ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တၵ်းလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းပွင် (Myanmar – Owned and Myanmar – Led) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တႄႇမီးမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃး ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်း ASEAN ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉၶိုတ်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း၊ တၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း တၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ႁူဝ်​​ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇ ၸင်ႇ​​တေႁၼ်လႆႈၽွၼ်းၵၢၼ်လီငၢမ်း ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ​​သေ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃး ၽိတ်ႈမွၵ်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်း ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈလိူင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢုပ်ႇၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊလႂ်၊ ဢုပ်ႇၸွမ်းတူဝ်တႅၼ်း ASEAN လႂ်၊ ပွႆႇႁႂ်ႈၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉ ၼင်ႇၵၼ်ဢုပ်ႇၵၼ်သေ ၵမ်းလိုၼ်းဢၢင်ႈၶိုင် ႁႂ်ႈတူဝ်တႅၼ်းၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ တင်းၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႆႈဢုပ်ႇ ၵၼ်ပႃးထႅင်ႈ။ ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ်ပၢင် ၶၢဝ်းယၢမ်းသၢၵ်ႈတမ်းပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်းသုတ်းသဵင်ႈပႅတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ဢူၼ်းမွပ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ် တီႈမိူင်းလၢဝ်းယဝ်ႉ။

ၸူဝ်ႈၸႃႈ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်း ASEAN ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလႆႈပၢင်ၵုမ်ပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ် ၸဵမ်ဢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ပၢၵ်ႇပွၵ်ႈလိူဝ်ၵွၼ်ႇ၊ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၾၢႆႇၶတ်း ၶၢၼ်ႉ ဢၼ်ယူႇႁၢင်ႇၵႆယၢၼ်ၵၼ်​​သေ ဢမ်ႇႁၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇႁူပ်ႉတူဝ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်မႃး ပဵၼ်လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇၵူၺ်း ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ တီႈတၢင်ႇမိူင်း​​ၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်ပႃးလႄႈ လႆႈဝႃႈၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ ပဵၼ်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်​​တႄႉယူႇ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပၵ်းပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလႄႈ လၢႆးၵၢၼ် ASEAN တမ်းမီး​​သေ ၼႂ်းပီ 2024 ၽဝ်ႇဝႃႈ မိူင်းလၢဝ်းၶိုၼ်ႈပုတ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁူဝ်ၼႃႈၸိုင် လွင်ႈၼိုင်ႈ​​ၵေႃႈ ယွၼ်ႉမႃႇႁႅင်းမၼ်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ ထႅင်ႈတၢင်ႇလွင်ႈသမ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇပူၼ်ႇလိူဝ်​​လႆႈ ဢေႃး ၸႃႇ မိူင်းၶႄႇ​​ၵေႃႈပႃး​​သေ တႃႇ​​တေဝၵ်ႉငမ်ၵမ်​​ၵႄႈ လိူင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်ပဵၼ်ၾႆးမႃး​​သေၽဝ်ႇ။

မုင်ႈႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ၸင်ႇဢွၼ်တမ်းဝၢင်းလၢႆးၵၢၼ် troika သၢမ်ၶႃၵဵင်း ႁူမ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉမႃး​​သေတႃႉ ​​တေႃႈသမ်ႉဢမ်ႇ​​ပေႃးပၼ်ႇႁွၼ်ႈ ၶဝ်ႈၶိုင်ၵၼ်လႆႈလီ။ ၵဵဝ်ႇလိူင်ႈၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ၊ လၢဝ်း၊ မ​​လေး ဢၼ်​​ဢၢၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈၵူမ်ၵဵဝ်ၵၼ်မႃးသႄႈ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ထိုင်မႃးပၢၼ်မ​​လေး ပဵၼ်ႁူဝ် ၼႃႈၼႆ​​ၵေႃႈ လၢႆးၵၢၼ်သၢမ်ၶႃၵဵင်း ဢၼ်ယူႇတီႈ လၢဝ်း၊ မ​​လေး၊ ၾိလိပ်ႉပိၼ်း ​​တေလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်တၢင်း​​တေပၼ်ႇ ႁွၼ်ႈၵူမ်ၵဵဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပီ 2025 ၸမ်တူၵ်းၶိုင်ႈ တိုၵ်ႉလႆႈႁွင်ႉႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း ၸိူဝ်းၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၼၼ်ႉပွၵ်ႈ ႞။ ဝၼ်းတီႈ 26 ၼႆႉ ၸင်ႇတေလႆႈတႄႇပၢင်ၵုမ် ၸိၵ်းၸွမ် ASEAN ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈ ၼႂ်းပၢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်။

ပေႃးထတ်းထွင်တူၺ်း ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းၵႄႈမ​​လေး ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတူဝ်တႅၼ်း ASEAN လႄႈ ၸိူဝ်းၾၢႆႇ ၶတ်းၶၢၼ်ႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်ၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 13 ​​တေႃႇ15 ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးႁူဝ်​​ၶေႃႈလူင် သွင်ဢၼ်၊ ၼိုင်ႈ – Humanitarian Assistance လွင်ႈၵူၼ်း​​တေႃႇၵူၼ်းတူၺ်းထိုင်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်၊ သွင်- De-escalation of Violance လွင်ႈလူတ်းယွမ်းလိူင်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇ​​တေသႂ်ႇပႃး Inclusive Dialogue ၵၢၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းလၢႆပႃႈၾၢႆႇၶဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်မိူင်းမ​​လေး​​ၵေႃႈ လႅပ်ႈ​​တေပႆႇယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ​​တေပဵၼ်လႆႈ။ ၸုမ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်းၵႂႃႇထိုင်တီႈမ​​လေးၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈလႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇတင်း တူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ASEAN ​​ၸုမ်း​​တေႃႇ​​ၸုမ်းယူႇၽွင်ႈ​​ၵေႃႈ ယူႇတီႈမိူင်းမ​​လေး​​သေ တႃႇ​​တေႁွင်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်ပႃးၵူႈပႃႈၾၢႆႇၼၼ်ႉ သမ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး​​ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဝၢင်းပွႆႇ တီႈၽူႈတႅၼ်းသၽႃးၶဝ်ၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် ၸူဝ်ႈၸႃႈမ​​လေး  ဢွၼ်ႁူဝ်ယူႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလိူင်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈ​​ပေႃးမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ​​ၵႄႈၶႆလႆႈၼႆ ​​တေဢမ်ႇ​​ပေႃးၸၢင်ႈ မုင်ႈမွင်း​​တႄႉတႄႉသေတႃႉ ​​ၵႂၢမ်းမၢႆ ဢၼ်ဝႃႈ Myanmar – Owned and Myanmar – Led ၼၼ်ႉသမ်ႉ ယူဝ်​​တေယဵၼ်းပဵၼ် Myanmar – Owned and Malaysia – Led ပႅတ်ႈႁိုဝ်ၼႆ မီးၵူၼ်းတၵ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးဝၢႆႇတူၺ်းတၢင်းၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၼႆ​​ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၸွမ်းၵၼ် တီႈၵျႃႇၵႃႇတႃႇ၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ ၼၼ်ႉတႄႉ လႅပ်ႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မမ်ႈၵၼ်မႃးၽွင်ႈယူႇ။ ​​ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် တႃႇဢဝ်ဢုပ်ႇၸွမ်း တူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ASEAN လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႆ​​ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယူႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ​​တေ​​ၼႄလႆႈ လွင်ႈၽွမ်ႉသဵင်ၵၼ်​​ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၽွတ်ႈဝႆႉၸုမ်းႁူမ်ႈမိုဝ်း Joint Coordination Body -JCB ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢမ်တူဝ်မိူင်းမ​​လေးသမ်ႉ ပႆႇႁူႉၸၵ်းၸုမ်း JCB ၼႆႉလႄႈ ပၢင်ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13 ​​တေႃႇ 15 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတႅင်ႇၸိုဝ်ႈ JCB ​​သေ မွၵ်ႇႁွင်ႉ၊ ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းမၵ်းမၼ်ႈ ၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ် ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆ​​ၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၼႂ်း JCB ၵူၺ်းသမ်ႉၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၸွမ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်တီႈမ​​လေးၼႆႉ မီးထႅင်ႈတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇ ၊ KPICT ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းၶၢင်၊ IEC ၸုမ်းယၢင်းလႅင်၊ PNFC ၸုမ်းပ ဢူဝ်း၊ ၶွင်ႇသီႇၵိူဝ်းၵုမ် ရူဝ်ႁိင်ၵီယႃႇ၊ ၶွင်ႇသီႇၵိူဝ်းၵုမ် မၼ်းတ​​လေး၊ ​​ၸႄႈၵႅင်း၊ မၵူၺ်း ၸဵမ်တင်း CRPH ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇၽႂ်ၵႂႃႇမၼ်းယူႇလႄႈ ၵိုင်ႇတင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမ​​လေး ပႆႇႁတ်းႁပ်ႉယုမ်ႇဝႃႈ ၸိူဝ်းၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈလဵဝ်မမ်ႈလဵဝ်ၼႆ​​သေ ယႅၵ်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ​​ၽႄၸုမ်း ၸႅၵ်ႇဝၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈမ​​လေး ယႅၵ်ႈမွၵ်ႇမႃး​​​​ၵေႃႈ ယူႇၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတၼ်းၶိုင် တႃႇႁူမ်ႈသဵင်လဵဝ်​​သေ တုၵ်းယွၼ်း ၶတ်းၶႅင်ဝႃႈ ​​ပေႃးဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်မိူဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ဢမ်ႇၽွမ်ႉ ၼႆသႄႈ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇ သီႇပီပၢႆၶိုင်ႈၸမ်ၸမ်ၼႆႉ ၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တိုၵ်ႉ ပဵၼ် ၵဝ်ပဵၼ်မႂ်းယူႇႁႃႉၼႆ ​​ယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈ တေထတ်းထွင်ၼပ်ႉသၢင်ႈယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ် ငဝ်းလၢႆးၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ ပဵၼ်မီးယူႇၼင်ႇဝႃႈမႃး​​သေ ၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်း AEEAN ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်​​ၵေႃႈ ႁူႉ​​တေၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈလႂ်ၸင်ႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ” ၼႆ​​သေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လၢႆးသိုဝ်ႈ​​ၵေႃႈ ​​တေၸႂ်ႉ လၢႆးဢွမ်ႈ​​သေ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်း ASEAN ၵမ်ႈ ၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၽွင်းလိူဝ်လႆႈ​​ဢေႃးၸႃႇ ၶွင်မိူင်းၶႄႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လူင်လိုမ်းဝႆႉဢမ်ႇလႆႈလႃးလႃး။ ၸင်ႇ ၼၼ် ထႃႈဝႃႈၸိူဝ်းၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၼႆႉ ပႆႇပဵၼ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈမိူင်းၶႄႇလူင်တႄႉ တႃႇ​​တေ ဢိင်ပိုင်ႈႁႅင်းတၢင်းၼွၵ်ႈ​​သေ ဢီးယဝ်ႈၵုၺ်ႉပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပႆႇငၢႆႈငၢႆႈသႄႈ။

ယႃႇဝႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶတ်းၶၢၼ်ႉတင်းလုမ်ႈၵွၼ်ႇ ​​တေႃႈၼင်ႇၸုမ်းတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်း​​ၵေႃႉၸွမ်း ၼႂ်း JCB ၼင်ႇၵၼ် ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇလႆႈ ႁႃလၢႆးၶဝ်ႈၶိုင်ထုၵ်ႇ​​မေႃၵၼ်ယူႇႁဵတ်း​​တႄႉလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်း​​ၵေႃႇသၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႂ်ႇမႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူၼ်ၽႃလၢၼ်းၸၢၼ်းႁိၼ်လူင်​​ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉ​​ၵေႃႈမီးမီးယဝ်ႉ​​။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵွမ်ႉလဵင်ႉၸႂ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဵတ်းၵႅင်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇၵိၼ်လႆႈၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ဢၼ်ၾိုၵ်း ၵိၼ်မိူင်းမႃး ၸဵတ်းပႅတ်ႇသိပ်းပီၼၼ်ႉၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢမ်ႉထိုင်ၵၼ်ယူႇ​​ဢေႃႈ။