1996-97 ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး မၢႆပဵၼ်ပီငရၢႆးလူင် ဢၼ်မီးပိုၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈငိၼ်း လႆႈထွမ်ႇ လႆႈလူဢၢၼ်ႇပိုၼ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉၶိုၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ထၢၼ်ႈပေႃး ပဵၼ် ၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်း။ ပူၼ်ႉမႃးလၢႆသိပ်းပီယဝ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးပႆႇၸၢင်ႈလိုမ်း။ ၵူၼ်းမီးတူဝ်ထူပ်းၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၶႅၼ်းၼႃႇ။ တိုၵ်ႉတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးၸႂ် ဝႆႉယူႇႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၼၢင်းလဵၵ်ႉ ၵူၼ်းၵဵင်းၶမ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်းႁုၵ်ႉႁၢႆႉၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းတူၵ်ႇလၢတ်ႈမိူဝ်ႈ လႂ် တိုၵ်ႉယုပ်းၽၢၼ်ႈထိုင်ၸႂ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၼၢင်းလဵၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တႆးယၢၼ်မိူင်းသေ ဢမ်ႇလႆႈပွၵ်ႈမိူင်းတႆးၵေႃႈ ပေႃးႁိုင်မီး 30 ပီပၢႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉသင် ပဵၼ်ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးမိူၵ်ႈမႂ်ႈသေ လိုပ်ႈလမ်းၶႃႈတၢႆၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇလႆႈပၢႆႈထိုင်ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

ပိူင်ပဵၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1996 ဢၼ်ၼႂ်းတူင်ႇတႆးႁဝ်းၵမ်ႈၼမ်ႁူႉၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပီငရၢႆးလူင် ဢၼ်ၶူးသႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ) ၵေႃႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇဝႆႉ။

ပူၼ်ႉမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီၵေႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းလဵၵ်ႉၼႆႉ ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉတူၵ်းၸႂ် ၽႅတ်းတိုၼ်ႇယူႇပဵၼ်ပွၵ်ႈ။

ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႃႈႁႅမ် ၊ မၼ်းၼၢင်းဢၼ်ႁၼ်တေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃ ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပိူင်ပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပႆႇဢွၵ်ႇၼႂ်းတႃမၼ်းၼၢင်းလႆႈ ဝႃႈၼႆ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းၼၢင်း လႆႈပၢႆႈလႆႈၼီယူႇၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးတူဝ်မၼ်းၼၢင်းသေဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉ တိူဝ်ႉပႃး ပၢႆးၸႂ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢႃယုလႆႈ 51 ပီ ၊ မၼ်းၼၢင်း တိုၵ်ႉတွင်းလႆႈၵူႈလွင်ႈ ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းထူပ်း ၽေးႁုၵ်ႉႁၢႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼႂ်းၵႄႈဝၼ်းတီႈ 16 -17/06/1996 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈလိုပ်ႈႁေႃႈ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈတွပ်ႇလႆႈလၢတ်ႈသင်။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပၢႆႈပူၼ်ႉၵေႃႈပူၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢမ်ႇ ပူၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးၶႃႈလိပ်းၶႃႈလႅင်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းၵဵင်းၶမ်း (ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇၵဵင်းၶမ်း ယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်) 27 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးၼၢင်းလဵၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၶဝ်ပၢႆႈထိုင် ႁိမ်းဝၢၼ်ႈသၢႆးၶၢဝ် ၸမ်ၵုၼ်ႁဵင်ၼၼ်ႉ ၺႃးသိုၵ်း မၢၼ်ႈ တီႉၺွပ်းၶႃႈႁႅမ်။ ၵုင်ႇၽြႃး တြႃး ၸွႆႈလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းလဵၵ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉမၼ်းၼိုင်ႈ ၵေႃႉလႄႈ လၢၼ်ဢွၼ်ႇ 2 ၵေႃႉ ပၢႆႈလွတ်ႈလႆႈ။

မိူဝ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပၢႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၵုၼ်ႁဵင်ယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဝႃႈ ပွၵ်ႈ ဢဝ်ၶွင်ၵိၼ်ယမ်ႉ တီႈႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းလႆႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပွၵ်ႈဢဝ်ၶိုၼ်း။ ဢမ်ႇထၢင်ႇ တေမိူဝ်း ၺႃးၶႃႈတၢႆႁုၵ်ႉႁၢႆႉ ၸိူင်ႉၼႆ။

မိူဝ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဢိူင်ႇၵဵင်းၶမ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းတေႃႉဢဝ်ၶူဝ်းႁိူၼ်းယေးသေ ဢွၵ်ႇမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ မႃးႁိုၵ်ႉသႂ်ႇ သၢႆသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လႆႈႁၼ်သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ လွင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းတီႉၺွပ်းမတ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်မူမိူၼ်မႃ ယိပ်းၵွင်ႈလၼ်ႇယိုဝ်းသႂ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးမူၺ်ႉပေႃးႁၢႆသဵင်ႈသဵင်ႈ။ လေႃႉဝူဝ်းဢၼ်ၵူၼ်း မိူင်းၶီႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၽဝ်ပႅတ်ႈ ပဵၼ်ၽဝ်ႇမူတ်း။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၶဝ်ၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်းၶုပ်ႉၶဝ်ႇႁေ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၸႅၼ်ႇထႅဝ်ယဝ်ႉ ယိုဝ်းလူင်ၵႂႃႇၵူႈၵေႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမီးလၢႆၵေႃႉၵေႃႉ ယိုဝ်းမိူၼ်ၵၼ် မူတ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တေယႆၵၼ်ဝႆႉသေ ယိုဝ်းၵႂႃႇၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉ ပေႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လၼ်ႇၵွင်ႈယိုဝ်း ပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ သိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသမ်ႉ မႃးသိုပ်ႇယိုဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ထႅဝ် မၼ်းယဝ်ႉလူး ၼမ်ယူႇဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်းလူႉတၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 8 မူင်းၵၢင်ၼႂ် ။ မိူဝ်ႈပႆႇယိုဝ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢမ်ဝႃႈ ၸွင်ႇႁၼ်ၵူၼ်းထိူၼ်ႇ ဝႃႈၼႆၵူၺ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ် ၵူၼ်းၸၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယိုဝ်းတၢႆ။ ၼၢင်းလဵၵ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၼင်ႈဢမ်ႇပေႃးၵႆပေႃးၸမ်သေ လႆႈႁၼ်ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်ၼႆႉမူတ်း။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဢႃယု 1 ပီပၢႆ 7 လိူၼ်ၵူၺ်း ယင်းပႆႇမေႃပႆတၢင်း။ ၼၢင်းလဵၵ်ႉၼႆႉ တင်းလုၵ်ႈတင်းလၢၼ် လူမ်ႉလူမ်ႉလုၵ်ႉလုၵ်ႉသေ လႆႈပၢႆႈတၢင်းတၢႆ – သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတူၺ်း တေႃႇၼႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေဢိတ်းၼႆ တၢမ်တူဝ်ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“မိူဝ်ႈၶဝ် တေဢဝ်ၵူၼ်းၵႂႃႇၶႃႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈၵႂႃႇမတ်ႉႁေ။ ပေႃးမီးၼႃႇလီႇၵေႃႈဢဝ် သၢႆၶေႃးၵေႃႈဢဝ် မုင်းၵူၺ်းၵေႃႈဢဝ်။ မၢတ်ႈပူင်ႇတိၼ်ႇမၢႆၾၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မူတ်း။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၼ်းမတ်ႉၵႂႃႇ ပဵၼ်တွႆးဝႆႉႁဵတ်းၼၼ်ဢေႃႈ။ မိူၼ်ၶႃႈလႄႈ တင်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၶႃႈတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမတ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ဝႃႈႁင်းၵၼ်ဝႃႈတႄႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ၶႃႈၵႂႃႇၶႃႈတၢႆပႃးၼႆဝႃႇ။ ၶႃႈၵေႃႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် တၢႆ ၵေႃႈတၢႆလႄႈၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။   

ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၼ်ႇၵွင်ႈယိုဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သဵင်မၼ်းလီၵူဝ်လီႁႄၼႃႇ တူၵ်းၸႂ်ယုပ်းၽၢၼ်ႈ ၼႃႇ။ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလိုမ်းလႆႈသေပွၵ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိုတ်းယူႇၼႂ်းတႃၼၢင်းလဵၵ်ႉယူႇတႃႇသေႇၵေႃႈ ပဵၼ် ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးငိၼ်းသဵင်လင်လင်မေႃမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ပိူၼ်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇလႄႈသင် သဵင်တႅၵ်ႇလင် သေဢၼ်ဢၼ်လႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼၢင်းလဵၵ်ႉတူၵ်းၸႂ် ယူႇတႃႇသေႇ။ တေႃႈၼင်ႇ သဵင်ရူတ်ႉၶိူင်ႈၵူၺ်း ၵေႃႈ တူၵ်းၸႂ်ၸွမ်း သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇႁတ်းၶီႇၼႆ ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လႆႈထူပ်းလႆႈၺႃးၼႆႉၵူၺ်း ၵူၼ်းမိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ် လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇၸိူဝ်း ၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇၸၢင်ႈပိၼ်ႇဝၢႆႇသၢႆႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းတီႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။  ႁိူၼ်းတီႈယူႇ ၵူႇတီႈၼွၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၽဝ်ၸုတ်ႇ ဢမ်ႇၵိုတ်းလိူဝ် သင်။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် တႅပ်း 4 တႅပ်း။ ၼႂ်းၵႄႈ 1996 – 1998 ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ၼမ်ႉႁူၼမ်ႉတႃ ပၢႆႈတၢင်းတၢႆ ပဵၼ်သဵၼ်ႈပဵၼ်သၢႆ ။ ၵူၼ်းၼႂ်း 15 ၸႄႈဝဵင်း ႁူဝ် ၼပ်ႉၵူၼ်း 4 သႅၼ်ပၢႆ ႁၢမ်းတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းပႅတ်ႈမူတ်း။

ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆၵေႃႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ ဢဝ်တၢႆ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ၊ မႃႉလႃးဝူဝ်းၵႂၢႆး ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ယိုတ်းဢဝ်လၢႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၽၢၼ်တင်းၸၼ်း။

ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းတႅပ်း 4 တႅပ်းၼႆႉ တတ်းၶၢတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၊ တတ်းလွင်ႈ ၵမ်ႉၸွႆႈ ၊ တတ်းလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်လႄႈ တတ်းၶၢတ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢိင်ၼိူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် ၺႃးၶႃႈတၢႆ ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၵွင် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႅပ်း 4 တႅပ်း ပီငရၢႆးလူင်ၼၼ်ႉ သေ ၽူႈႁူႉႁၼ်ၼႂ်းတႆးလၢႆၸဝ်ႈ ၸင်ႇၽွမ်ႉၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးမႃး မိူဝ်ႈပီ 2020 လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။