ၼႂ်းၵႃႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸုမ်း ႞ ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် MTA ယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ 1989 မႃးတေႃႇထိုင် 95 ၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸုမ်း ႞ ယဝ်ႉ ၸုမ်း ႞ ၵႂႃႇလႆႈၸႂ်ၵိုတ်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈၸူးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇသေတႃႉ MTA ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ပဵၼ်တီႈသင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇမႃးယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးၼႂ်းၵၢင်ပီ 95 ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸုမ်းၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၶဝ် ၽိုၼ်ႉဝၢႆႇဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇ ယၢၼ်ၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃ ၼႂ်း MTA ၵေႃႈ သၼ်ႇၶွၼ်းယုင်ႈယၢႆႈမႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈငိူၼ်ႈ ၼဵၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းသေ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ 96 ၼႂ်းလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ တင်းလိူၼ်ၼႆႉ MTA လႆႈမွပ်ႈတူဝ်ဝၢင်းဢၢပ်ႈၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇပၼ် ၼဝတၵႂႃႇ ၸုပ်ႈ႞ယဝ်ႉ ၸုပ်ႈ႞- တီႈ ႞ယဝ်ႉ တီႈ႞ – ၸုမ်း႞ယဝ်ႉ ၸုမ်း႞ – ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ ၵႃႈတီႈၼႃႈလိၼ်ပူတ်းပွႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၶူင်း တင်ႈ တႄႇတၢင်းလွႆလၢင်း မိူင်းယွၼ်း၊ ႁူဝ်မိူင်း၊ မိူင်းမႂ်ႇ၊ မိူင်းထႃး၊ မိူင်းတေႃႉ တေႃႇလႅၼ်လိၼ်ထႆး (ဢၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၶၢဝ်းတၢင်းႁူဝ်သိပ်းပီ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် လႆၶဝ်ႈမႃး ပဵၼ်ယိုတ်ႈ ပဵၼ်သၢႆ ထိုင်တီႈပေႃးၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းၵႂႃႇ။ “ပၢင်မႂ်ႇသုင်” ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး 2-3 ပၢၵ်ႇပီ ယၢမ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ “ပၢင်မၢၼ်ႈ” ဢၼ်မၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈမႃးယဵပ်ႇၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ယဵၼ်းပဵၼ် ပၢင်သဝ်း တီႈယူႇ ၵူၼ်းလူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။

ႁိူၼ်းတီႈယူႇ “ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း” ၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်တီႈယူႇ (ၸွမ်ႁၢၼ်) “ပူဝ်ႇၶျုၵ်ႈ” မၢၼ်ႈ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းလူင် MTA ဢၼ်ယၢမ်ႈမီး ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်မိုၼ်ႇမႃးၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇထိုင်လိူၼ်ၵူၺ်း ဢဝ်ၵူၼ်ႇပင်းဝွပ်ႈဝႅပ်ႈ ၸိူမ်ႈႁၢႆတူၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမိုဝ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းပႅတ်ႈသဵင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်း သင်ႇၶႃႇ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ တင်းၼမ် တေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂင်ၸႂ်ၼႅင်ၸႂ် လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်?။ ပိူင်ၶိုၵ်ႉ မၼ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢွၼ်ၵၼ် သေးလၢႆဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ယႂ်ႇၼမ်လူင်လၢင်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ပေႃးတေဝႃႈ လွင်ႈလီၼႅင်ၸႂ် ၸဵပ်းၸႂ် သေးလၢႆ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၽႂ်တေဢမ်ႇပိူင်ႈၽႂ်။ ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼဵပ်ႉငႃးၵွင်ႉႁႅၼ်ႇလုပ်ႇၵၢင်ႈလူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈလႅမ်ၽၢႆၵတ်ႉယမ်မႃးၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်ၽူႈၶဵၼ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ပေႃးလႆႈ လိူဝ်ႈၶၢတ်ႇတွႆႇႁၵ်း ဢဝ်လႅဝ်ပႅတ်ႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼႆ တေဝူၼ်ႉ တၼ်ၵႂင်ၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။ “ဢမ်ႇလီလႆႈပဵၼ်ၼႆသေဢိတ်း၊ ပုတ်းတိုၼ်းပိုၼ်းၵၢၼ်ႉၵွႆၽီသုတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႉလီသေးလၢႆလူင်လၢင်” ၽႂ်ၵေႃႈဝႃႈၼႆ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

ဢၼ်ဝႃႈလီသေးလၢႆဢဵၼ်ႁႅင်းၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးယူႇတီႈလွၵ်းလီၼႂ်းလွၵ်းၸႃႉ။ ယူႇတီႈ လွၵ်းတွၼ်းၼႂ်း လွၵ်းၵၢၼ်ႉဝႃႈၸိုင်၊ ဢဵၼ်ႁႅင်း ႞ ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ဢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁႂ်ႈယိူင်းၸူးတီႈဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပုၼ်ႈ ပၢင်ႈ ၽွၼ်းလီ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၼႆတႄႉ တေဢမ်ႇပွင်ႇလွင်ႈသင်၊ တေဢမ်ႇၵိုင်ႇတင်းသေးလၢႆသင်။ မိူၼ်ၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ တူၼ်ႈ႞ၼႆႉ တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇယွတ်ႈၽိူဝ်ၵိင်ႇၵၢၼ်ႈမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၶဝ်ႈတၢင်း တိုဝ်းယူႇ။ ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၽွင်ႈယူႇၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တီႈတူၼ်ႈလမ်း ႁၢၵ်ႈငဝ်ႈမၼ်းလႆႈၸိုင် ပုၼ်ႈတႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇၵပ်းၵွပ်ႈသိုပ်ႇၵိင်ႇမၼ်း တႅပ်းထွၼ်ၵိင်ႇၵၢၼ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တၵ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ။ ႁူႉတေၸၢင်ႈ ႁဵဝ်ႇၸွပ်ႈႁူင်ႈလူၼ်ႇႁႅင်းတၢႆၵႂႃႇ တင်းတူၼ်ႈဝၼ်း႞ၸဝ်ႉၸဝ်ႉၵူၺ်းယူႇ။

ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸုမ်းၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝူၼ်ႉလၢတ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းမႃး 37 ပီပၢႆယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇ႞ တၢင်း႞ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်း ဢမ်ႇဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵူၼ်းၵၢၼ် မိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၶဝ်မႃးလႄႈ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတႄႉတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းလႆႈ ၸိမ်လႆႈ ၸွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈပႃး။ ၵွပ်ႈၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတႄႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ်သေ ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၶဝ် တူင်ႉၼိုင်ၶတ်းၸႂ်ၶိုင်ပွင်လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢီးသင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်မႃးၵေႃႈ ဢဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇတိူၵ်ႈတၼ်ပႅတ်ႈတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်ၶိုၵ်ႉလူင်ဢၼ်႞။ ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈ ပဵၼ်မႃး ငဝ်းလၢႆးႁၢႆႉၸႃႉလူင် ဢၼ်ဝၢင်းၶိူင်ႈပႅတ်ႈမူတ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈမိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ဢဝ် ၵူၼ်း ယိပ်းၵွင်ႈလူင်ယူႇပႅတ်ႈၸၼ်ႉ 2 သေ ပၢၵ်ႈပၼ်တၢင်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတီႈၸၼ်ႉ 1 ပႃႈၼႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၶဝ်ယူႇ။ တင်ႈဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၶဝ် လူဝ်ႇလႆႈထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၸွမ်းလင်ၵူၼ်းၵၢၼ် မိူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵႃႈၶႂ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၵႃႈၶႂ်ႈမီးငိုၼ်းၼမ်၊ ပေႃးဢမ်ႇၶၢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ။ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇလူင်းပၼ်၊ ဢမ်ႇလူင်းပၼ်ၵေႃႈယႃႉပႅတ်ႈမူႇၸုမ်း တပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢမ်ႇပူင်ဝၢင်းၼိုဝ်ႉၼႃႉပၼ်ပိူၼ်ႈ ဢဝ်လူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈၼႆႉ ယင်းလီလိူဝ်လူးၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင် ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉမူၼ်ႉမႄး ၵႄႈလိတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸဵမ်ပိုင်းတႄႉ ႁူႉတေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉ ၼႆ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ႞ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁႅင်းၾၢႆႇမၢၵ်ႈမီး သုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တေၸူမ်းသိူဝ်းၸွမ်း ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ႁူးဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇပုၼ်ႈတႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈပွင်ႇႁၼ်တွၼ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးသုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႂ်းၶူးၼႂ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပေႃးတေသိုပ်ႇယူႇ ၼႂ်းငဝ်း လၢႆးဢၼ်ႁူၵ်ႉတၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈတေႃးၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉၸိုင် ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ် တူဝ်၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ မၢင်ၽဝ်ႇ ၸၢင်ႈလူႉႁၢႆလၢႆၸွမ်းၵႄႈမၼ်းလူးၵွၼ်ႇ။

လွင်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ ဢၼ်တေဢမ်ႇႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉ ႁူႉမီးၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်ၶိုၵ်ႉမၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသေးလၢႆ ဢဵၼ်ႁႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်တေဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႅပ်ႈ တေပဵၼ်ၽေး ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇထႅင်ႈၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇသေးလၢႆႁဵတ်းသင်။ ႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းၵွင်ႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ ပေႃးမီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉႁတ်းႁၢၼ်၊ ပေႃးဢမ်ႇငိူဝ်ႈငဝ်ၵူင်းလူဝ်း၊ ပေႃးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ်လႆႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈ ၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်တႄႉ ႁႃႁွမ်တႄႇတင်ႈပူၵ်းပွင်လႆႈၶိုၼ်းယူႇ။ ၵွင်ႈၵၢင်ႇႁႅင်းသိုၵ်း 4-5 ႁဵင်ၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်း တေမီးၵႃႈၶၼ်ပဵင်းဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းမႂ်ႇ ဢၼ်တေၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၽုတ်းမႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉႁိုဝ်။ ပုၼ်ႈတႃႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ သင်ဝႃႈ ယၢမ်ႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လီ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉၵုင်ႇမုၼ်၊ မီးပိုၼ်းတူဝ် မူတ်းသႂ် ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈသေပႃးၸေႇတၼႃႇ ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇယူႇ၊ ၶၢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈ ယူပ်ႈယွမ်းၽိတ်းပိူင်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇၼႆၸိုင် – ႁူႉတေ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈ မႂ်ႇႁႅင်းမႂ်ႇ ထႅင်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ဢႃယုလွင်ႈယူႇလီ တိုဝ်ႉတၢင်းငဝ်းလၢႆးလႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၶိုတ်း တၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ယူႇမႃးၼႂ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵူႈၵေႃႉၼႆႉ တူဝ်ထူပ်းတႃႁၼ် မီးမႃးယႂ်ႇ ၼမ်ႁင်းၽႂ်မၼ်း။ တီႈလႂ်မိူဝ်ႈလႂ်ၽႂ်ယူပ်းယွမ်းၽိတ်းပိူင်ႈဢီႈသင် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ထတ်း သၢင်ႁူႉႁၼ်လႆႈယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႈ ႁဝ်းၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈႁၢင်ႈမႄႈ ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆၵူႈၵေႃႉ ၵူႈၸုမ်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်း လူဝ်ႇလႆႈယွၼ်ႇယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ်ပဵၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ် ၵၼ်သေ ဝူၼ်ႉၶိုင်ႁႃလၢႆးတႃႇမႄး တႄႇတင်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇထႅင်ႈယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းငဝ်းလၢႆးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ် (ဢၼ်ယင်ႉၵိုတ်းလိူဝ်မၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼၼ်ႉ) ၸိုင် တႃႇႁႂ်ႈမီးဢဵၼ်ႁႅင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ႞ဢၼ်ၼႆႉ (တွၼ်ႈၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ) တိုၵ်ႉယၢပ်ႇယူႇ။ ယႃႇဝႃႈမူႇၸုမ်းႁႅင်းၵူၼ်းတေၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လႃႈ၊ တေႃႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈယုမ်ႇယမ် ႁပ်ႉတုင်းလႄႈ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းယိူင်းမၢႆယင်းပႆႇပႃႈမိူၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်လႄႈ လူဝ်ႇလႆႈတႄႇတီႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ယုမ်ႇယမ်ႁပ်ႉတုင်းပေႃးမိူၼ် ၽွမ်ႉၵၼ်မႃးၼၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းယူႇ။ တႃႇႁႂ်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၶေႃႈယုမ်ႇယမ် ၽွမ်ႉၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉသမ်ႉ လူဝ်ႇပၢၵ်ႈလွင်ႈၼႄတၢင်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈပၢႆးပိုၼ်းႁူႉ တၢင်း မေႃ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ် ပေႃးယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသုင် ၶိုၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၽႂ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉဝူၼ်ႉတိုၼ်ႈတူၺ်းပွတ်းႁၼ်ၵႅပ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႈၵမ်ႇၽႃပၼ်ႇယူႇ ၼႆႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇၵေႃႈ ယင်း မီး၊ ဢၼ်ဝႃႈပေႃးမေႃႁိုဝ်ႈၼမ်ႉၼဵင်ႈတမ်းၶႅၵ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်းယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈမီး။

ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်တၢင်းႁူႉယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁႄႈဝႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းတႃႇႁႂ်ႈၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ပဵၼ်ဢၼ်႞ ဢၼ်လဵဝ်ၼႆသေ တၢင်းလၢတ်ႈလႄႈ လၢႆးႁဵတ်းမၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇၶူပ်းမႅၼ်ႈၵၼ်။ ပိူၼ်ႈတေ ႁူႉပွင်ႇယိုၼ်းၶိုတ်း ႁပ်ႉလႆႈဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမေႃလၢမ်းဝူၼ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ဢၼ်ႁူဝ်ၶႅင်တိုဝ်တၼ်မႃႇၼယႂ်ႇသမ်ႉ မီး ဢဵၼ်ႁႅင်းငိုၼ်းႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ် ဢမ်ႇမေႃၽွမ်ႉၸႂ် ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးသင်ၵႃႈႁိုဝ်။ ၵူၼ်းႁူႉၼင်ႇၵၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၶေႃႈယုမ်ႇယမ် ယိူင်းမၢႆလၢႆးႁဵတ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေ ဢမ်ႇမေႃ ၽွမ်ႉၸႂ်ႉ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းပဵၼ် လွင်ႈယၢပ်ႇလူင်ယၢပ်ႇလၢင်ယၢပ်ႇတႄႉယၢပ်ႇဝႃႈ။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈတင်းလၢႆ ထုၵ်ႇလီၵႆႉဢုပ်ႇၵုမ်လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵၼ် ၼမ်ၼမ် ယူႇ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၵဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ၊ ပဵၼ်ႁူဝ်ၶႃႇၵေႃႈလၢႆး၊ ပဵၼ်ၵႂၢႆးသေတႃႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ်ၽိူင်းယူႇတႄႉ ပႆႇပေႃးႁၢင်ႈႁၢႆႉ။ ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပူၼ်ႉၵေႃႈ ပူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇတေၵုမ်ႇၸဵပ်းၸႂ်သေးလၢႆယူႇၼၼ်ႉ တႃႉႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇသူၼ်းဢီး ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်မႄးတႄႇတင်ႈသိုပ်ႇသၢႆ ၸႂ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်းလႃႈ။ တိုၼ်းႁတ်းဝႃႈ ယင်းပႆႇတူၵ်း လိုၼ်း။

MTA ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇလုမ်းလုမ်း သုမ်းၵွႆယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်း ၵွႆယဝ်ႉႁႃႉ၊ မိူင်းတႆးၵွႆယဝ်ႉႁႃႉ။ ပႆႇၵွႆ၊ တိုၼ်းပႆႇၵွႆၼႆ ဝႃႈလႆႈယူႇ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉပၢဝ်ႇ သႅၼ်ႇသဵင် ၵၢၼ်မိူင်းမႃး ၸုမ်း႞ၼၼ်ႉ ဢဝ်သဵင်ယဵၼ်တဵတ်ႇသီႇၵႂႃႇပႅတ်ႈၵူၺ်း။ တေႃႈဢမ်ႇသင် ယင်းလူဝ်ႇၸွႆႈၵၼ် ႁၢမ်ႈဢိုတ်းသူပ်းၵူၼ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈလၢတ်ႈႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းလူးၵွၼ်ႇ။ သင်ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်လႆႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ယၢင်ႈ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼႃႈလႆႈယဝ်ႉၸိုင် တေၸၢင်ႈၵႂႃႇ ၵိတ်ႇၶႂၢင် သဵၼ်ႈတၢင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းတႄႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းလူဝ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်ၵၼ် ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸင်ႇၵူၼ်းပၢႆႈမိူင်းတႄႉတႄႉ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈ လၢတ်ႈၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းထၢင်ႇႁၢင်ႈယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၼင်ႇ MTA ႁဵတ်းၵႂႃႇပဵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ မိူၼ်တင်းၶၢမ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင် သရေႇၼႃႈတႃ လူႉၶၢမ်ႇလွင်ႈလႆ ၼႂ်း ၵႄႈၼမ်ႉလၢႆးပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလူမ်ၸႂ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸီႉဝိတ်ႉတ ၵူၼ်းသိုၵ်းလွတ်ႈတၢင်း လူမ်ႉတၢႆၸဵပ်းသႅပ်ႇပႅတ်ႈႁဵင်ႁဵင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၶၢမ်ႇယွမ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းလူမ်ႉတၢႆ၊ တုၵ်ႉၶ ၶၢၼ်ၸႂ်ႁူႉတၵ်းမီးၼမ် ဢမ်ႇၵႃးတႃႇမႃးၵႄႈလိတ်ႈမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ၊ သၢႆငၢႆ ၵၢမ်ႇၵျမ်ႇမႃႇ တႃႇဢဝ်မိူင်းလႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၼႂ်းမိုဝ်း၊ သိုပ်ႇယိပ်းတိုဝ်းလၢႆးၵျၢမ်းၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇ လႆႈ။ ဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ်ဢမ်ႇမီး တၢင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဢၼ်ယဝ်ႉလႄႈ MTA ၸင်ႇလႆႈလိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉၵႂႃႇ ၼႆၵေႃႈ သၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶဝ်ယူႇ – တေလႆႈဝႃႈၼင်ႇၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ 1956 ၶတ်ႉတရူဝ် (Fedel Castro) ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း 82 ၵေႃႉ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ယွၼ်ႇဢမေႇရိၵ ဢဝ်ႁိူဝ်း လတ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၵႂႃႇၸွတ်ႇၶဝ်ႈၾင်ႇမိူင်းၶိဝ်းပႃး၊ တႃႇၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမင်ပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်း။ ၽိူဝ်ႇၶိုၼ်ႈၾင်ႇၵေႃႈ ၺႃးၵိၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉတိုၵ်း ယိုဝ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်းလႆႈလူမ်ႉတၢႆၸဵပ်းမၢတ်ႇ ပၢႆႈႁၢႆတီႉၺွပ်းလႆႈတင်းၼမ် ၵိုတ်း 12 ၵေႃႉၵူၺ်း ပႆႇတၢႆ ဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈလႆႈ။ တေႃႈၼၼ် Castro ယင်းႁွင်ႉသႅၼ်ႇႁတ်းတႃႉဝႃႈ မိူင်း CUBA တၵ်းလႆႈပူတ်း ပွႆႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ် ၵၼ်ဝႃႈ Castro ယွင်ႇလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် တိုၵ်းပေႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေ ပူတ်းပွႆႇလႆႈမိူင်း CUBA ၵႂႃႇယဝ်ႉ။

ပိုၼ်းပဵၼ်မႃးဢၼ်ယၢမ်ႈတၵ်ႉၼၢႆတမ်းပွင်ႇလွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉ လွင်ႈလိပ်းလွင်ႈတၢႆ ၵၢမ်ႇၵျမ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈလီ။ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းတႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈလၢၵ်ႈလၢႆးပႅၵ်ႇပိူင်ႈမႃးၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ။ သၢႆၸႂ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်း ယင်းပႆႇၶၢတ်ႇႁၢႆသဵင်ႈတၢႆဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ယိပ်းၵမ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ ၶွၼ်ႈႁႅင်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် သိုပ်ႇၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းတေႃႇသူႈၵႂႃႇသေၵမ်း။

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ (မၢႆ – 139 ပီ 1996)