တၢင်းၵိၼ်ယမ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၽၢတ်ႇၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ၊ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်လႂ်လီဢၼ်လႂ်ဝၢၼ်လိူၵ်ႈ ၵိၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းၵိၼ်မၢင်သႅၼ်း ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပဵၼ်ယူတ်းပဵၼ်ယႃၼႆယူႇသေတႃႉ ၵူၺ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉၾၢင်ႉမႅၼ်ႈၵၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေဢမ်ႇၾၢင်ႉမႅၼ်ႈဝႃႈ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇပၢႆးယူႇလီ ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ တိုၼ်းမေႃႁႃလွၵ်းလၢႆးတႃႇယူႇလွတ်ႈမႃးတႃႇသေႇ ဢမ်ႇဝႃႈၽွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်း ယဵၼ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ပႆႇမီးပၢႆးၸၢၵ်ႈ ထႅၵ်ႊၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ပေႃးမေႃၶတ်းသၢင်ႈတႃႇၼႃႈႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယဝ်ႉ။

ၸဵမ်ဢဝ်လွင်ႈၵိၼ်လွင်ႈယမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၵိၼ်လႆႈ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း။ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ်ဢၼ်လႂ် လီၵိၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ်ၵေႃႈ တိုၼ်းႁူႉမႃးၸွမ်းလူၺ်ႈ ပူႇဢွၼ်ႁဵတ်းမႃး ၼၢႆးဢွၼ် ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  

တၢင်းၵိၼ်သႅၼ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးယႃႈယႃ ဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈဢေႇ။ တေႃႈၼင်ႇ မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ဢၼ်တႆးႁဝ်း သူင်ၵိၼ်ၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတေႃႇၵူၼ်းႁဝ်း။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉၶူမ်ဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၵမ်ႈၼမ် တေဢွၵ်ႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်မီးႁႅင်း မႆႈသုင် ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉဢွၵ်ႇၼမ်ၽွင်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ၸိုမ်ႉယမ်း။ ၶၢဝ်းၾူၼ်ၼႆႉ တေၵႆႉႁၼ်ဢွၵ်ႇ ၼမ်။ ၼမ်ႉလႅမ်ႉမၼ်းၶူမ်ဝႆႉ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ သမ်ႉလီတေႃႇပၢႆးယူႇလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၶႄႊလူဝ်ႊရီႊဢေႇတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထၢတ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းတၢင်းတိုဝ်း ၼႂ်းယႃႈယႃသမ်ႉၼမ်ဝႃႈၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝိတမိၼ်ႊ B1, B2, B3 လႄႈ ဝိတမိၼ်ႊ C ၊ မႅၵ်ႊၼီႊသီႊယမ်ႊ ၊ ၾေႃႊလိတ်ႉဢႅၵ်ႉသိတ်ႉ၊ ထၢတ်ႈလဵၵ်းလႄႈ ပႃးၸဵမ်ထၢတ်ႈထႅင်ႈလၢႆသႅၼ်း ဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်း ပၢႆးယူႇလီ။

သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ၼႆ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းယွမ်းလူင်း၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တေလူတ်းယွမ်းပၼ်တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ယွၼ်ႉမီးထၢတ်ႈ Polypeptide P ပႃး ၼႆယဝ်ႉ။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ ၵႄႈလႆႈပႃး ၸိူဝ်းၽိတ်းလိူတ်ႈ – ၵိၼ်ၽိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉၼင်ၶူမ်းၵၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သင်ၵႂႃႇပိတ်းဢဝ်မႃးမႂ်ႇမႂ်ႇသေ မႃးၽၼ်ႉဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းလေႃးသႂ်ႇၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈသေ ၵိၼ်ပၼ်ၵူႈဝၼ်းၸိုင် တူဝ်ၵူၼ်းတေမဝ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇပေႃးပဵၼ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ ၽၼ်ႉၼမ်ႉဝႂ်မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼၼ်ႉသေ လေႃးၵိၼ်ၸွမ်း ၼမ်ႉႁူဝ်မီႇလႅင် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ၼႆၵေႃႈ ယႃလႆႈပႃး တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႃႇထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ တေလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉယွတ်ႈမၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ 2 ၸေႃႉ(ၸေႃႉၼဵင်ႈ) ၊ သႂ်ႇၼမ်ႉႁူဝ်မီႇလႅင် 2 ၸေႃႉလႄႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ၼိုင်ႈၸေႃႉ လေႃးၵၼ်သေ ၵိၼ် ဝႃႈၼႆ။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ သင်ဢမ်ႇၵိၼ်လူၼ်ႉၵိၼ်လိူဝ်တႄႉ ၵိၼ်ဢဝ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ယုၵ်းပဵၼ်ယႃၸိုင် တေႁဵတ်း ႁႂ်ႈၼွၼ်းလပ်းလီ၊ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၵေႃႈ တေႁႅင်းလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႅင်းသၢႆတႃၵေႃႈ တေလီ။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈၼမ်ပူၼ်ႉသေ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး မဝ်းတိုၵ်ႉၶမ် ယူႇၼၼ်ႉ ၵိၼ်ပၼ်မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၵေႃႈ တေၸိုၼ်ႈၶႅၼ်း။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်းလီၶိုၼ်းလႆႈလူးၵွၼ်ႇ ဝႃႈ ၼႆ။

ၽွၼ်းလီမၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင် ပႆႇမူတ်း တိုၵ်ႉမီးထႅင်ႈ – ၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်သလိူၵ်ႈၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈဢဝ် ၽၼ်ႉၼမ်ႉယွတ်ႈမၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင် 3 ၸေႃႉ(ၸေႃႉၼဵင်ႈ) လေႃးတင်း ၶႆၼိူၺ်း ၼူမ်း လေႃးၵၼ်မွၵ်ႈ ၵွၵ်းၽၢၼ်ႇ (ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈ) ၼိုင်ႈၵွၵ်း။ ႁႂ်ႈၵိၼ်ပၼ် ၵူႈၼႂ် ၵွၼ်ႇပႆၵိၼ်ၶဝ်ႈ။ မွၵ်ႈလိူၼ်ၼႆႉ တေႁူႉၶႅၼ်းမႃး။

သင်ဝႃႈ သလိူၵ်ႈၵူၼ်ႈမႅၼ်း ၸဵပ်းႁႅင်းဝႆႉၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈဢဝ်ႁၢၵ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼၼ်ႉ မႃးသူၺ်း သေတႃးပၼ်ဢူပ်းပၼ်တီႈၸဵပ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းမႃးဝႃႈၼႆထႅင်ႈ။ 

သင်ဝႃႈ ၵိၼ်လေႃးၼမ်ႉၽိုင်ႈၵေႃႈ ယင်းယႃလႆႈပႃးတၢင်းပဵၼ် မွင်ၶေႃႈၸႂ်ၵပ်ႉ၊ တၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇ လူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလႆႈ။

ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၾၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ႁႃလႆႈမႃးသေ ပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တေၵိၼ်သင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈယႃႇလူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ် တေလီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် ၸပ်း တၢင်းပဵၼ်ဝႆႉသေၸိူဝ်ႉသေပိူင် တိုၵ်ႉလႆႈၵိၼ်ယႃဝႆႉယူႇၸိုင် ႁႂ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတွင်ႈထၢမ် မေႃယႃၸမ် တူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉသေၵိၼ်ၼႆ ၽေးတေဢေႇမၢင်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းတိုၵ်ႉပႃးတွင်ႉပုမ်လူင်ဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈ ၼႆၵေႃႈ မေႃ ယႃၸိူဝ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၼ်ၾၢင်ႉပႃးဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၽွၼ်းလီမၼ်းတႄႉ မီးၼမ် ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမေႃၵိၼ်ၵေႃႈယႃလႆႈၸေး ပေႃးဢမ်ႇမေႃၵိၼ်ၵေႃႈ တေ ပဵၼ်ၽေးလႄႈ တေၵိၼ်သင်ၵေႃႈ လီလႆႈမီးတတ်းမၵ်းမၼ်းဝႆႉလီယူႇ။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ ပေႃးမေႃၵိၼ် ယင်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼိူဝ်ႉၼင်ႁၢင်ႈလီမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၊ ၼႃႈၽႃႈ ၼႃႈသိဝ်ၵေႃႈ ယင်းႁၢႆလႆႈပႃး လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်သႅၼ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃႇဝ ဢၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သင်သေ မီးမႃးၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈမီးမႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပွတ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ၊ ၼီႊပေႃႊ၊ မိူင်းၶႄႇ၊ ဢႅပ်ႊၾရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးမိူၼ်ၵၼ်။

ဝၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်း မေႃဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း မႃးလေႃးၵၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇဢၢင်ၶၢင်ၵေႃႈ တေဢွၵ်ႇမႃးပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆသႅၼ်းလူးၵွၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၽိုၼ်ဢိင် – hellosayarwon.com/ wikipedia