ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၵၢႆ ႁႃႇၾူၼ်ၼမ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉလွႆ လုပ်ႇထူမ်ႈ တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃးၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉ။ ထိုင်ၶၢဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်။ ၸိူဝ်းဢဝ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပဵၼ်ယႂ်ႇသေ လဵင်ႉၼႃႈႁိူၼ်းမႃးၵူႈပီပီၵေႃႈ တၼ်ၸႂ်ဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်း။

မိူၼ်မိူင်းတူၼ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ် ႁဵတ်းၼႃးၽုၵ်ႇသူၼ်သေ လႆႈငိုၼ်းၸူႉငိုၼ်း ၵွၼ်ႈ တႃႇလူင်းထုၼ်းထႅင်ႈၵၢၼ်မႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သူၼ်ၼႃးဢၼ်ၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈဝႆႉပီၵၢႆ ထိုင် 2025 ပီ ၼႆႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇမႄးယဝ်ႉသဵင်ႈ သမ်ႉပေႃးၺႃးၼမ်ႉလူၵ်ႈထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုင်ႈ ၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃးလီလီ။ တေဝႃႈ လႅၵ်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇႁဵတ်းႁႆႈၽုၵ်ႇႁႆႈ ၵူၺ်းၶေႃၶေႃၼႆၵေႃႈ သမ်ႉၵူဝ်ဢမ်ႇလႆႈ ၼမ်ႉတွၼ်း ပဵင်းသူၼ်လႄႈၼႃး ဝႃႈၼႆ။

ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵႆႉၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူင်ႈၼႃး ဢၼ်မီးၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပႃယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၶုမ်ႇ (ပွၵ်ႉဢူးယဵၼ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈၾၢႆ ၶႄႇ၊ ႁွင်ႈလိၼ် – ဝၢၼ်ႈလူင်မႄႈၵႅၼ်း (မႄႈၶႅၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵမ်ႈၼမ် ၶၢဝ်းၾူၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈၼႃးလႄႈ သူၼ်ၽၵ်းၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း။ သူၼ်ၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈၵိၼ်လႆႈလူႇမႃးၵူႈပီပီ။ ၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ပီသွင်ပီမႃးၼႆႉသမ်ႉ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈပိုင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။

ၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃးၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် လႆႈပိုင်ႈၼမ်ႉၼမ်၊ တူၼ်ႈၽၵ်းၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလုမ်းလႃးႁူတ်းၼမ်ႉလႆႈလီလီ တေဢမ်ႇၸပ်း တေဢမ်ႇလႆႈၶွၼ်ႇလႆႈငႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉ ၼၼ် ၸင်ႇႁႃႁဵတ်းၸွမ်းတီႈလိၼ်တႅမ်ႇ ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸမ်ၵႄးၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉ ပိူင်လူင်ယိူင်းၸူးႁႂ်ႈ ဢဝ်ၼမ်ႉငၢႆႈတီႈသုတ်း။  

ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉႁွင်ႈ ၵႄးၼမ်ႉ ယိုင်ႈၼွင်းမႃးႁႅင်းၸိုင် သူၼ်ၼႃးၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉလူၵ်ႈပႃးလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။

မိူဝ်ႈသၢဝ်းသၢမ်သိပ်းပီပူၼ်ႉမႃးတႄႉ ၼမ်ႉၼွင်းမႃးၵေႃႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇႁိုင်ၼမ်ႉၶိုၼ်း ယူပ်ႈလူင်း၊ တီႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈ ၸဵဝ်းႁႅင်ႈ၊ ၸၢင်ႈလုမ်းလႃးလႆႈသူၼ်ၼႃးၶိုတ်းတၼ်း။ ၶဝ်ႈၼႃးလႄႈ ၽၵ်းဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ လၢႆလၢႆသႅၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းၼဝ်ႈ ဢမ်ႇတၼ်းတၢႆပႅတ်ႈလၢႆလၢႆ။

တူၺ်းငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇတေၽုၵ်ႇသူၼ်လႄႈၼႃး ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၵႂင်ၸႂ်ဝႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼွင်းမႃးၼိုင်ႈၵမ်းသေ ၼမ်ႉပႆႇတၼ်းယူပ်ႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၶင်ႉဝႆႉ ပႆႇတၼ်းႁႅင်ႈ ၊ ၾူၼ်သိင်းသေ ၼမ်ႉသမ်ႉပေႃးလူၵ်ႈမႃးထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။

ၸွမ်းၾိင်ႈပီႈၼွင်ႉမိူင်းတူၼ်မီးတႄႉ ၶၢဝ်းၾူၼ်ၼႆႉ တေၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၼႃးလႄႈ တေၽုၵ်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈ ႁူဝ် ဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းၾူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ဝၢႆးၶၢဝ်းၾူၼ်ယဝ်ႉ ထိုင်ၼႃႈၶၢဝ်းၵတ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃထႅင်ႈ။

တႃႇၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇတူင်ႈၼႃးလႄႈ သူၼ်ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃး ၼမ်ႉလူၵ်ႈထူမ်ႈမိူၼ်မိူဝ်ႈ 2024 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုင်ပွင်တႃႇ ၽုၵ်ႇသင် သေၸိူဝ်ႉသေ လွင်ႈ။ ၼမ်ႉၼွင်းယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ ၵိင်ႇမႆႉတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ယႂ်ႇဢၼ်လူင်မႃးပၢၼ်ႈမႃးၶၢင်ႉဝႆႉ။ လိၼ်ၵေႃႈ ၽိုၼ်ႉတႂ်ႈပဵၼ်ၼိူဝ်သေ ပဵၼ်ၵူမ်ႇပဵၼ်သၢႆး ၵႂႃႇမူတ်း။

သူၼ်ၼႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇတၼ်းလႆၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶိုၼ်း၊ ပီ 2025 ၼႆႉ ၼမ်ႉသမ်ႉပေႃးၼွင်း မႃးထႅင်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈမႆႈၸႂ်ၵူဝ်သုမ်းယႂ်ႇလူင်ထႅင်ႈ။

ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈသူၼ်ၼႃး ဢမ်ႇၽုၵ်ႇလႆႈလီလီၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇတႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းတႄႉတႄႉ။ တေဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇႁႆႈ ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇၼႆၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ ပဵင်းသူၼ်လႄႈၼႃးၼႆ ၼၢင်းယိင်း ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ  –

“ႁဵတ်းႁႆႈၼႆႉ ႁဵတ်းၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၼႃး၊ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈပဵင်းၼႃး၊ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်ၵႃႈႁိုဝ် ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇလုမ်းလႃးလႆႈၵေႃႈ ၵုမ်ႇပဵၼ်တႃႇၼူၵ်ႉတႃႇၼူၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၽုၵ်ႇၸမ်ၵၼ်လႆႈလူးႁႆႈၼႆႉ။ ပေႃးထိုင်ၵမ်းဢဝ်မၼ်းမႃးၵေႃႈ ပၼ်ၼူၵ်ႉပၼ်ၼူၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ ၶဝ်ႈၵေႃႈ”။

တူၼ်ႈသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးၽုၵ်ႇၼႂ်းႁႆႈသေ ဢမ်ႇပႂ်ႉလုမ်းလႃးလႆႈလီလီၸိုင် သင်ဝူဝ်းၵႂၢႆးလိူင်ႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈၺႃးတဝ် ၊ ၼူၵ်ႉၼူၵ်ႉၼူၼူၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈယႃႉၶဝ်ႈၶူပ်းလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၢၵ်ႈလႆႈႁူဝ် သင်ၼမ်။

သင်ပဵၼ်တူင်ႈၼႃးတႄႉ ပေႃးဢမ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈတိုၼ်းၵႂႃႇၼႃးယူႇလႄႈ ၸၢင်ႈတူၺ်း ပၼ်ၵၼ်လႆႈ၊ တီႈၼႃးပဵၼ်သင် လူဝ်ႇသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးၵၼ်လႆႈငၢႆႈ။ ပေႃးႁဵတ်းႁႆႈသမ်ႉ လႆႈလတ်းထိူၼ်ႇလတ်းၶိူဝ်းလႄႈ ယၢပ်ႇလၢႆလွင်ႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇတီႈမိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၼႃးႁဵတ်းသူၼ်သမ်ႉဢမ်ႇလွတ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ တေဝႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉ ၵၢၼ်ၶၢႆၼႆၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းဢၼ်ယူႇတၢင်း ၶွႆႈလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၽႂ်တႄႉတႄႉ။ ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ၶႅၼ်းယၢပ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ လႄႇႁႃယိုတ်းဢဝ်ရူတ်ႉၵႃး ဢမ်ႇမီးဝႂ်ၸိူဝ်ၼႆႉလႄႈ  ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ တေႃႉၵုၼ်ႇတေႃႉၶူဝ်းၼႆ ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် သိုပ်ႇလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ –

“ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႃႉၸၢင်ႈၶၢႆသင်ၶႃႈယူဝ်ႉ ၵႂႃႇမႃးၵေႃႈလႆႈၵူဝ်ယူႇႁဵတ်းၼၼ်၊ ၶီႇရူတ်ႉၶီႇၵႃးၵေႃႈ လႆႈၵူဝ်ယူႇ ႁဵတ်းၼၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သင်တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ႈၼႃးၵေႃႈ ၸွင်ႇတေလႆႈၵိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ ပီၼႆႉ။ ၾူၼ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈမႃးၸဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီၵၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ”။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ် ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵူႈလွင်ႈ ၵႃႈၶၼ်သုင်။ ၵၢၼ်ၵမ်ႈၼမ် လႆႈလူင်းတိုၼ်းလၢင်းၼမ် လႆႈၼမ်ႉတွၼ်းၶိုၼ်းဢေႇ။

တေဝႃႈၸႂ်ယႂ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၼင်ႇၵၼ် ၸွႆႈၵၼ်ႁဵတ်းႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ၸိူဝ်းၵူဝ်သိုၵ်းသိူဝ်သေ ပၢႆႈတင်းၼမ်။ ၼႃႈႁိူၼ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းႁႃသင်လႆႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈယွမ်းၵၢၼ်ႉသေ ပၢႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃၵၢၼ်ႁဵတ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ပေႃးဢဝ် ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၼႃးၵမ်ႈၼမ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းၼႃးၼႆႉ ငၢႆႈလိူဝ်ၽုၵ်ႇႁႆႈ။ ႁႆႈၼႆႉ ႁဵတ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ပဵၼ်တႃႇၶၢဝ်းပွတ်းၵူၺ်း။

သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇၵႂႃႇထိုင်ႁႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇငၢႆႈ ၵွပ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းတူၼ်းလွႆသုင်။ ၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ လႆႈမႃးၵေႃႈ တႃႇတေႃႉထိုင်ႁိူၼ်းယေး ယၢပ်ႇယဵၼ်းထႅင်ႈ။

တႃႇႁဵတ်းႁႆႈၼႆႉ ပီလႂ်ပီၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းမႆႉၽဝ်ပႃႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈလႆႈၵေႃႈ မႄႇၶႂၢၵ်ႈထႅင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထိူၼ်ႇလူႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ၽုၵ်ႇႁႆႈတီႈလဵဝ် 15 – 20 ပီ ဢမ်ႇၶၢႆႉတီႈၵေႃႈလႆႈ။

ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉ ႁိုင်ၼႃႇၵေႃႈ 2-3 ပီၵူၺ်း လႆႈၶၢႆႉႁဵတ်းထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ငႂ်ႈလိၼ်ႁႆႈၸိူဝ်း ၼႆႉ ဢမ်ႇလီပဵင်းမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ မူင်ႈမႅင်းၵေႃႈ လိူင်ႇ။

ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇႁႆႈၼႆႉ ၽွၼ်းလီၵေႃႈမီးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၼိူင်းၵၼ်တၢင်းၼႃးသူၼ်တႄႉမီးဢေႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၽုၵ်ႇႁႆႈ တႅပ်းမႆႉ ၽဝ်ပႃႇယဝ်ႉၵႂႃႇပီလႂ်ပီၼၼ်ႉ ၶၢႆႉတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပႃႇမႆႉယွမ်းလူင်းသေ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတႃႇၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉပၼ်ၶိုၼ်းလႄႈ သၽႃႇဝသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လူႉၼမ်။ ၾိင်ႈၾႃႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵတ်းႁႅင်း မႆႈႁႅင်း ၾူၼ်ၼမ် ၵမ်းလိုၼ်းသူႇၸူးၶိုၼ်း ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်းၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၸုမ်း လူလွမ်သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။