ၾိင်ႈၵၢၼ်ပဵၼ်ယူႇဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇဝႃႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆး ၸိူဝ်းၼႆႉတၵ်းႁူႉဝႄႈဢမ်ႇပူၼ်ႉ။ ၵၢၼ်တုမ်ႉယွၼ်ႈ လၢႆသိင်ႇ လၢႆယၢင်ႇ ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵၢၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇပႅင်ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် တၵ်းမီးလွင်ႈလီလႄႈလွင်ႈၸႃႉ လႄႈတိုၼ်းမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း ။ ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉလႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်သင်။ လမ်ႇလွင်ႈမွၵ်ႈႁိုဝ် ။

ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလေႃႊၵျီႊ မႂ်ႇမႂ်ႇတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလေႃႊၵျီႊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းလႆႈႁူႉလႆႈယိၼ်းလႆႈႁၼ်သေ ၸၢင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်၊ ၶူင်သၢင်ႈလၢႆးမႂ်ႇသေ ႁဵတ်းတႅၼ်းတၢင်လၢႆးၵဝ်ႇ ပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ။ 

လႆႈဝႃႈ ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလေႃႊၵျီႊ  ၶဝ်ႈမႃးထိုင်ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ႈထိုင်လုပ်ႇထိုင်ဢွၵ်း ထိုင်ၼိူဝ်ႉထိုင်လိူတ်ႈ  ၵႃႈလႆႈမၵ်ႉမိုတ်ႈသူင်ၸႂ်ႉ ယူႇသဝ်းၵူမ်ၵဵဝ်ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ထိုင်တီႈယဵၼ်းပဵၼ်ဢၼ်  ၵူၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵၢင်းယၢၼ်ပႅတ်ႈဝၢင်းလႆႈၼႆ ၽႂ်တေၸၢင်ႈထဵင်။

ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလေႃႊၵျီႊၼႆႉ ၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုတ်းပၢၼ် ၸႂ်ႉတႅၼ်းတၢင်ႁႅင်းၵူၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ 

ႁူမ်ႈတင်းၵၢၼ်ယုၵ်ႉမုၼ်းၾိင်ႈႁိတ်ႈ ၵၢၼ်ဝူၼ်ႉသၢင်ႈတူင်ႇဝူင်းလႄႈယုၵ်ႉမုၼ်းၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်း ႁၵ်ႉသႃၾိင်ႈႁိတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇဝႆႉလႆႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်လုတ်ႈႁၢမ်း။

ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ႈမႃးဝႆးၽႅဝ်ပူၼ်ႉလႄႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇမိုတ်ႈသူင်တိတ်းယိၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်းၵၢပ်ႈၸွမ်းပၢၼ်သေ – ၸၢင်ႈမဝ်မၢင်လိုမ်းပႅတ်ႈ ၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ။   လိုၼ်းလၢႆးဝၢႆးမႃး ၸၢင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႈပွႆႇ လူမဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ဢမ်ႇမိုတ်ႈသူင်ဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ပၢၼ်ၵဝ်ႇႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

ၽဵင်းၵႂၢမ်း ပၢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽဵင်းဢၼ်မီးၼိူဝ်ႉႁွင်ႉၵွင်ႉသၢၼ် ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလမ်ႇလွင်ႈ လႄႈမီးလၢႆလမ်ႇသဵင် ။ ပဵၼ် မဵတ်ႇမၢႆၵိုၵ်းပိုၼ်းၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းမႃးယၢဝ်းၼၢၼ်းလၢႆၸူဝ်ႈလၢႆပၢၼ် ။ ႁူမ်ႈတင်းၶိူင်ႈႁႆႇတိုင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆ  ဢၼ်မိူၼ်ၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈလႄႈဢမ်ႇမိူၼ်ၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈၵေႃႈမီး။

ဝၢႆးမႃး ဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉလူမဝ် ၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ဝႃႈဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈတၼ်းပၢၼ်။  ၵုမ်ႇမိုင်ႉသူင် ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆး မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း  ၽဵင်းၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ၊  ထိုင်ပေႃးယုၵ်ႉယွင်ႈဝႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ။ တီႈၼႆႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈႁၼ်ထိုင်တႄႉ “ပၢႆးမွၼ်း”ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမၢႆထိုင် “ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း” ၵူၺ်း။ ပၢႆးမွၼ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းထႆးႁွင်ႉဝႃႈ  “သီလပႃႊဝတ်ႉထၼထမ်း” ။   ပေႃးပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ  “သိလ်ပိၼ်ႊ”။

မၢၼ်ႈၵေႃႈတေႃႈၼင်ႇၼၼ်။ ပၢႆးမွၼ်းၼႆႉ မၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ “ ဢၼုပၺ်ႇၺႃႇ” ။ ပေႃးပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း မၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ  “ဢသူဝ်ႇတေႃႇ” ။  ၵူၺ်းၵႃႈတႆးႁဝ်းသမ်ႉၵႂႃႇၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ “ပၢႆးမွၼ်း” ၼႆႉ ပဵၼ်မေႃၵႂၢမ်း ႁိုဝ် “ၽူႈႁွင်ႉ ၵႂၢမ်း” ၼႆဝႆႉ။

 ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈမီးၶႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႈ လွင်ႈမုင်ႈမွင်း လမ်ႇမၢၵ်ႈၵေႃႈမီးၼမ်မႃးၸွမ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်မႃး ၵႆႉမေႃၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းဝႆး။ လူၺ်ႈဢမ်ႇပိုင်ႈၼမ်ႉၵတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ပဵင်းပေႃးၼႂ်းၼမ်ႉၵတ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇမီးဝႆႉ။ ပေႃးႁိုင်မႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇ တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပႃးၸဵမ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး။ လွင်ႈၼႆႉ ယဵၼ်းပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းသူႇၸူးၵၢၼ်လူမ်ႉလႅဝ်ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၼႆ ၽႂ်ဢမ်ႇသူႈၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ။

ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈသိုပ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပိုၼ်ၽႄႈၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းယၢဝ်း ၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်သၢင်ႈလူၺ်ႈတၢင်းႁူႉပိုၼ်ႉထၢၼ်။ မေႃဝူၼ်ႉသၢင်ႈဢဝ် ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊ မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်းသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

ၵၢၼ်သၢင်ႈၵႂၢမ်းၶူၼ်ႉၶွပ်ႈလႄႈၵၢၼ်မီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈ – ၵၢၼ်သၢင်ႈၵႂၢမ်းၶူၼ်ႉၶွပ်ႈထိုင် ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၶွင်ၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးလႄႈၵမ်ႉထႅမ်ႁႂ်ႈ ၽူႈၵူၼ်းမီးသူၼ်ႇၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးတင်းယူၵ်ႉမုၼ်း။

ႁူမ်ႈတင်းမူတ်းၵေႃႈပဵၼ် ၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ (ထႆးႁွင်ႉ โลกาภิวัตน์ လူဝ်ႊၵႃႊၽိဝတ်း  ဢိင်းၵလဵတ်ႈႁွင်ႉ globalization ၵလူဝ်ႊပလၢႆႊၸေႊသျိၼ်ႊ) ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလႄႈ လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ ပုၼ်ႈတႃႇဢၼ်တေႁပ်ႉၾိင်ႈ မႂ်ႇမႂ်ႇၶဝ်ႈမႃး ။ ၵိုင်ႇလီပဵၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈႁပ်ႉ လႄႈမႄႇၶူင်ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵိုင်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းႁူဝ်ၼမ်း Context တူင်ႇဝူင်း တႆး။ ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်း ပႂ်ႉပႃး လႄႈသိုပ်ႇသၢၼ်ၾိင်ႈႁိတ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းတူဝ်လႄႈ တေပဵၼ်ႁူၼ်တၢင်း ၼႂ်းၵၢၼ် ပႂ်ႉပႃးပိုၼ်ႉၵႅၼ်လွၼ်ႉမွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈသၢင်ႈၵၢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင် ႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းတႆးၼႂ်းၸုပ်ႈပၢၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ လူဝ်ႊၵႃႊၽိဝတ်း (globalization) ယဝ်ႉ။

  (*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ)