇငိုၼ်း 3656  ပီႊလီႊယၼ်ႊ (3 လၢၼ်ႉလၢၼ်ႉပျႃး) ၵူၺ်း ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီၼႆႉ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်း လိူဝ်ပဵၼ် 8 ပုၼ်ႈၼႆ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းယေးငိုၼ်း ဗဟိုဘဏ် လၢတ်ႈ။

ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၶွင်ၶမ်ႈငိုၼ်းတွင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇငိုၼ်းၽိူဝ်ႈငိုၼ်းၵႂ်ႈ ၶၼ်ငိုၼ်းမၢၼ်ႈတူၵ်း ။ တေႃႇထိုင် လိူၼ်ထူၼ်ႈ 4 ပီ 2025 ၼႆႉ ငိုၼ်းၽိူဝ်ႈ  34 % ၼႆ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တမ်းၼႄလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼၼ်။

ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ၶိုၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ငိုၼ်းၽိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2.61 % ၵူၺ်းၼႆယူႇ။

ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီၼႆႉ ငိုၼ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ 1 တေႃႊလႃႊ ၼႆႉ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 5000 ပျႃး။ငိုၼ်းထႆး1 ဝၢတ်ႇၼႆႉ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 100 ပျႃးပၢႆ။ 

ပၼ်ႁႃငိုၼ်းၽိူဝ်ႈၼႆႉ တုမ်ႉယွၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၽိူဝ်ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလီ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇယဵၼ်းယူႇၼႆႉ ငိုၼ်းသမ်ႉဢမ်ႇမီးၵႃႈမီးၶၼ်။ တူဝ်ၼပ်ႉငိုၼ်းတႄႉ ၼပ်ႉပဵၼ်မိုၼ်ႇပဵၼ်သႅၼ်သေတႃႉ သိုဝ်ႉၶၢႆမႃးဢမ်ႇလႆႈသင်တႄႉတႄႉ။

ယွၼ်ႉငိုၼ်းဢမ်ႇမီးၶၼ် လႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၼမ် ၊ ၸင်ႇလႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵုၼ်ႇၵျၢမ်းတႃႇပဵၼ်မႃးဝႂ်ငိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈသမ်ႉလူဝ်ႇလိူဝ်သေၵဝ်ႇလႄႈ မိူဝ်းၼႃႈမႃး တေသိုပ်ႇပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ ၊ ငိုၼ်းဢၼ်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸႂ်ႉယူႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ တေလႆႈသိုပ်ႇႁၼ် ငိုၼ်းယွၵ်းငိုၼ်းသိၵ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉၼႆ ႁူႉၸမ်ၸႂ်ယေးငိုၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵေႃၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၶေႃႈမုလ်း- BBC