ၽၵ်းတူၶဝ်ႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းၸုမ်းၼိုင်ႈ မႃးယႃႉတူဝ်လိၵ်ႈတႆးဢွၵ်ႇသေ တႃးသီတဵင် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ဢၼ်မီးသီ လိူင်ၶဵဝ်လႅင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 7/2/2025 မႅၼ်ႈဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ မီးၵူၼ်းၸုမ်းၼိုင်ႈမႃးၶၢတ်ႈယၢမ်းသေ တႃးသီ ၽၵ်းတူၶဝ်ႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈတႆး “ဝဵင်းသီႇပေႃႉ” တူဝ်လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ “Hsipaw” ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ယႃႉမွတ်ႇပႅတ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး တီႈႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်မီးသီ လိူင်ၶဵဝ်လႅင်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးတႃးသီတၢင်ႇဢၼ်တဵင်သႂ်ႇဝႆႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းသီႇပေႃႉ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။
“ၸိူဝ်းၶဝ် တႄႇႁဵတ်းၼႂ်းဝႃးဢေႃႈ။ မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် မႃးၶၢတ်ႈယၢမ်း တႃးသီသႂ်ႇၼိူဝ်ၽၵ်းတူၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်း” – ဝႃႈၼႆ။
လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ၽႂ် ၵေႃႉလႂ်ၸႂ်ႉယႃႉၸႂ်ႉႁဵတ်း။ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈသင်ႇသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇလႆႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်။ ယူႇတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်တိတ်းတေႃႇတွင်ႈထၢမ်တီႈ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ် လူၺ်းယေႇဢူး ၵေႃႈမၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇတွပ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းသင်။
ဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၼႆႉဝၢႆးလင်ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၽွင်းလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 2024 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ယိုတ်းၵုမ်းလႆႈဝႆႉမူတ်းယဝ်ႉ ၊ တႄႇပၼ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းပႆႇႁတ်းပွၵ်ႈယူႇၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေးမူတ်း။ ပႆႇတမ်းၸႂ်လွင်ႈပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပၵ်းတႃၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးတႄႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ – တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လိူင်ၶဵဝ်လႅင်ၼႂ်းၵၢင်ဝူင်းၶၢဝ် ၼၼ်ႉပဵၼ် တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၾႅတ်ႊတရႄႊၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းတွင်ႇပႅင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း မၵ်းမၼ်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 11 ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 1947 ၼၼ်ႉမႃး ။ ပဵၼ်တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးဢၼ်တၢင်တူဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်ဢဝ်သီၶဵဝ်ၶၢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်သီတုင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတဢၢင်းပလွင်ႈမႃးတႃးသႂ်ႇၼိူဝ် သီလိူင်ၶဵဝ်လႅင်ၼႂ်းၵၢင်ဝူင်းၶၢဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တၢင်းႁဵတ်းဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း လႄႈၼမ်ႉၸႂ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တွင်ႇပႅင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။
ဢၼ်ယႃႉတႃးသီ ၽၵ်းတူၶဝ်ႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၼႂ်းဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈတဵမ် 78 ပီ ၼႆႉ ဢမ်ႇပႃးသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈသေဢိတ်း ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းသင် ၵူၼ်းသီႇပေႃႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ဝဵင်းလူင်ဢုင်းပွင်ႇ ၼႄႇမိူင်းသီႇပေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၽွင်းငမ်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။ ဝဵင်းလူင်သီႇပေႃႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တူၼ်ထိ 85 ၶွင်မိူင်းသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႅင်(ၸဝ်ႈၵျႃႇၶႅင်ႇ) ၶၢႆႉမႃးတႄႇတင်ႈၽွင်းပီ 1888 ၼႆႉၵူၺ်း။ ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉဢၼ်မီးယူႇၵၢင်ဝဵင်းယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸဝ်ႈဢုင်ႇၵျႃႇ ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1942 ၼီႈ။
ဝဵင်းလူင်သီႇပေႃႉၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၽွင်းငမ်းမႃးတေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ။ မီးၸဝ်ႈၾႃႉတင်းမူတ်း 92 သိုပ်ႇ/ပၢၼ်။ ထိုင်မႃးပီ 1959 သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇသေ ထိုင်မႃးပီ 1962 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼေႇဝိၼ်း ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ဝွတ်ႈဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇ။ ပႃးၸဵမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ၵေႃႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းဢဝ်ၵႂႃႇပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇသေၶႃႈႁႅမ်ၸဝ်ႈထိုင်တီႈၼွၼ်းၽေး သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇႁၼ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၸဝ်ႈ။
ဝၢႆးလင်ပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸဝ်ႈၾႃႉမူတ်းသဵင်ႈ ဝဵင်းသီႇပေႃႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ပိူင်ၽွင်းငမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ထိုင်မႃးပီ 1972 ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈသႃႇသၼႃႇ ၸင်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢဝ်သီႇပေႃႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉမႄး။
တႅမ်ႈၾၢႆႇမၢၼ်ႈ-ၶႂၼ်မိူင်း
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ