ၶိူဝ်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပႆႇမေႃသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉယူႇၽႂ်ယူႇမၼ်းၵေႃႈ မေႃႁႃ တၢင်းၵိၼ် တၢင်းယႅမ်ႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ တႃႇမီးႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ်။ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်လႂ် ပႆႇယၢမ်ႈၵိၼ်တူၺ်း ၵေႃႈ တေႁႃၸိမ်းတူၺ်းသေ ႁူႉဢရသႃႇၼမ်ႉလႅမ်ႉမၼ်းမႃး။ မေႃႁူႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းၵိၼ်သႅၼ်းလႂ် တေၸၢင်ႈလီလႄႈ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆပႃးလူးၵွၼ်ႇ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃႇၾီႇ ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၵိၼ်ၵၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်း သူင်မၵ်ႉမၼ်းမႃး မိူဝ်ႈလႂ် ယွၼ်ႉသင်လႄႈ သူင်ၵိၼ်ၵၼ်ယူႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆ လီသူၼ်ၸႂ်ဝႆႉ။

ၽွင်းပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶႃႈ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 8 လၢၼ်ႉၵေႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်း သူင်ၵျိူၵ်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉ ၵေႃႊၾီႊမႃးၼႆႉ ႁိုင်မႃးမီးမႃး 1,000 ပီ လိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သူင်ၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၵၼ်မႃးလႄႈ ဢွၵ်းဢေႃၵူၼ်းႁဝ်းပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သိုပ်ႇ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး မီးပၢႆးဝူၼ်ႉလီ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမႃးၼႆ ၵူၼ်းသူင်မၵ်ႉၵေႃႊၾီႊၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼင်ႇၼႆ။

ပိူင်လူင်ၵေႃႈ ၼႂ်းၵေႃႊၾီႊၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈသႅၼ်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊ Caffeine ။ ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ၸိုၼ်ႇတူဝ်ၸိုၼ်ႇၸႂ် လႅတ်းသႅဝ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလၢႆပုၼ်ႈၼႆ ၵူၼ်းယၢမ်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၶဝ် ၵႆႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။  

ပေႃးၼၼ် ႁဝ်းမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ လုၵ်ႉလႂ်မႃး ၽႂ်ၵေႃႉတႄႇႁႃႁၼ် ယွၼ်ႉသင် လႄႈၵူၼ်းမၵ်ႉ ပေႃးၵိၼ်ယဝ်ႉသမ်ႉ တေပဵၼ်သင်ၼႆၼၼ်ႉ မႃးထွမ်ႇၸွမ်းၵၼ်ၶႃႈ။

ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ လႆႈမႃးတီႈ တူၼ်ႈဢႃႊရပ်ႊပီႊၵႃႊ၊ တူၼ်ႈသႅၼ်းၼႆႉသမ်ႉ လႆႈႁၼ်ပွတ်းတၢင်း မိူင်းဢီႊ တီႊယူဝ်ႊပီႊယိူဝ်ႊ မႃးဢွၼ်တၢင်း။

မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 9 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢီႊတီႊယူဝ်ႊမီႊယိူဝ်ႊ ၵူၼ်းလဵင်ႉပႄႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵႄႊလ်တီႊ ႁၼ်ပႄႉမၼ်းၵိၼ်မၢၵ်ႇမႆႉသႅၼ်းၼိုင်ႈသေ ယူႇလီမီးႁႅင်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် သေ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၸၢမ်းၵိၼ်တူၺ်း၊ မၢၵ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၵႃႊၾီႊ။

တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၵူၼ်းႁဝ်း ၸင်ႇဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႊၾီႊၼၼ်ႉမႃးၶူဝ်ႈ မႃးတူမ်ႈမႃးတမ်ၽွင်သေ ၶိုၼ်း ၶိုဝ်ႇၵိၼ် ထိုင်တီႈမေႃသႂ်ႇၵွၵ်းမႃးၵိၼ်ထိုင်ၼႂ်းႁိူၼ်းၼႂ်းယေးၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းၵႅပ်ႈၵႃႊၾီႊလၢႆဢၼ် တႅမ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ပဵၼ်ဢပုမ်ႇဝႆႉၵူၺ်းသေတႃႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈထိုင်မႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 15 ၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢဝ်း မုတ်ႇသလိမ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးၼၼ်ႉ ၵႆႉတူမ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႊၾီႊ။

ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႊၾီႊ မႃးတၢၵ်ႇႁႅင်ႈ၊ ၶူဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ ၶိုတ်ႈပဵၼ်ၽွင် ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႃးၶိုဝ်ႇၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်း။ ၵမ်ႈၼမ် ၵိၼ်ယႃႁိူဝ်ႉယႃဢူၼ်ႈ၊ ပေႃးၵိၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇငဝ်လပ်းငဝ်ၼွၼ်း ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ။ လွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ႁၼ်ဝႆႉငဝ်ႈႁၢၵ်ႈလၵ်းထၢၼ်မၼ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇဝႃႈၼႆ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၾိင်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊ တူဝ်ႈထိုင် ၵူႈပွတ်းၵူႈတွၼ်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ပေႃးမီးၵူၼ်းၵိၼ်ၵေႃႈ မီးမႃးၵူၼ်းသိုဝ်ႉၵူၼ်းၶၢႆ။ ၵေႃႊၾီႊ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃး။

ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် ၼႂ်းပၢင်ႁူပ်းထူပ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးၾိင်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊမႃးလႄႈ ငၢႆးမိူၼ်ပီႈၼွင်ႉ တႆးတင်ႈၼမ်ႉၼဵင်ႈ သူတ်ႉၵိၼ်ၵုမ်းၵၼ်၊ ဢုပ်ႇၵၼ်ၽွင်းထူပ်းၵၼ် ဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၵၼ်ယၢမ်းၵၢင် ၶမ်ႈ ၵၢင်ၶိုၼ်းလႄႈ ၽွင်းသူႇၸႂ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၼ်း ယၢမ်ႈမီးမႃး ပိုၼ်းႁုၵ်ႉႁၢႆႉယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ယွၼ်ႉသူၼ်ၵေႃႊၾီႊၼႆႉသေ မီးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵၼ်တင်းၼမ်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ (ပြင်သစ်) ၶဝ် ယၢမ်ႈၸႂ်ႉႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်းဢႅပ်ႊၾရိၵ လူၺ်ႈဢမ်ႇ ပၼ်ၶိုၼ်းၵႃႈမႃႇၵႃႈႁႅင်းဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ။

မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ပီ 1800 ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉႁႅင်းၵူၼ်းဢႅပ်ႊၾရိၵ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႊၾီႊတင်းၼမ်တင်းလၢႆ တီႈ ၼႂ်းမိူင်းပရႃႊသီႊလ်။ ပေႃးတူၺ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းပရႃႊသီႊလ်ၼႆႉ ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇလႆႈၵေႃႊၾီႊ 3 ပုၼ်ႈ 1 ပုၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၵၼ်လႄႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ ၼႂ်းပိုၼ်းၵေႃႊၾီႊၼႆႉ ပိူင် ၼိုင်ႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပၵ်းပိူင်ၽွင်းငမ်းလုမ်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလႄႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႁၢႆၵႂႃႇၸွမ်း။ လုၵ်ႉတီႈ ၼၼ်ႈသေ သမ်ႉၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁူင်းၵၢၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈ မီး ၸိူဝ်းၼႆႉ မေႃလဵင်ႉၼမ်ႉၵေႃႊၾီႊၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်မႃး။

ၼႆႉၵေႃႈ ပိူင်လူင်မၼ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် လႅတ်းသႅဝ်း ၽႂ်းၽၢႆ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၶဝ်ၵႃႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉမႃးၸွမ်းထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၺ်း ႁဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵမ်ႈၼမ် မၵ်းၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ၵိၼ်လူၺ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽႂ်တဵၵ်းႁႂ်ႈၵိၼ်။ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊ ၼႆႉ ၼမ်ဢမ်ႇၼမ် ၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် မၢႆဝႆႉဝႆတႄႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊ ႁူမ်ႈသဵင်ႈမီးထိုင် 2 ပီႊလီႊယႅၼ်ႊ (2,000 လၢၼ်ႉ) ၵွၵ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၼိုင်ႈပီလႂ် ၵၢၼ်ၵႃႉၵေႃႊၾီႊသေ မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ မီးထိုင် 90 ပီႊလီႊယႅၼ်ႊ ( 9 မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉ) တေႃႊလႃႊ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁူဝ်ၼပ်ႉလၢၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၵေႃႈ လႆႈယိပ်းလႆႈ ၸႂ်ႉၵေႃႊၾီႊၵူႈဝၼ်း။

ၸဵမ်မိူဝ်ႈလၢႆၸူဝ်ႈလၢႆပၢၼ်မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းတိုၵ်ႉသူင်ၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊယူႇ။ သင်ၵိၼ် ၵေႃႊၾီႊယဝ်ႉ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းသမ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈသင်မႃးၼႆ မႃးလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။

မိူဝ်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၼၼ်ႉ လမ်းသႆႈလႄႈၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ တေၸုပ်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈၵေႃႊၾီႊၼၼ်ႉ ယဝ်ႉၵေႃႈ သူင်ႇၸူးၼႂ်းဢဵၼ်လိူတ်ႈတူဝ်ႈထိုင်တင်း တူဝ်။

ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊမၼ်း တေၼႄဢၼိသမ်ႇသ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ ၼမ်ႉၵတ်ႉမၼ်းမိူဝ်ႈ သၢႆလိူတ်ႈ ၸုပ်ႇထိုင်ဢွၵ်းဢေႃ။ ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊၼႆႉ ဢၼိသမ်ႇသ (အာနိသင်) မၼ်း ငၢႆးမိူၼ်ထၢတ်ႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းသႅၼ်းၼိုင်ႈ။

ငၢႆးမိူၼ် ထၢတ်ႈဢတီႊၼသိၼ်ႊ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈႁဝ်းၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၶဝ်ႈ ၵႂႃႇ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈၵေႃႊၾီႊလႄႈ ထၢတ်ႈဢတီႊ ၼသိၼ်ႊ တေၵႂႃႇလေႃး ၵၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်။

ထၢတ်ႈဢတီႊၼသိၼ်ႊလႄႈ ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊငၢႆးၵၼ် ဝႃႈၼႆသေတႃႉ လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းဢမ်ႇ မိူၼ်ၵၼ် ၊ ဢတီႊၼသိၼ်ႊၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆလိူတ်ႈဢွၵ်းဢေႃထိူင်း ၊ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁူဝ်ၸႂ် တေယွမ်းလူင်း။ ၽွင်းၼၼ်ႉ တေၶႂ်ႈမွႆႈၶႂ်ႈၼွၼ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၾိင်ႊတႄႉ ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တင်းထၢတ်ႈဢတီႊၼသိၼ်ႊမူတ်း။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇ ယၢမ်ႈၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊသေ မႃးၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵိၼ်ၼႆ ႁႅင်းလိူတ်ႈတေပုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်။ ဢွၵ်းဢေႃတေၸိုၼ်ႈမႃး ၊ လွင်ႈတွင်ႉမႆႈတေႁၢႆသေ ၵူၼ်းတေၸိုၼ်ႇတူဝ်လႅတ်းဝႆးမႃး။

ထၢတ်ႈၵၾိင်ႊၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမီးႁႅင်း ႁၢႆႁိူဝ်ႉလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းသူင်လဵၼ်ႈႁႅင်းၵမ်ႈၼမ် တေသူင်ၵိၼ်ၼမ်ႉၵေႃႊၾီႊ။ ဢႃႇၼိတိၼ်ႇ ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ ယူႇၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်း ႁဝ်းလႆႈ 5 ၸူဝ်ႈမူင်း ထိုင် 10 ၸူဝ်ႈမူင်းလႆႈ။

တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈၵေႃႊၾီႊၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ်ၵၢင်ဝၼ်း ၊ ပေႃးႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ် ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉမႃး ၸင်ႇၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉၵေႃႊၾီႊၸိုင် တၵ်းမီးၼမ်ႉတွၼ်း ၽွၼ်းလီၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ၼႆယဝ်ႉ။

မေႃၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၵူၺ်းပႆႇယဝ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈႁူႉလႆႈၾၢင်ႉတၢင်ႇလွင်ႈပႃး။ ၵူၼ်းဢၼ်တိုၵ်ႉမီးႁႅင်း ၸၢင်ႈၶၢမ်ႇတဵမ်တူဝ်တႄႉ ၵိၼ်လႆႈထိုင် 400 မီႊလီႊၵရႅမ်ႊ ၊ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၵိၼ်လႆႈယူႇ တေဢမ်ႇလႆႈ ပူၼ်ႉ 5 ၵွၵ်း ၼႂ်းၼိုင်ႈဝၼ်း။

ပေႃးလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းမႃး ၸၢင်ႈမေႃၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်း ၸၢင်ႈၸႂ်သၼ်ႇ တွင်ႉဢမ်ႇလီ ၶႂ်ႈတူၼ်ႉၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ၶႆႈ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။

သင်ဝႃႈ ၵိၼ်မႅၼ်ႈထၢတ်ႈၵၾိင်ႊ ထပ်းၵၼ်မွၵ်ႈ 1,200 မီႊလီႊၵရႅမ်ႊ ႁိုဝ်ဢမ်ႇၼၼ် မွၵ်ႈ 12 ၵွၵ်းၼႆႉၸိုင် ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁႅင်းၸၢင်ႈၶၢမ်ႇဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၵိၼ်ၵေႃႊၾီႊၵႃႈႁိုဝ် တေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီ ၼႂ်းတူဝ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢမ်းလႆႈ။ ၽႂ်ၵိၼ်ၵေႃႈ မၼ်းထတ်းသၢင် တူၺ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈယူႇ။

ပေႃးမေႃ ၾၢင်ႉသေၵိၼ်ၵေႃႈ ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ တေလီတေႃႇပၢႆးယူႇလီၵူႈၵေႃႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်း မီးတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမေႃၾၢင်ႉ သေ ၵိၼ်ပၼ် တၢင်းပဵၼ်ယင်းၸၢင်ႈမေႃလူတ်းယွမ်းလူးၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ဢၼ်တၢင်းပဵၼ်လူတ်းၶႅၼ်းလႆႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉထၢတ်ႈၵၾိင်ႊဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၵေႃႊၾီႊၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉထၢတ်ႈတၢင်ႇဢၼ် ပဵၼ် 1,000 ပၢႆ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈၵရူဝ်ႊ ၵျႅၼ်ႊၼိတ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈယူတ်းယႃတူဝ်လႆႈမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။

ၵေႃႊၾီႊၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇမႃးၵႂၢင်ႈၶႂၢင်၊ ၼႂ်းၵႄႈ ပီ 2018 – 2020 ၼၼ်ႉ တီႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႊၾီႊ မီးမွၵ်ႈ 2 သႅၼ် ဢေႊၶိူဝ်ႊ။ တေႃႇထိုင် ပီ 2030 ၼႆႉ ၵၢၼ်ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇၵေႃႊၾီႊ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တေၸၢင်ႈမီးထိုင် 6 မိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇထိုင် မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၊ ယူႊရူပ်ႊ ၊ ၵျပၢၼ်ႊ ၊ ၵူဝ်ႊရီႊယႃႊၸၢၼ်း ၊ မိူင်းထႆး ၊ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ထၢႆႊဝၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ – ၼႂ်း Wikipedia တႄႉၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၽိုၼ်ဢိင် – BBC , Wikipedia