ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်တေလႆႈဢႃႇၼႃႇ မၼ်းဢမ်ႇဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ်လွင်ႈလႂ်၊ ပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းမိူၵ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ၼႃႈတီႈယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းႁဵတ်း ဢမ်ႇမီးသင်” ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေဝၵ်ႉငမ်ဝႆႉဢႃႇၼႃႇၼႆၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းဝႆႉ ၼၵ်းပၵ်းၸႂ် ၼင်ႇၵၢၼ်ပႂ်ႉ ပႃးသၢႆၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း တိုၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၵူႈၵေႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်ယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2008 ၸုမ်းသိုၵ်းၼဢၽ (နအဖ) ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇဢိူဝ်လိူဝ် တေႃႇၽေးၶဵၼ်လူမ်းလႅင်ႉၼႃႊၵိသ်ႉသေ တဵၵ်းႁဵတ်းပၢင်ယင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းတၢႆႁၢႆ သႅၼ်သီႇမိုၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းႁၢမ်းယူႇႁၢမ်းၵိၼ် ႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ တဵၵ်းၸႂ်ႉပၼ်သဵင်ၵမ်ႉယၼ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 မႃး ၵႃႈဢမ်ႇလႆႈဢမ်ႇၸူး။

ၽႂ်ၵမ်ႉၽႂ်ၶတ်း ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸွမ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူႉၸွမ်းသေတႃႉ ယူႇၾၢႆႇလဵဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ သဵင်ၵမ်ႉယၼ်မီးယူႇ 92.48 % ၼႆယဝ်ႉ။ ထုၵ်ႇႁိုဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇ၊ တြႃးႁိုဝ် ဢမ်ႇတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၼႂ်း ၽိုၼ်ၶူးၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ။

ယၼ်ၼိူဝ်လူမ်းလႅင်ႉၼႃႊၵိသ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈပၢၼ် ၼဢၽ (နအဖ) ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၶၢႆႉပဵၼ်မႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း တႂ်ႈလၵ်းမိူင်း 2008။

လုၵ်ႉတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်တဵင်းၸဵင်ႇ ၶၢႆႉပဵၼ်မႃး ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ။ ထွတ်ႇၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ပုတ်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းသေတႃႉ ဢႃႇၼႃႇၼႆႉ သဝ်းယူႇၼႂ်းမိုဝ်းတပ်ႉသိုၵ်း တီႈၵဝ်ႇၵဝ်ႇၵူၺ်း။

ဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၸဵမ်တင်း ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဝႆႉပဵၼ်ၶွင်ထႅမ် တႃႇဢႃႇၼႃႇၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵူၺ်း။

ၸိူင်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ႁိုင်ၵႂႃႇ 17 ပီယဝ်ႉသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် တေၶွပ်ႈၶိုၼ်းထႅင်ႈ လွပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

ဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်လႆႈလုတ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီ 2016 တေႃႇ 2020 ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိၼ်းမၢင်ၸႂ်ၼႃႇ ၊ 1962 တေႃႇ 2016 ၶၢဝ်းတၢင်း 54 ပီမိူင်း ၶဝ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉထွမ်ႇၶေႃႈၵၢင်ၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းမႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈႁိုဝ်။ ၽဝ်ႇဝႃႈၵူၼ်းမိူင်းၶိုၼ်ႈပွင်မိူင်းၵေႃႈ ယိၼ်းယုပ်းၽၢၼ်ႈ တွင်ႉၶူၼ်ႉၼႃႇယဝ်ႉယိုင်၊ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႂ်ႈတဵမ်ႁႃႈပီၵူၺ်း လႅပ်ႈပေႃးၶႂ်ႈသၼ်ႇလိတ်းလိတ်း၊ တေႃႈၼႆႉ ယင်းပႆႇၸႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၽွင်းငမ်းပၢၼ်ႇပွင်ၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်းမိူင်းၵွၼ်ႇ။

ၸင်ႇၼၼ် မွင်းႁႂ်ႈသၢၵ်ႈတမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သုတ်းသဵင်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်သိုပ်ႇတေႃႇ ထႅင်ႈၸုပ်ႈသွင်၊ လပ်းႁူလပ်းတႃ ၸူၼ်လိပ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။

သၢႆၸိူင်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၼႆႉ ႁူႉထိုင်ၵၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈၵၼ်ယူႇ၊ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတူၵ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်းၾိင်ႈပိူင်တြႃးၵၢၼ်မိူင်းၼႆၵေႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလွတ်ႈပူၼ်ႉတႂ်ႈၽႃႇတိၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇတူဝ်ႈတၼ်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ႁႅင်းၵၼ်လႆႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။

လႆလွင်ႈၸွမ်းလၢႆႇၼမ်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶၢဝ်းႁွင် မိူင်းမၢၼ်ႈ Myanmar Spring Revolution သေ ပၵ်းၸႂ်ၶိုင်သၢင်ႈ တႃႇၸုမ်းၸၢဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထီႉၼိုင်ႈပႅတ်ႈၼႆ ၼမ်လိူဝ်သေ ၸိူဝ်းၸုၼ်ႉတူဝ်ပွႆႇၸႂ် ႁဵတ်းတႃႇၵူၼ်းမိူင်း လႆႈလွတ်ႈလူမ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းႁဵတ်းတႄႉယူႇၵေႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵႅင်ႈသမ်ႉ လႅပ်ႈၼမ်လိူဝ်တွၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ သုပ်းပၢၼ်းၵုမ်း ၵူၼ်းမိၸ်ႈသႃႇသေ ၶဝ်ႈၼႃႈဢွၵ်ႇတႃလႆႈယူႇ ၼႂ်းၵႄႈ ၵၢင်လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵုမ် BIMSTEC ဢၼ်ႁဵတ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႆႉမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်း ASEAN ၵမ်ႈၽွင်ႈ တေပွႆႇၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် မႃးသူႇၸႂ်းထိုင် ၼေႇပျီႇတေႃႇယဝ်ႉ။

မဢလလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီတႃႇၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢမ်ႇလီတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇလီပႃး တႃႇမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ဢၼ်တေၵုမ်းၵွၼ်းလႆႈၸိုင်ႈမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉၼႆ ပႆႇႁၼ် ၸုမ်းတေတႅၼ်းတၢင်လႆႈ။ NUG,NUCC,K2C ပဵၼ်ဝႆႉႁင်းမၼ်း ၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈ၊ KIA, KPICT လႄႈ KPDF ၶိုင်ယူႇႁင်းမၼ်းလၢႆးၼိုင်ႈ၊ UWSA, SSA, NDAA ၸုၵ်းယူႇႁင်းၶဝ်မူႇၼိုင်ႈ၊ AA တိုၵ်းယူႇႁင်းမၼ်းသေတႃႉ ၵၢၼ်မိူင်းတႄႉ ယုင်ႈၸွမ်း TNLA, MNDAA ယူႇ ၽုင်ၼိုင်ႈၵူၺ်းၶဝ်။

မွၼ်းၼႆၵေႃႈ တႅၵ်ႇပဵၼ်သီႇၸုမ်းသေ သုၵ်ႉယူႇၵူၺ်းၶဝ်၊ ယေႃႈ ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း NCA ဝႆႉသမ်ႉ ၸုၵ်းဢိူမ်ႈယူႇႁိမ်း NSPNC သေ ငွႆးသပ်းလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇ လူၺ်ႈလွၵ်း ၸိူင်းမၼ်း တင်းမၼ်း။

ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵိူတ်ႇမႂ်ႇ ဝၢႆးပီ 2021 ၸိူင်ႉၼင်ႇ မောင်ဆောင်းခ၊ ဗိုလ်နဂါး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈၼႃႈတီႈ MOD ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄတႂ်ႈ NUG ။ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵိူတ်ႇမႂ်ႇ ၼႂ်းတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ ၼပ်ႉၸိုဝ်ႈမၼ်းပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈၸေးလႆႈယဝ်ႉ။

ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၼင်ႇၼႆ ၼႂ်းၵႄႈသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လိူင်ႈၵျႃးၽႅၼ်ႉ မႄႇၶဝ်ႈမႃး၊ ၼႂ်းၵႄႈ NUG, CRPH သမ်ႉ လိူင်ႈၵဵပ်းငိုၼ်းၵိၼ်ငိုၼ်း သုၵ်ႉယုင်ႈႁၢင်ႈႁၢႆႉလိူဝ်ႁႅင်းမႃး။

ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵိူတ်ႇမႂ်ႇသမ်ႉ လိူင်ႈႁိမ်ၸိင်းဢႃႇၼႃႇလႄႈ သုၼ်ႇပွင်ၵၢၼ်လႆႈငိုၼ်း ႁူင်လိုဝ်းမႃး ထိုင်တီႈၵူၼ်းၼုမ်ႇမၢင်ၸိူဝ်း ၸၢၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ ယၢၼ်ၽၢတ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပႅတ်ႈၵေႃႈ မီးမႃးယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၽူႈၶဵၼ်ၽုင်ႇတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပႅၵ်ႇဢမ်ႇပိူင်ႈ၊ ၼိမ်ၸိုင်ႈၸိုင်ႈမၼ်ႈတိုင်ႈတိုင်ႈယူႇၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းဝၵ်ႉငမ်ဝႆႉဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၵႅၵ်းၵႅၵ်း။

လူဝ်ႇၶိူင်ႈတိုၵ်း ဢဝ်ငိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းသိုဝ်ႉ၊ လူဝ်ႇႁႅင်းတိုၵ်း ၵဵပ်းၵူၼ်းမိူင်းသႂ်ႇ၊ ၶၢၼ်းဢမ်ႇမႃး ၺွပ်းဢဝ်၊ လွၵ်ႇဢမ်ႇၵူဝ်တိုၵ်းၽဝ်။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢႃႈပၢၵ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်ႁိၼ်ႁႄႈငိူၼ်ႈတိုၼ်း တႂ်ႈလိၼ်ၼိူဝ်လိၼ်သူင်ႇၶၢႆပေႃးပႄးသေ သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်။

မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးပႆႇတိူဝ်ႉသၢင်ႈၽွၼ်းပၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇပေႉ ၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်းၵႃႈႁိုဝ်၊ ထႃႈဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတီႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇပေႉၶႂ်ႈသၼ်ႇသၢႆႇ ဝၢႆႇငွၵ်ႈၸွမ်းၵႃႈ ႁိုဝ်သႄႈ။

တီႈတႄႉမႃး ၾႆးတၢင်းၼႂ်းၼႆႉ ၵူၼ်းတၢင်းၼႂ်း ဢမ်ႇႁူတ်းမွတ်ႇၵဵင်ႈသႂ်လႆႈလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၸင်ႇၵွႆႈၶဝ်ႈ ၸိမ်ငမ်ၸိၵ်းလႆႈၵူၺ်း။ ၸၢမ်းႁႂ်ႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈသဵင်လဵဝ်ၵၼ်တႄႉပႄႇ မွၵ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်လႂ်ဢမ်ႇပေႉၶႂ်ႈႁွပ်ႇမၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။

တၢမ်တူဝ်ၸုမ်းၸၢဝ်း ၸိူဝ်းႁပ်ႉၸိုဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၶီႈၶႆဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယူဝ်ၸႂ်ႈတႄႉႁိုဝ်ၼႆ တၵ်းလႆႈၶူၼ်ႉၶႆႈၵၼ်ၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး 10 % ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း 50 လၢၼ်ႉ ပတ်းပိုၼ်ႉသေတႃႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉၵုမ်းၵမ်ငမ်ၸိၵ်းလႆႈယူႇၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် ၶႂ်ႈတိုၵ်းမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၶဝ်တႄႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ လီလႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇထတ်းသၢင်ပႃးယဝ်ႉ။

ပေႃးၵူၺ်း တေယူႇၵႂႃႇၸွမ်းလၢႆး မူဝ်ဢမ်ႇၸမ်ႉ ၼမ်ႉဢမ်ႇၶုၼ်ႇၼႆတႄႉ တႃႇတေလွတ်ႈၸၢတ်ႈၶႃႈ သိုၵ်းဢမ်ႇႁၼ်၊ ၸိူင်းဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၽေးသၽႃႇဝသေ သၢင်ႈၶိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႂ်ႈၽႃႇတိၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ တၵ်းမႃးမႂ်ႇထႅင်ႈလွပ်ႈသွင်ၵူၺ်းၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းတူၵ်ႇတၵ်ႉၸိူင်ႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။