သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ပီ 2021 ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႂ်းပိုၼ်း။ မိူဝ်ႈ ပီ 1962 ၵေႃႈ ယၢမ်ႈယိုတ်းမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈသွၼ်မၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈမႃးယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵူႈၸိူဝ်းၵူႈၸၢဝ်းပႆႇထိုင်တီႈလႆႈ။

ဢၼ်သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယိုတ်းဝၢၼ်ႈဝဵင်း ၼႂ်းၶၢဝ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈသမ်ႉ ပေႃးလႆႈမွပ်ႈပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းၵေႃႈမီး။ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ႁၢမ်းတီႈယူႇတီႈၵိၼ် ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုင်ႈၽႂ်။ ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်မႃးပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ် တႃႇပွင်ဝၢၼ်ႈပွင်မိူင်းၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ၸင်ႇတေထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆလႆႈ။

ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉတႄႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ 3 ၸုမ်း ဢွၼ်ၵၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၸတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆသေ လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်လီ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။

ပဵၼ်တီႈၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းယူႇၵူႈၶၢဝ်းလႄႈ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဝႆႉၵမ်ႈပႃႈၼမ်။ ၸုမ်းၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ႈၸွမ်း NUG ၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းႁႂ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼႆမႃးတႃႇသေႇ။

လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ 3 ၸုမ်းၼႆႉ မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်ထိုင်လႂ်တႄႉတႄႉၼႆ ဢမ်ႇမီးမူႇလႂ်ၸုမ်းလႂ် ႁပ်ႉႁူႉလႆႈတႅတ်ႈတေႃး။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း တိုၵ်းတေႃးၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉတႄႉ လႆႈဝႃႈလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈမီးမႃး ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ယိုတ်းလႆႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢဝ်ႇၵၢႆး၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၽႃႈ (ၶျိၼ်ႊသူၺ်ႇ ႁေႃႇ)၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၵုၼ်လူင်၊ သႅၼ်ဝီ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ မူႇၸေႊ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇလႄႈ မၢၼ်ႈတူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။

သမ်ႉပေႃး ၶိုင်ပွင်တႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၽွင်းငမ်း တႃႇၶူင်ဢွၵ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်သႅၼ်းမႂ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆလူးၵွၼ်ႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယိုတ်းလႆႈဢမ်ႇႁိုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းၶိုင် ႁႃလၢႆးတၢင်းၵမ်ၵိၼ်းသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ၸွမ်းပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် မၢၵ်ႇဢွၼ်ႇယူႇၶိူဝ်းယႂ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ လႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ MNDAA သမ်ႉပေႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႃႇၽွင်းငမ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ၵမ်းလိုၼ်း လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။

ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ 2025 ၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယိုတ်းလႆႈၶိုၼ်းၼွင်ၶဵဝ်လႄႈ မိူင်းပၢႆး။

မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယၢင်းလႅင်ၶဝ် ယိုတ်းလႆႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2023 ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်ၵႃႈႁိုဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယိုတ်းလႆႈၶိုၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 07/07/2025 ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈၼၼ် သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ယိုတ်းလႆႈယဝ်ႉဝႃႈၼႆသေတႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယိုတ်းလႆႈၶိုၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 15/07/2025 ၼႆႉ။

ပေႃးမႃးတူၺ်း ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ လီမႆႈၸႂ်ဝၢၼ်ႈဝဵင်းဢၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တိုၵ်ႉယိုတ်းလႆႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူဝ်ၶိုၼ်းလႆႈပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း။ မိူၼ်တင်းတိုၵ်းတေႃးမႃး သုမ်းၵွင်ႈသုမ်းယၢမ်း။ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁၢႆႉလိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သုမ်းၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆၸႂ်ၵူၼ်း။

ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းယူႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းလႄႈ – ပေႃးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းမႃးမိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ယိုဝ်းၵၼ်တၢႆၶိုၼ်းၵူၺ်း။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇသင်ၼႆ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၸိူဝ်းဢၢင်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇတီႈၵႆသေ သေႃႇသူၼ်းႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လေႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပိုၼ်ႉတီႈၵုမ်းၵမ်ၶဝ် တေဢမ်ႇလွတ်ႈတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉသေ လေႃႇတိုၵ်းၶိုၼ်း။ ဢၼ်လႆႈပၢႆႈလႆႈတၢႆၼႂ်းၵႄႈမၼ်းၸွမ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇၵဵဝ်ႇသင်ၸွမ်း။

ဝၢႆးလင် တိုၵ်းၵၼ်ဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉသမ်ႉ ၶိုၼ်းထွႆပၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်း။ မိူၼ်ဢမ်ႇဝႆႉၵႃႈၶၼ်သၢႆၸႂ်လုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းတၢႆၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း။

မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ဝၢႆးလင်သိုၵ်းတဢၢင်းထွႆထွၼ် ဢွၵ်ႇပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈယူႇသဝ်းၵုမ်းၶိုၼ်းဝဵင်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၵေႃႈ ပႆႇႁတ်းပွၵ်ႈယူႇၶိုၼ်းႁိူၼ်း ယေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၵိုတ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼွၼ်းတီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ – ႁူင်းထမ်း- ၸလွပ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းၼႆႉ – မီးၶေႃႈဢၢင်ႈဢၼ်ဝႃႈ – ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉပိုၼ်ႉတီႈၼႆသေ လူင်းသွၵ်ႈတဝ်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်း ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း။ ယႃႉႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ၵႂႃႇ။ ပိူင်လူင် ဢဝ်ၵႂႃႇ ရူတ်ႉၶိူင်ႈရူတ်ႉထိပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉပႃး ဢဝ်ရူတ်ႉၵႃးသိုၵ်းတၢင်ႇဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉၼႂ်းတပ်ႉၶဝ်မူတ်း – ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼင်ႇ ၼႆ။

ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ – ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပၢႆႈလႆႈၼီ လႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈပိူၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ။ ႁိူၼ်းယေးၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ၺႃးမၢၵ်ႇၵွင်ႈ ၸိုၼ်းယၢမ်း လူႉၵွႆၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း၊ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၺႃးပၢင်တိုၵ်းသမ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယႃႉၽၵ်းတူႁိူၼ်းယေး ၶဝ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ထႅင်ႈ။ ၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်း သုမ်းယဝ်ႉ သုမ်းထႅင်ႈ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်။

ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ  ပေႃးတူၺ်းဢဝ်ပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႆႈပွႆႇ ၼွင်ၶဵဝ် ၊ မိူင်းပၢႆး ပၼ်ၶိုၼ်း  သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ လီလႆႈဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်ယူႇ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ တိုၵ်းပေႉမႃးၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၵူႈၸုမ်းၵူႈၸၢဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းၵၼ်ၸိုင် ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း။

ပေႃးမီးလွင်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵေႃႈ ႁႅင်းတေယွမ်းသေ တေၶိုင်ပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းသင်ဢမ်ႇလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လီဝူၼ်ႉတႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်း၊ ဢမ်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတႃႇၸုမ်းလဵဝ်၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ်၊ ဝၢၼ်ႈလဵဝ် ဝဵင်းလဵဝ်ၵူၺ်း လီဝူၼ်ႉၽိူဝ်ႇပၼ်ပႃးဝႃႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵမ်းၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵၼ်တင်းၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပတ်းပိုၼ်ႉၼႆၵွၼ်ႇ ၸင်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လႆႈၼႆ ၵူၼ်းၼုမ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း ႁုပ်ႈသေလၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ TNLA လႆႈပွႆႇပၼ် ၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းလူင်သီႇၶေႃႈ –

1) ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ PDF ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇသႂ်ႇမႃႇသႂ်ႇႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ။

2) ၼႃႈလိၼ်ဢိူင်ႇ၊ ဝဵင်း ဢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းသိမ်းလႆႈမႃးၼၼ်ႉ TNLA မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၸုမ်းလဵဝ်ပိူင်ႇငမ်းသေ ဝၢင်းတမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃဢမ်ႇၵႃး မွၵ်ႇႁွင်ႉပႃးၸိူဝ်းပေႃႈၵႃႉ ႁႂ်ႈလႆႈမႃးလူင်းတိုၼ်း။

3) ယွၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈၵမ်ႉယၼ်ႁၼ်လီ တီႈၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ။

4) ယွၼ်ႉၾၢႆႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽိုတ်ႉၸိုၼ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃႇႁႅင်း ၵႃႈမီးၵႃႈပဵၼ်သေလေႃႇတိုၵ်း ဝႃႈၼႆ ယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်ယိုတ်းလႆႈဢွင်ႈတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်းၵေႃႈယဝ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸင်ႇၸၢင်ႈၼိမ်သဝ်းလႆႈဝႃႈၼႆ –

“ၵွပ်ႈၼႆ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼိူဝ်ၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ်းသိမ်းလႆႈၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ (ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တႃႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ) လီလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၸွမ်း ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ပိူင်လူင်ၼႂ်း မိူင်းတႆးၼၼ်ႉယူႇ”။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁိုဝ်ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉၵေႃႈယဝ်ႉ သင်ႁူႉတႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇမေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်တင်းမိူင်းၶႄႇတႄႉ ပႆႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈတီႈၶဝ်ႈတၢင်းၼႆ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

“ၵွပ်ႈၼႆ ၶေႃႈၼပ်ႉသၢင်ႈၼိူဝ် ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇဢမ်ႇၵႃး ပႃးမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၸဵမ်မိူင်းမၢၼ်ႈတင်းလုမ်ႈ တေႃႇထိုင်မိူင်းလူၵ်ႈလုမ်ႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပေႃးဝဵၼ်ႉဝႆႉမိူင်းၶႄႇသေ ၼပ်ႉသၢင်ႈ တႄႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈ”။

ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်တိုၵ်းၽူႈၶဵၼ်ယူႇလႄႈ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ် ဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႆႇၼိုင်ႈတူဝ် ၶၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်းယူႇၵူၺ်း ၵျႃႉၽႂ်ၵျႃႉမၼ်းၵူၺ်းလႄႈ တိူၵ်ႈတိူၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶိုၼ်းလႆႈယူႇတႂ်ႈငမ်မိုဝ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇမူၼ်ႉမႄး ၵူႈၸုမ်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။