ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၸုမ်းပလွင်ႈ TNLA ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းၼႃႈတီႈၶဝ်ၵုမ်းၵမ်ၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင် ဢၼ်ၸုမ်းၶဝ်ဢွၵ်ႇပၼ်ၼႆလႄႈ တႆးတင်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈပလွင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်မႆႈၸႂ်၊ ၵႃႈၶၼ်တႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယႂ်ႇ၊ သႂ်ႇသႂ်ႇတေမိူၼ်ႁဝ်းမၵ်းမၼ်ႈပလွင်ႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ ယိၼ်းယုပ်းၽၢၼ်ႈၼၼ်ႉယိုင်။

တီႈတႄႉၵေႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၵွၼ်ႇပလွင်ႈ ပႆႇၸႂ်ႉႁဵတ်း ဝႃႉ၊ မိူင်းလႃး၊ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ၊ ၶၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၸႂ်ႉႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶဝ်မႃးဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။

ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈၼႄဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းလႄႈ ဢမ်ႇၵႃးၵူၺ်း ၵၢၼ်ၸႂ်ႉႁဵတ်း ဝတ်းဝႂ်မၢႆၾၢင် ဢွၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၵေႃႇတင်ႈပႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸုမ်းၽႂ်ၶိူဝ်းမၼ်း ထၢၼ်ႈပေႃးသူၼ်ႈသိၼ်းသၢၼ်ၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်မႃး၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈ ယူႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းမၢၼ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်မႃးၵူၺ်းလႄႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈတိုၵ်းလႆႈၼႃႈတီႈပူတ်းပွႆႇၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်မိူင်းသိုဝ်ႈၽႂ်တၼ်းမၼ်းၼႆႉ ပိူင်လူင်တႄႉ ယွၼ်ႉပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇတူၵ်းၶွင်ႉတူၵ်းဢႅၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိူဝ်ႇတေၶႆႈၸႂ်တႃႇၸိုင်ႈမိူင်း (state) သမ်ႉၵုမ်ႇယၼ်ၼိူဝ် ၶိူဝ်းၵူၼ်း (race) ၼႆႉ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်း ယင်ႇ မႃးတီႈလွင်ႈၸႅၵ်ႇထႅၵ်ႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တေႃႉတႄႉတိုၵ်းပေႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း တူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉၼႆႉ ၸွင်ႇၸပ်းၸွမ်းလၢႆးၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းႁႃႉ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းၼႃႈတီႈ ၶွင် ၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵုမ်းၵမ်ၼႆႉ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိုၼ်းမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉႁဵတ်းဝတ်းဝႂ်မၢႆၾၢင်ယဝ်ႉႁႃႉ၊ ပေႃး ၼၼ် ပွင်ႇဝႃႈ ၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်း ၸိူဝ်းမီးၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းဝတ်းဝႂ်မၢႆ ၾၢင် ပဵင်းၽဵင်ႇၵၼ်မူတ်းယဝ်ႉႁႃႉ။

ၾိင်ႈႁူမ်ႈသဝ်းၵတ်းယဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႂ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းႁႃးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ တိုၼ်းမိူၼ်ၼႆယဝ်ႉႁႃႉၼႆ တႃႉလီထတ်းထၢမ်ၵၼ်တႄႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင် SAC ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ လိူင်ႇပိူဝ်ႇလိူဝ်ႉ၊ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းၵေႃႈ လိူင်ႇပိူဝ်ႇလိူဝ်ႉ၊ သုတ်းတီႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပေႃးမီးထိုင်ၸဵတ်းၽိုၼ်ယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ မီးပိူင်ဝႆႉမႃႇလၢႆသေ တႃႇတေၸႂ်ႉတိုဝ်းၽေႃႇသၢင်ႈလူင်းမိုဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈ၊ ယႃႇၽူမ်ႈဝႃႈ တေၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႃႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် မၢၼ်ႈမိူင်း တေဢမ်ႇလႅဝ်ၽႅဝ်ႉ ၸၢၵ်ႇၸၢႆၵူၺ်း ၽႂ်ယင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉပၢၵ်ႇပၼ်ၽႂ်။

ၾိင်ႈႁူမ်ႈသဝ်းၵတ်းယဵၼ် (peaceful co-existence) ၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႉလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်း လင်တေႃႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈမီးမီးယဝ်ႉ။

ၽႂ်ၵေႃႉလၢတ်ႈဢွၵ်ႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူၼ်ပဵၼ်ၽူႈႁၵ်းလင်တေႃႇ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ မီးမီးယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ မိူၼ်တေပွႆႇႁႂ်ႈၼုၵ်းၵိူဝ်ႇလိူတ်ႈယၢင်လုမ်းလုမ်းၵေႃႈမီးမီးယဝ်ႉ။

ၸုမ်းလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးတင်းဢၢင်ႈဢၢၼ်းၶိုင်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇတႄႉ –

1) တေဝၢင်းတမ်းပိူင် ၵၢၼ်ၾိင်ႈမိူင်းသုမ်ႇငုမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်၊ တေဢၢၼ်းႁဵတ်းႁိုဝ် ၵႅတ်ႇၶႄ ၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇ။

2) ငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း ၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝႁႄႈလိၼ် ၸဵမ်တင်းႁႅင်းၵူၼ်းၼႆႉ တေၵုမ်းၵွၼ်း ၸတ်းပွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်။

3) ၵၢၼ်သိုဝ်ႇသၢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇလူၺ်ႈ လၢႆးၵၢၼ်ၽွင်းတၢင်ၼႆႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁႃႁၼ်ဝႆႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၸွင်ႇပႃႈမီးဝႆႉတိုဝ်ႉတၢင်းလီလႄႈ လၢႆးၵၢၼ်လီၽွင်ႈႁိုဝ်။

4) ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းႁူဝ်ၼပ်ႉဢေႇလိူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁပ်ႉပၢၵ်ႇဝၢင်းတမ်း ႁႂ်ႈၶဝ် ၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးၸတ်းပွင်ၸွမ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးပႆႇတူဝ်ႈတၼ်းတွပ်ႇၵႄႈႁႃႁၼ်ဝႆႉၸိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵႃႈပေႉၶႂ်ႈၶိုင် တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈသႄႈ။

ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈပူၵ်းပွင်ၵေႃႇသၢင်ႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ ၸွင်ႇသမ်ႉမီးၼႃႈတီႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶိူဝ်းလဵဝ်ၶေႃၶေႃယူႇသဝ်း ထိုင်တီႈၶႄႇ၊ ၵလႃး ယင်း ဢမ်ႇလေႃးပႃးသေၵေႃႉသေႁိူၼ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇမီးသေၸႄႈဝဵင်းသႄႈ။

ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၶူၼ်းၶဝ်းၶွင်တၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆလူး မီးႁင်းၽႂ်လႂ်ၶႃႈလႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးသႄႈ။

လိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈထုင်း ဢၼ်ဢမ်ႇသၢၼ်သွတ်ႇလေႃးလႄး ၶွင်တၢင်ႇၶိူဝ်းတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉလူး ၸွင်ႇမီး ႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇမီးၶႃႈသႄႈ။

ၵွပ်ႈၼႆ ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဢဵၼ်းဢၢၼ်းပူၵ်းတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ပိူင်ပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈ ၵတ်း ယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႃႈလႆႈယိူၼ်ႉယွၼ်ႇႁႃလီၶဝ်ႈၸူးၵၼ် ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။