ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၽႂ်မၼ်း ဢမ်ႇမီးၵေႃႈႁႃ ဢမ်ႇမႃးၵေႃႈလႅၼ်ႈယူႇတႃႇသေႇ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉ တေႃႇသူႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁူႉတေႁိူဝ်ႉ ဢူၼ်ႈၼူၼ်းၸႂ် ပဵၼ်ပွၵ်ႈပဵၼ်ၵမ်း။ သင်လႆႈၵိၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမၵ်ႉ သင်လႆႈႁဵတ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်တႄႉ ၸၢင်ႈလိုမ်းလႆႈ တၢင်းႁိူဝ်ႉတၢင်းဢူၼ်ႈဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈဢေႇ။

သင်ဝႃႈ လႆႈထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈယႃႁိူဝ်ႉတူဝ် ႁိူဝ်ႉၸႂ်လႆႈမိူၼ်ၵၼ်။ သင်ထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းသေ လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ် ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ၸၢင်ႈမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈလူးၵွၼ်ႇ။

ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႆႉ မီးၾိင်ႈလဝ်ႇမူၼ်ႈပၼ်ၵၼ်လၢႆသႅၼ်း။ တေမီးမႄႈၵႃႈၼၢင်းဝႅၼ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈသႂ်ႇၶူဝ်းႁၢင်ႈလီသေ မႃးမူၼ်ႈၸႂ် ပၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမီးမေႃၵႂၢမ်းသဵင်ဝၢၼ် မႃးႁွင်ႉၼႄႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်မူၼ်ႈၸႂ်သိူဝ်းၵေႃႈမီး။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ လွင်ႈလဝ်ႇမူၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၸွမ်း။ ၾိင်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႈပႆႇႁၢႆ ၾိင်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃးယူႇၼႆ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။

ပေႃးတူၺ်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇ ၼႂ်းပၢႆးမွၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးၼမ်တႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပၢႆးမွၼ်းၵူႈဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်သိူဝ်းလႆႈ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ပၢႆးမွၼ်းႁႆႇတိုင်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းယူႇ။

သင်ဝႃႈ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်ၼႆ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်ၸႂ်။ ဢွၵ်းဢေႃတေၸိုၼ်ႈသႂ် တေပၵ်းၸႂ်လႆႈၼိူဝ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉၼႆ ၵမ်ႈၼမ်ႁူႉဝႆႉ ၸိူင်ႉ ၼၼ်။ ပွၵ်ႈၼႆႉ တေမႃးလၢတ်ႈၼႄပၼ် ဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၾၢႆႇပၢႆးၸႂ်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း မီး 5 ပိူင် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

1) ႁဵတ်းႁႂ်ႈၺၢၼ်ႇမၢႆတွင်း လႅတ်းၽၢႆမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ

လွင်ႈထွမ်ႇၵႂၢမ်းၼႆႉ မၼ်းတေၵႂႃႇယွၼ်ႈထိုင် ဢွၵ်းဢေႃၵူၼ်းႁဝ်း။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၶိူင်ႈ MRI Scan သေ ၵႂႃႇသၵႅၼ်းတူၺ်းၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဢွၵ်းဢေႃၵူၼ်းႁဝ်း ၵီႈယႂ်ႇတူင်ႉၼိုင်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႆႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်ဢွၵ်ႇဝႃႈ ပေႃးထွမ်ႇၵႂၢမ်း တေႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉလီလႄႈ ၺၢၼ်ႇမၢႆတွင်းလႅတ်းၽၢႆ။

ၵႂၢမ်းၼိုင်ႈႁူဝ်ၼႆႉ တေမီးသဵင်ႁႆႇတိုင်ႈ ၶိုၼ်ႈလူင်း ဝၢၼ်ႁူဝၢၼ်ၸႂ်ဝႆႉလႄႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၺၢၼ်ႇ မၢႆတွင်းၼၼ်ႉ ၶွၼ်းတိုၼ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီ။ တေႃႈၼင်ႇ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တၢႆ ၽၢၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလႆႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမႃးလႆႈၶိုၼ်း ယွၼ်ႉဢွၵ်းဢေႃ ပၼ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းယဝ်ႉၸိုင် တေလူတ်းယွမ်းလႆႈ လွင်ႈၵႂင်ၵႂင်ၵႃးၵႃး လွင်ႈမိုင်ငဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလူတ်းလူင်းၼႆယဝ်ႉ။

2) ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူတ်းယွမ်းလႆႈလွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇ

မိူဝ်ႈပိုတ်ႇၵႂၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်း တေလိုမ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၸဵပ်းၼိူဝ်ႉၸဵပ်းတူဝ် ဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈဢေႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈမေႃယႃၶဝ် ၽႃႇတတ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ သင်ပိုတ်ႇၵႂၢမ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းပဵၼ်ထွမ်ႇၸိုင် လူတ်းယွမ်းလႆႈတၢင်းၸဵပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ တေၶႅၼ်းသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူးၵွၼ်ႇ။

ယွၼ်ႉသင်လႄႈ လူတ်းယွမ်းလႆႈတၢင်းၸဵပ်းၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈလႆႈၶေႃႈမုလ်းၸႅင်ႈလႅင်းသေတႃႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃႇဝ တူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်ယဝ်ႉၸိုင် ဢဵၼ် သဵၼ်ႈ ဢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်ၶူပ်းၶိုၼ်ႈယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလူတ်းယွၼ်ႇဢူၼ်ႈယၢၼ်းသေ လူတ်းပၼ်လွင်ႈ ၸဵပ်းသႅပ်ႇလႆႈ။ ၾၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ သဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈ opioids ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈဢွၵ်းဢေႃသေဢွၵ်ႇမႃး ယူတ်းယႃတၢင်းၸဵပ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

3) ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပၢႆးၸႂ် ၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃး

သင်ထွမ်ႇၵႂၢမ်းၸိုင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈလူမ်းၼႂ်းတူဝ်လီမႃး။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇၽူင်ႉသၢၼ်ႈႁႅင်းသေ လိူတ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇပုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်လႆႈ။ ၽွၼ်းႁၢႆႉ ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆလိူတ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃး ၶၢတ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇပဵၼ်။

4) တေလူတ်းယွမ်းလႆႈ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၸႂ်

မိူဝ်ႈထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်သိူဝ်းသေ လွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်(ခံစားချက်) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈထၢတ်ႈ Endorphins သေ တေလေႃႇလႆၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆလိူတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တေႁူႉထိုင်လႆႈဝႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်ဝႆႉ ပိူင်ၼိုင်ႈသေ တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၸႂ်။

5) သင်လဵၼ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း တေမီးႁႅင်းၶၢမ်ႇလိူဝ်ၵဝ်ႇ

ၽွင်းမိူဝ်ႈဢွၵ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ထွမ်ႇပႃးသဵင်ၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်လႄႈၸႂ် မီးႁႅင်း။ တၢင်းႁိူဝ်ႉ တၢင်းဢူၼ်ႈမီးယူႇသေတႃႉ တိုၵ်ႉၵုမ်းၸႂ်လႆႈလီယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢမ်ႇလႆႈတၢင်းႁိူဝ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႆႈ။ မိူဝ်ႈလဵၼ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းႁူင်း GYM ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ယွင်ႈၼၵ်း လုၵ်ႉၼင်ႈ ပၼ်ႇၶိူင်ႈဢွၵ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေတိူဝ်းႁဵတ်းလႆႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ လၢႆပုၼ်ႈ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးမႃးတူၺ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းပိတ်ႉမၢၵ်ႇၼင် လဵၼ်ႈႁႅင်းဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်တေပိုတ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတႄႇပၢင်ၶႄႉၶႅင်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ သဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇတုမ်ႉယွၼ်ႉထိုင် ဢွၵ်းဢေႃ။ လုၵ်ႉတီႈဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉသေ တေယွၼ်ႈထိုင်ပၢႆးတူဝ်ပၢႆးၸႂ်ၵတ်ႉ ငၢၼ်မႃးထႅင်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သဵင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ သဵင်ႁႆႇတိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်းဢေႃၵူၼ်းႁဝ်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၸႂ် ဝူၼ်ႉႁၼ်လွင်ႈလီ Positive Thinking ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၸႂ်ဢူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ မေႃသွၼ်ႇ ပိူၼ်ႈသွၼ်ႇႁဝ်းလႄႈ တႃႇတေဢွၵ်ႇၸႂ်လိူင်းၸိူင်းဢမ်ႇသူႈမီး။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇတေယႃတူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပိူင်ၼိုင်ႈ။