ၼႂ်းလိူၼ်ၼႃႈတေမႂ်ႇၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း တေမီးလွင်ႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်၊ ဢဝ်ၸဵမ်ၸိုဝ်ႈသဵင် တေႃႇထိုင်တၼ်းႁဵင်းၸၼ်ႉၶုၼ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶိုဝ်းယမ်လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေမႄးပူၶိုၼ်းမူတ်း ငိၼ်းဝႃႈၼႆလႄႈ ၸိူဝ်းၶုၼ်ၽွင်းတၢင် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်တိုၼ်ႇတဵၼ်ႈသူၼ်ၸႂ်လူင် လၢင်ဝႆႉယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းၶိုပ်ႈႁူႉလၢမ်းႁၼ်ၸွမ်း လွၵ်းလဵၼ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇဝႃႈ တေမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆလူင် လၢင်။ ၼမ်ၼႃႇၵေႃႈ တေလုၵ်ႉတီႈ SAC လႅၵ်ႈႁဵတ်းၶိုၼ်း ၶွင်ႇသီႇၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄလႄႈ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ကာလုံ” ၼၼ်ႉသေ ဝၵ်ႉဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ တႃႇၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇၵူၺ်း။

လုၵ်ႉတီႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈ SAC ၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တေလၢႆႈႁဵတ်းႁူဝ်ၼႃႈ “ကာလုံ” ပိူဝ်ႈတႃႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈလူၺ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းတႄႉ မိူၼ်ဝၵ်ႉထွင်းၶွၼ်ၶႂႃၸွမ်ႇၶိုၼ်းထွင်းၶွၼ်သၢႆႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇ SAC ၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢမ်ႇမီးထႅင်ႈႁူးဢွၵ်ႇ တႃႇမၼ်းယဝ်ႉ၊ ၾၢႆႇ ႞ ႁဵတ်းၼႄၼႃႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၸင်ႇ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ႞ မၼ်းတေထၢင်ႇႁၢင်ႈပွႆႇၶိူင်ႈမိၼ် ပိုတ်းယိုဝ်းလႆႈ လူၺ်ႈၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းလူင်လပ်းတႃပၼ်ၼၼ်ႉလူး။

သုတ်းတီႈ မလေးသျႃး ဢၼ်ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇဝႃႈ ၽိူဝ်ႇတေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႃႉၶတ်းၸႂ်ႁႃ ႁဵတ်းလွင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းလေႃႇ တေမီးၽွၼ်းလီၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးလင် ႁွင်ႉႁူပ်ႉၸိူဝ်းၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉ တီႈမိူင်းထႆး ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 17-18 ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတေသိုပ်ႇၵႂႃႇၼေႇပျီႇတေႃႇယူႇၼၼ်ႉၼႃႇ။

တေမႅၼ်ႈဝူင်ႈလဵဝ်ၵၼ်တင်း NSPNC ၶိုင်ႁဵတ်း Peace Forum ၼၼ်ႉလႄႈ တၢမ်တူဝ် ASEAN Special Envoy ၼႆႉ လႅပ်ႈတေလႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။

SAC ႁၢင်ႈမူၵ်ႇသွၵ်းၶႅၼ်ႇႁႃႉ ASEAN တင်ႈၸႂ်ဢႅၼ်ႇၶဝ်ႈတႂ်ႈလွၵ်းပိူၼ်ႈၽႅၼ်ႁႃႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းထႅင်ႈဢိတ်းဢီႈယူႇ။

NSPNC ၵေႃငူပ်ႉငီႉပွင်သၢင်ႈ လွင်ႈၶွတ်ႇလိူတ်ႈလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်း ယႃႇပျေႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ “လုၵ်ႉတီႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် မုင်ႈ ၸူးၸိုင်ႈမိူင်း ၼိမ်တဵင်ႈၵတ်းယဵၼ်” သေ တေတႄႇ Peace Forum ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼႂ်း လိူၼ်ၼႆႉ 25 တေႃႇ 27။

ၶေႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းၶဝ် မီးဝႆႉသီႇၶေႃႈ၊ 1) တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းပၼ် ပၢင်ၵုမ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလၢႆပႃႈၾၢႆႇ၊ 2) တႃႇ ၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း၊ 3) တႃႇလႆႈလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တၢင်းၼွၵ်းလႄႈ တႃႇၵႄႈလိတ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇၵၼ်ၵူၼ်း၊ 4) တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်း လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်း မုၵ်ႉၸုမ်းလႄႈ ၽူႈၵူၼ်း ၸိူဝ်းၶဝ်မွၵ်ႇႁွင်ႉၶဝ်ႈပႃးၼႆ လႆႈႁၼ်မီးထိုင် 12 ၵုမ်ႇ ၼႆသေတႃႉ ၶိုင်ႈပႃႈယႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၵူၼ်းလႄႈ ၸုမ်းၸၢဝ်း ဢၼ်ၸမ်ၸႂ်တင်းၶဝ်ၵူၺ်း။

ႁူမ်ႈဝႃႈ မွၵ်ႇပႃးၸဵမ် Think Thank ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈၼႆသေတႃႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈ လူင်းထိုင်ၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းမိူင်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႁၼ်ၸွမ်းငဝ်ႈႁၢၵ်ႈပၼ်ႁႃမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႄႉႁိုဝ်ၼႆ ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်း။

ၸွင်ႇၸႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းတေၸုၵ်းလႅၼ်ၵၢင်သေ သုတ်ႈႁႃလၢႆးၵႄႈပၼ်ႁႃႁိုဝ်ၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉပၢၵ်ႇ။ တေဝႃႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၼႆၵေႃႈ ၵူၺ်းပဵၼ်ၸိူဝ်းယွၼ်းႁပ်ႉ ၾၢႆႇ SAC ၾၢႆႇလဵဝ်ၼႆၵေႃႈ ယင်းဝႃႈလႆႈ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယူႇၵေႃႈ သမ်ႉၵူၺ်းပဵၼ်ၸုမ်းၸၢဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇတိုၵ်းတေႃးတေႃႇ ၸုမ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယိုင်။

ၵမ်ႈၽွင်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်းတိုၵ်း NCA ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၼ်းဢမ်ႇဢၢၼ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉ တေႃႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ယူႇၵႂႃႇလၢႆးမူဝ်ဢမ်ႇၸမ်ႉ ၼမ်ႉဢမ်ႇၶုၼ်ႇ လူၺ်ႈလွၵ်းၵၢၼ်မိူင်းၵိၼ်ၵျေႃႇၵူၺ်း။

ၼင်ႇၼႆ တေမုင်ႈမွင်းဝႃႈ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးလၢႆပႃႈၾၢႆႇၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃးဝႃႇ၊ လွင်ႈယုမ်ႇ ယမ်လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း တေၼႅၼ်ႈၼႃတိူဝ်းတွၼ်းမႃးဝႃႇၼႆႉ ၸွင်ႇတေပဵၼ်လႆႈႁိုဝ်။

မၢင်ႇၵိူဝ်းလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းပိူင်လဵဝ်သေ တေဢၢၼ်းသၢၼ်မိုဝ်းၸွမ်းပိူၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇ သုတ်း ၸုမ်းၸၢဝ်းၼႂ်းမိူင်းၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ တေလႆႈမီး Platform ဢုပ်ႇၵုမ်ပိၼ်ႇပႆႇၵၼ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈႁႃႁၼ်လၢႆးၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆ ႁူႉယူႇႁဵတ်းၵႅင်ႈလပ်ႉထိမ်ႇပႅတ်ႈဝႆႉၸိုင် မိူၼ်မႅဝ်းၶီႈယဝ်ႉလႃႈလီၵူမ် ထူမ်ယူႇဢမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ တၵ်းမဵၼ် ဢွၵ်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵဵပ်းထွၼ်ႁွင်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း ၸိူဝ်းပႃႈၾၢႆႇမိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း ၸွင်ႇတေၵႄႈယဝ်ႉလႆႈ ပၼ်ႁႃဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်း လုမ်ႈၼၼ်ႉႁိုဝ်။ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ သမ်ႉတိုဝ်ႁူဝ်ႁဵတ်းယူႇၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူမ်ႈ ဢုပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူမ်ႈၵႄႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူမ်ႈပွင်ၵူၺ်းသႄႈ။

ၸႅင်ႈလႅင်းလိူဝ်သုတ်းတႄႉ မီးတီႈၶပ်ႉမၢႆပၢင်ၵုမ် ဢၼ်ဝႃႈတေလႆႈဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ်လႂ်သေ ဢုပ်ႇၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

1) ပိူဝ်ႈတႃႇ ၸတ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ 2) ႁႃလၢႆးတၢင်း တႃႇလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၾၢႆႇငမ်းယဵၼ်လႄႈ ၾၢႆႇႁုၼ်ႈမုၼ်း ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ 3) ၼပ်ႉသၢင်ႈၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ႉလိၼ် ႁိၼ်ၽႃသေ ႁႃလၢႆးပိၼ်ႇပႅင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဝႃႈၼႆၶႃႈလူး။

တင်းသၢမ်ၶေႃႈၼႆႉ ယၼ်ၼိူဝ်လွင်ႈၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉလႄႈ ၼင်ႇဢၼ် ASEAN ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇမိူင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းမလေးသျႃးတူၵ်ႇဝႃႈ ၽိူဝ်ႇတေႁိပ်ႈႁဵတ်းပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈတႃႉၶတ်းၸႂ်ၶိုင်ပွင် ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ SAC တိုၼ်းဢမ်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈၸႂ်။

ၶဝ်ၵူၺ်းၶႂ်ႈမႅၵ်ႇၶႃ တူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ASEAN သေ ၸၼ်လၢၵ်ႈၵႂႃႇၸူး တႃႈၼမ်ႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸပ်းၾင်ႇၾၢႆႇလဵဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းသႄႈ။

ပေႃးတေလႆႈႁုပ်ႈထတ်းသၢင်ၼိူဝ် Peace Forum ၶွင် NSPNC ၼမ်းႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉၸိုင် 1) ဢဝ်ၼႃႈတႃၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ၶိုင်ႁႃႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၶဝ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ 2) ၽႅၼ်ၸတ်းပႃး လွင်ႈၸႅၵ်ႇထႅၵ်ႇ ႁႂ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်၊ 3) ယိူင်းပႃးတႃႇမွတ်ႇႁၢႆပႅတ်ႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈ တင်ႈ 2020 ၊ 4) ပိူဝ်ႈတႃႇသိုပ်ႇၽေႃႇသၢင်ႈ လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းတႂ်ႈ 2008၊ 5) ပိူဝ်ႈတႃႇသုပ်းၼႃႈၵၢၵ်ႇ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ႁူမ်ႇလပ်ႉပႅတ်ႈသိုၵ်းၵၢင်မိူင်းလႄႈ လွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ တႃႇၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။