ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယိုတ်းမိူင်းသေ ၶိၼ်ပွင်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလုၵ်ႉပဵၼ်ၽိုၼ်းပဵၼ်ၾႆး၊ ၵူၼ်းမိူင်းယၢပ်ႇၵိၼ်းၶၢၼ်ၸႂ်ၸွမ်း၊ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇႁၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈလႆႈ။

တႃႇႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တႄႉ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇငၢႆႈငၢႆႈဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ် ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸဵဝ်းၶွႆႈ၊ ၸဵဝ်းဝၢႆး ၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း လၢႆၸဝ်ႈၶဝ် ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈတႄႉ ၽူႈပွင်မိူင်း ၵႃႈပေႉၶႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လၢႆၸဝ်ႈလၢႆၵေႃႉၵေႃႈယႃႇ ပေႃးပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇလႅၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်လီမႃး ဝႃႈၼႆဝႆႉယူႇ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယိုတ်းမိူင်းဝႆႉ 4 ပီပၢႆယဝ်ႉ ပႆႇႁၼ်တီႈယင်ႇတီႈတိူၵ်ႈမၼ်းလႆႈ ၊ ၸုမ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်းသေ တႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆၾၢႆႇလၢႆပႃႈ။ ႁူမ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယူႇသေတႃႉ ပႆႇပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မမ်ႈၵၼ်လႆႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်ယူႇႁင်းၽႂ်မၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပႆႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်း ၊ ၵူၼ်းမိူင်းပႆႇလႆႈႁူႉၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်းသင်မၼ်းၸွမ်း လိူဝ်သေပဵၼ်တၢင်းၶီတၢင်းမႆႈလူင်။

မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ 3 ၸုမ်း သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA လႄႈ သိုၵ်းရၶႅင်ႇ AA ႁူမ်ႈၵၼ် ႁႅၼ်းသိုၵ်း လေႃႇတိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဝၢၼ်ႈပေႃးလူႉမိူင်းပေႃးပင်းၵေႃႈ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇၶွတ်ႇယွတ်ႈသင်လႆႈ။ တိုၵ်ႉၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်းယႃႉ ၸွမ်းၵဝ်းယူႇ။

ၸုမ်းဢူၺ်းလီ 3 ၸုမ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်းတေႃးယိုတ်းဢဝ်လႆႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢဝ်ႇၵၢႆး၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၽႃႈ (ၶျိၼ်ႊသူၺ်ႇႁေႃႇ)၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၵုၼ်လူင်၊ သႅၼ်ဝီ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ မူႇၸေႊ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇလႄႈ မၢၼ်ႈတူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။

ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယိုတ်းဢဝ်လႆႈၵူၺ်း တႃႇပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်း တႃႇပၼ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၶိုၼ်းသမ်ႉ ပႆႇႁၼ်ၶဝ်ႈ တီႈၶဝ်ႈတၢင်း။

လွင်ႈဢွင်ႇပေႉၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇၸၢင်ႈဢဝ်သင်တႅၵ်ႈသေတႃႉ ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်း မိူင်းတႄႉ ပဵၼ်ယူႇၶိူဝ်းယႂ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉသေ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ၸွမ်း ဝၢၼ်ႈၸွမ်းဝဵင်းယူႇ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ပွတ်းတၢင်း မိူင်းပၢႆး ၾၢႆၶုၼ်လႄႈ ပွတ်းတၢင်း ၼွင်ၶဵဝ် ၵျွၵ်ႉမႄး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိူၼ်မေႊ – လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 2025 ၼႆႉ သဵင်ၵွင်ႈသဵင်မၢၵ်ႇ တိုၵ်ႉတႅၵ်ႇၼၼ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် မၢတ်ႇ ၸဵပ်းတၢႆႁၢႆ မီးမႃးၵူႈဝၼ်း။

ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ပၢၼ်ႁဵၼ်းဢမ်ႇလႆႈႁဵၼ်း ပၢၼ်ႁဵတ်းႁႃတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈႁႃ ၵုမ်ႇလႆႈပၢႆႈလႆႈၼီသေ ႁၢမ်းတီႈယူႇ တၼ်းသဝ်း၊ ထူပ်းၽေးသိုၵ်းၽေးသိူဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ထူပ်းၽေးရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ် ထူပ်းပႃးၽေးဢိုပ်းၽေးယၢၵ်ႈထႅင်ႈ။

ၸူးၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဵဝ်းၵတ်းယဵၼ်၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉၽေးၵွင်ႈၽေးၵၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆးဝႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ယိင်ႈႁိုင်ယိင်ႈႁၼ်ယုင်ႈယၢင်ႈမႃးသေၵဝ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႆႈသေပွၵ်ႈယဝ်ႉႁိုဝ် ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမီးၵႂၢမ်းထၢမ်ဝႆႉ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းငၢႆးမိူၼ် ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ ႁႃယႃမၼ်းယၢပ်ႇ။ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊၼႆႉ ဢမ်ႇမီးယႃမၼ်းယဝ်ႉႁႃႉၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လိူၵ်ႈၵိၼ်ယႃၸွမ်ႇၵွမ်ႇ ယႃၾိင်ႈမိူင်း(တိုင်းရင်းဆေး) သေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ သမ်ႉမီးယူႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈတေမေႃၶႅၼ်းၶိုၼ်းယူႇ သင်ယႃမႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်း။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ မႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်းၵေႃႈ တေၵတ်းယဵၼ်လႆႈ ယူႇၼႆ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁဝ်းလူဝ်ႇပိၼ်ႇလႅၵ်ႈၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵူၼ်ႇပင်း။ ပေႃးဝႃႈၸႂ်ဢၼ်ၼႆႉ ပႆႇမီးႁူမ်ႈၵၼ်တႄႉ ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႆႉ တေဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ လၢႆးၵႄႈ မၼ်းလၢႆးယႃမၼ်းၶႃႈ။ ၸွင်ႇႁဝ်းတိုၵ်ႉၶႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇႁႃႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဝ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၽႂ် မိူင်းမၼ်းယဝ်ႉႁႃႉၼႆ တေလႆႈမႃးထၢမ်ဢၼ်ၼႆႉၵၼ်။ ပေႃးဝႃႈ ႁူႉဢၼ်ၼႆႉ တႅတ်ႈတေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇ တေၵႂႃႇလႆႈ။ ပေႃးဝႃႈ တေယူႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းၼႆၵေႃႈ ၸွင်ႇမၼ်းသမ်ႉ တေၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈႁင်း ၽႂ် ႁင်းမၼ်းတႄႉၼႄႇ။ ဝႃႈလႃးၵေႃႈ တေတႅၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်းတႅၵ်ႇၵႂႃႇ 7-8 ၵိင်ႇယဝ်ႉသေ တေထုၵ်ႇမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ႁုပ်ႈယိုတ်းပႅတ်ႈၵူၺ်းႁိုဝ်ၼႆ လီမႆႈၸႂ်ဝႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။

သင်ဝႃႈ ၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ ၵွင်ႉ သၢၼ်ၵၼ်လႆႈ၊ ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်လႆႈ ၸင်ႇတေႁၼ်တီႈၵတ်းယဵၼ်၊ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ်ပဵၼ်မိူင်းၵဝ်မိူင်းမႂ်းယူႇတႄႉ ၸၢင်ႈလႆႈၶဝ်ႈယူႇတႂ်ႈဢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းယႂ်ႇၶဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

တႃႇယူႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ တၵ်းလူဝ်ႇၸတ်းပွင်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ။ လူဝ်ႇပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တႃႇၵူၼ်းသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၼမ်ၼမ်သေ ႁႂ်ႈမီးမႃးလွၵ်းလၢႆးပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုင်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႆႈၼႆ ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ

“သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁဝ်းပႆႇမေႃမႆႈၸႂ်ၼိူဝ်လွင်ႈဢၼ်လဵဝ်မိူၼ်ၵၼ်တႄႉ တႃႇတေလိုပ်ႈႁေႃႈႁႂ်ႈၶွၼ်တုမ်ၵၼ်တႄႉ တေပႆႇပဵၼ်လႆႈ။ ၼႆႉသမ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းသေ ပူၵ်းပွင်ၵၢၼ် ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈသင် ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈသင်။ တေလႆႈဢဝ် ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပၼ်သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈလႂ် ထိုင်ၵႂႃႇၼိုင်ႈၸုပ်ႈၼိုင်ႈသႅၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးၸိုမ်းၶဝ်ႈ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃလီငၢမ်းၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တေပဵၼ်မႃးလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီမိူဝ်းၼႃႈ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈႁၼ်ၼမ်ႉႁၼ်တူဝ်မၼ်းလႆႈ”- ဝႃႈၼႆ။    

ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းတႄႉ ပႆႇၼိမ်ပႆႇသဝ်းသေတႃႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝၼ်းတီႈ 25-27/06/2025 ၼႆႉ တင်ႈႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ  Peace Forum  2025 ၼႆသေ ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပၢင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၸုမ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇပႃးၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႂ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼင်ႇၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်ပၢင်ၵႂႃႇၵူၺ်း။ ၶဝ်ႈၸိုဝ်းဝႃႈ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵဵဝ်ႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ် Peace Forum ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇသင်၊ ဢမ်ႇတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းတင်းမိူင်းၼႆ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵမ်ႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼင်ႇၼႆ။