ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတၵေႃးလိယ ၽူႈၵွၼ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိ ဝတ်ႉလူင်ၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ တီႈႁွင်ႈယႃ ႁိမ်းလွႆၸၢၵ်ႈ ၵႄႈၵၢင် မိူင်းယေႃ တင်း မၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 04/03/2025 (ပီတႆး 2119 ၼီႈ လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ) ၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆး ဝၼ်း 3:39 မူင်း ၽွင်း ဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ 62 ပီ ဝႃႇတေႃႇ 42 ဝႃႇ လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ။
ဝၼ်းတီႈ 10/03/2025 ပီသႃႇသၼႃႇ 1386 လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ 12 ၶမ်ႈ ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 1 မူင်းတပ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ပၢင်းဢဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ ၵေႃးလိယ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉလူင် ၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၵႂႃႇတၢင်ႇၵွင်ၾႆး လုမ်းလႃးသၢင်းၵဵဝ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်သေ တဝ်ႈၽဝ်ႇလုပ်ႇတႄႉ ဢဝ်ၵႂႃႇ ထႃႇပၼႃႇ ဝႆႉတီႈဝၢၼ်ႈၼႃးမူၼ်း ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈလႃႈသဵဝ်ႈ- သႅၼ်ဝီ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မွၵ်ႈ 3 လၵ်း ။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတၵေႃးလိယၼႆႉ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈၼႃးလွႆ ဢိူင်ႇမွၵ်ႇတွင်း ၸေႈဝဵင်းလႃႈ သဵဝ်ႈ။ ပေႃႈမုၼ်ပဵၼ် ပူႇလွႆယတ်ႈမူး၊ မႄႈမုၼ်ပဵၼ် ၼၢႆးလွႆမၢတ်ႈ။ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1324 လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ် မႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1963 ။
တႄႇၶဝ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႇသႃႇမၼေႇ တီႈဝတ်ႉၶိူဝ်းၼိမ်း ၼႂ်းၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈသေ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ သေႃးလိယမထေႇမျၢတ်ႈ ပဵၼ်ဢုပတ်ႉၸႄႇ ၼုင်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇပၼ် မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1338 ဝၼ်းလိူၼ်သီႇမူၼ်း (ပီၶရိတ်ႉ 1977 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ဝၼ်းတီႈ 3 ) ။
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1344 (ပီၶရိတ်ႉ 1982) လိူၼ်ႁူၵ်းလပ်း 13 ၶမ်ႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ဢူးၵျီႇ လႄႈ သြႃႇမတေႃႇၸူဝ်းၸူဝ်း ပဵၼ်တၵ်ႉၵႃႇလူင် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ ရေႇဝတမထေႇမျၢတ်ႈ ပဵၼ်ဢုပတ်ႉၸႄႇ ၼုင်ႈၸၢင်းပၼ် တီႈဝတ်ႉၶျုၼ်း (ချွန်း) ဝၢၼ်ႈပီႇတွၵ်ႉ ၸေႈဝဵင်းလႃႉပုတ်ႉတႃႇ တိူင်းဢီႇရႃႇဝတီႇ။
လႆႈတႄႇၶဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတီႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝတ်ႉၼွင်မွၼ်၊ ၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းတီႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိ မႁႃႇၸေႃးတိၵႃႇရႃႇမ ၸေႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ။ ယဝ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၸၼ်ႉပထမ သႅၼ်းဢွၼ်ႇ၊ သႅၼ်းၵၢင်၊ သႅၼ်းယႂ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1370 ။
မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 1352 တူၵ်းမႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1941 ၸဝ်ႈလႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈထႅမ်မႃး ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ သင်ႇၶ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ပီၸဝ်ႈလူႉလွၼ်ႇၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်း 2025 ။
လႆႈတႄႇႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ (ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈၵျွင်း) တူၼ်ထီႉ (3) တီႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိ ဝတ်ႉလူင် ၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2017 ၼၼ်ႉသေ ႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃး။
ထိုင်မႃး ပီသႃႇသၼႃႇ 1362 ပီၶရိတ်ႉ 2001 ၸဝ်ႈလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၸွမ်းထုင်ႉ သၼ်လွႆ ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆၸေႈဝဵင်းသေဢမ်ႇၵႃး ၸတ်းပွင်ပၼ်ပႃး ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး တွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇပီႈၼွင်ႉၼႂ်းၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ လႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃး ႁိုင် 35 ပီ ၸဝ်ႈလႆႈၵႂႃႇ လုမ်းလႃးမႄးၵုမ်း ၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ တီႈဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႈမႂ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းယေႃ လႄႈ ဢိူင်ႇၼႃးၵွၼ်း ၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇမႂ်ႇမႂ်ႇ ဝတ်ႉၵုၼ်ၶမ်း တီႈတိၼ်လွႆၸၢင်ႉ ၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဝႆႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2007 ၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ၵၼ်ႇတ ဝႃႇၸၵ ပၼ်ႇတိတ၊ ပီ 2013 ၸမ်ႉလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး မႁႃႇ ၵၼ်ႇတ ဝႃႇၸၵ ပၼ်ႇတိတ ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉ ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ လႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ သင်ဝႃႈ တႃႇၵၢၼ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်ၼႆႉ ပေႉတွၼ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸွႆႈပဵၼ်တီႈ ပိုင်ႈမႃးတႃႇသေႇ။
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိ ဝတ်ႉလူင်ၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးၸဝ်ႈသၢင်ႇလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ လုၵ်ႉတၢင်း လၢင်းၶိူဝ်း ၊ မိူင်းသူႈ ၊ ၼမ်ႉၶမ်း ၊ သႅၼ်ဝီ ၊ မိူင်းၵိုင် ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း ၊ ၵေးသီး ၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ ၊ သီႇပေႃႉ ၊ ၵျွၵ့်မေး ၊ ၼမ်ႉတူႈ ၊ ဝၢၼ်ႈတူင်ႈ ၊ ၵျွၵ်ႉၵူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးဝႆႉ။ ပဵၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ဝ၊ လွႆ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ မႃးႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆး ၼိုင်ႈပီလႂ် 200 ပႃးပၢႆ။ တီႈဝတ်ႉလူင် ၵၢင်မိူင်းၼႆႉ သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈၶႄႇ၊ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၽွင်းပီႈၼွင်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ လၢဝ်ႇၵၢႆး၊ ၵွင်းၸၢင်ႉ၊ ၵုၼ်လူင်၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူပ်ႉၽေးသိုၵ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး မီးၼမ်ႉၸႂ် သတ်ႉထႃႇၸေႇတၼႃႇၼမ်းၼႃႈသေ ႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်လိုဝ်ႈဝႆႉ တီႈၵျွင်း။ ၸတ်းပၼ်ဢွင်ႈတီႈယူႇ တီႈၵိၼ်ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 3, 4 လိူၼ်။
ဢိင်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး ၽတ်ႉတၼ်ႇတၵေႃးလိယ ၽူႈၵွၼ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိ ဝတ်ႉလူင်ၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ငိၼ်းသေလၢႆမွင်ၸႂ်ယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉၶႃႈ။ ယွၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးႁဝ်း ႁွတ်ႈထိုင်သုၵတိ တီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း။
တႅမ်ႈ-ၽူၺ်းၼုမ်ႇ
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ