ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၵိူတ်ႇမီးၽူႈမီးမုၼ်လၢႆလၢႆၸဝ်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – ၸဝ်ႈၽယႃးထမ်း မိူင်းဝ၊ ၸဝ်ႈၽယႃးထမ်း မိူင်းမႃႉ၊ ၸဝ်ႈၽယႃးထမ်း ပႃႇဝူင်း မိူင်းယွင်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ် ၽူႈတိုဝ်းသိလ် မိူဝ်ႈ 50-60 ပီပူၼ်ႉမႃး။ မႃးၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႂ်း 21 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီၼႆႉ ၵိူတ်ႇမီးၽူႈတိုဝ်းသိလ် ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ် (ၼႂ်းၾိင်ႈထုင်း ပွတ်းတၢင်း တူၵ်းၶူင်းႁွင်ႉဝႃႈ – ၸဝ်ႈမြၢတ်ႈ) သွင်ၸဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ ၺႃၼသံ ဝရူဝ်းၽိၵ်ႉၶု၊ ဢိၵ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးလႃႈ ပၺ်ၺႃၸႃရၽိၵ်ႉၶု ၸိူင်ႉၼႆ။

ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ၵွပ်ႈဢထိတ်ႉထၢၼ် ယွၼ်းပဵၼ်ၽြႃးၸဝ်ႈဢုင်းၼိုင်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈလႄႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်းႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပူဝ်းထိသတ်ႉတ (a being destined to attain Buddha hood) ၼႆဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၽိုၼ် လိၵ်ႈၸၢဝ်းယူၼ်း လၢဝ်း ထႆးလႄႈ ၶမဵၼ်ၶဝ် သူင်ၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈပူဝ်းထိသတ်းဝႃႈ – ၼေႃႇပုတ်ႉထင်းၵုရ်း (One destined to become a Buddha) ၼႆၵၼ်။ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်းမႃး ၶူင်ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်း မႂ်ႇဝႃႈ – ၼေႃႇၸဝ်ႈပုတ်ႉထၼႆတႅၼ်းထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်းယိုမ် တီႈၸၢဝ်းမၢၼ်ႈမႃးၸႂ်ႉယူႇဝႃႈ – ဢလွင်းၽြႃးလႄႈ ၸႂ်ႉၸွမ်းလၢႆးလၢတ်ႈတႆးႁဝ်းဝႃႈ – ၽြႃးဢလွင်း။

ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇတၢင်းမိူင်းတူၵ်းၶဝ်တႄႉ ၸႂ်ႉၸွမ်းၸၢဝ်းၵျူး (Judasism) ၼႂ်းထွႆႈၵႂၢမ်းႁွင်ႉ ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်ဝႃႈ – မႅသ်ႉသႆးယိူဝ်း (Messiah) ပၼ်ဝႆႉတီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ – The anointed One)။ မၢင်တီႈ သမ်ႉၸႂ်ႉဝႃႈ ၽရူဝ်ႊၾႅတ်ႉ (Prophets – ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႈဝႃႈ – One who speaks for or delivers messages for a god) ၼႆၵၼ်မႃး။ ၼႂ်းသႃသၼႃ ၶရိသ်ႉတ်လႄႈ သႃသၼႃဢိသ်ႉသလၢမ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႉထွႆႈ ၵႂၢမ်းၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵွႆးၵေႃႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၾိင်ႈပုတ်ႉထသႃသၼႃၼႆႉ ပူဝ်းထိသတ်ႉထလႄႈ ၼေႃႇပုတ်ႉထင်းၵုရ်း – ၼႂ်းပုတ်ႉထသႃသၼႃၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ် ၽူႈဢၼ်ဢထိတ်ႉထၢၼ်ပဵၼ် ပုတ်ႉထၽြႃး ၸဝ်ႈဢုင်းၼိုင်ႈ ၼႂ်းဢၼႃးၵူတ်း ၶၢဝ်းၼႃႈ ဢမ်ႇမိူဝ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉသေ မႅတ်ႉသ်ယိူဝ်းလႄႈ ၽရူဝ်ႊၾႅတ်ႉ – ၼႂ်းၾိင်ႈသႃသၼႃမိူင်းတူၵ်းလႄႈ မိူင်းတၢင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင်ၶဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ တူၼ်မုၼ်ၽူႈဢၼ်တၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၽြႃးၵွတ်ႉသေ ၵပ်းသၢၼ်ပၼ် တီႈၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တင်း လၢႆႁႂ်ႈႁူႉထိုင်လွင်ႈလီ/ လွင်ႈၸႃႉ မိူၼ်ၽွင်းတၢင်ၼၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ။

မႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းပုတ်ႉထသႃသၼႃ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃႁဝ်း မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ (ၸဝ်ႈမုၼ်ၸုမ်ႈ) လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးလႃႈ (ၸဝ်ႈဝိသဵတ်ႇ) သွင်ၸဝ်ႈ ၸိူင်ႉဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်လႄႈ ပဵၼ်တီႈပိုင်ႈပၢႆး ၸႂ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢဝ်ၸဵမ်ၸဝ်ႈ သင်ၶလႄႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း။ ၼႂ်းသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈႁူႉ ဝႃႈဢထိတ်ႉထၢၼ်ယွၼ်းပဵၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈဢုင်းၼိုင်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းပၢႆးၼႃႈၼႆ တင်းသွင်ၸဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်ၶူးဝႃးဝိသဵသ်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်သူင်ၵေႃႇသၢင်ႈသႃသၼႃသထၢၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇဝတ်ႉဝႃးဢႃးရၢမ်း၊ ထၢတ်ႈထမ်းၵွင်းမူးႁူမ်ႈတင်းႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ထမ်း။ ၵမ်ႈ ၼမ် ယူႇဝႆႉတီႈဝတ်ႉ ၽထၢတ်ႈ ပုင်ႇလူဝ်ႇ ဝဵင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၾိူၺ်ၽႄႈပုတ်ႉထသႃသၼႃ၊ ႁိုင်ႁိုင် ၼၢၼ်းၼၢၼ်း ၸင်ႇဢွၵ်ႇလႄႇတွင်ႈ တဵဝ်းသင်ႇသွၼ်ထမ်း ၼႂ်းတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။ ၶႃႈႁဝ်းႁူႉၸၵ်းလႄႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်းသွင်ၸဝ်ႈ လီလီ။ ယၢမ်းတႅမ်ႈပိုၼ်းတင်းသွင်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆလၢႆတီႈယူႇ။

ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ် ၽူႈဢၼ်ႁၢမ်းလႅၼ်လိၼ်ၶၼ်ႈၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇမိူင်းတႆး မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းၶႄႇ မိူင်းထႆးလႄႈလၢဝ်း ဢမ်ႇမီးလႅၼ်လိၼ်ၶၼ်ႈပုၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း။ တွင်ႈတဵဝ်ႈလႄႇလၢဝ်းသင်ႇသွၼ်ပိူၼ်ႈလႆႈၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်။ ပဵၼ်ၽူႈမီးသိလ် သီလမၼ်ႈတဵင်ႈ၊ သမႃထိ (ၸၼ်ႉသုတမယ၊ ၸိၼ်တႃမယတင်းၽႃဝၼႃမယ) ၼဵဝ်ၼႅၼ်ႈ ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈလႆႈယူႇသဝ်း တိုဝ်းသိလ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝတ်ႉသရီလွၼ်းႁိူင်း၊ ဢိူင်ႇမိူင်းၽူင်း ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃမၼေရ်းလႄႈ သိူဝ်းမိုတ်ႈတီႈၼၼ်ႈသေပိူၼ်ႈ။ ယင်းပၢႆသင်ႇဝႆႉလုၵ်ႈသိသ်းသင်ၶ တင်းသတ်ႉထႃးၺၢတ်ႈယူမ်းထမ်းဝႃႈ – ပုၼ်ႈတႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈသၢင်ႈမုၼ် (လွၼ်ႇ) တီႈလႂ် ၵေႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ပွၵ်ႈ မႃးသူင်ႇသၵၢၼ် (ၽဵတ်ႇၾင်) ဝႆႉတီႈမိူင်းၽူင်းၼႆႈၼႆလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼၼ်သေၵေႃႈယႃႇ တူဝ်ၸဝ်ႈ ႁဝ်း ဢမ်ႇသူႈယူႇထင်တီႈၵဝ်ႇ လိူဝ်သေပွႆးလူႇတၢၼ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ၊ ဢၼ်ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢွၼ်လုၵ်ႈသိသ်း တင်း သင်ၶလႄႈ သတ်ႉထထႃးၺၢတ်ႈယူမ်းထမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႃၼတၢင်းတၢၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇ သၢင်ႈပႃရမီ (ၵၢၼ်ၽူႈလီ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇၵူႈတီႈ – တီႈဢၼ်ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇ၊ ၵိုင်ႇလီၵႂႃႇ ဢမ်ႇဝႃႈတီႈၸမ်ႁိုဝ်တီႈၵႆ။

ဢၼ်ဝိသဵသ်ႇၼိူဝ်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇတူၼ်တႄႉ ၵိၼ်ၶဝ်ႈသွမ်းဝၼ်းတႃႇ (ၵိၼ်ၽွင်းၵဝ်ႈမူင်းၵၢင်ၼႂ် မိုဝ်ႉလဵဝ်ၵူႈဝၼ်း)။ တၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ၽၵ်းၸႄး (ၽၵ်းၸၢႆ – တႅတ်ႉတတ်ႉလုတ်ႈ – ဢမ်ႇပႃးၼိူဝ်ႉပႃ)။ လႆႈႁၼ် ဢႃႁႃရဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းမၵ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆႉပဵၼ် – ထူဝ်ႇၼဝ်ႈမွင်၊ ၽၵ်းၵုမ်ႇသူမ်ႈ၊ ၽၵ်းၸႃႉၸိဝ်ႈမွင်သူမ်ႈ၊ ၽၵ်းၵုတ်ႇမိုၼ်ႈမွင်သူမ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼင်ႈၽႃဝၼႃ လႆႈလၢႆလၢႆၸူဝ်ႈမူင်း၊ ၼင်ႈဢုပ်ႇသွၼ်ထမ်းပိူၼ်ႈလႆႈ လၢႆလၢႆၸူဝ်ႈမူင်း ဢမ်ႇၶၢႆႉတီႈ။ ၼုင်ႈႁူမ်ႈတိုဝ်းၵမ်လူၺ်ႈ ပုတ်ႉထသႃသၼႃၼိၵၢႆထေရဝႃတသေ ၼင်ႈ သူတ်ႇမူၼ်း (လွတ်ႈပရိတ်ႈ) လၢႆလၢႆၸူဝ်ႈမူင်း လူၺ်ႈလီးလႃး ၾိင်ႈပုတ်ႉထသႃသၼႃၼိၵၢႆမႁႃယႃၼလႆႈ မိူၼ်ၵၼ်။ ၶဝ်ႈတိုဝ်း ထမ်းၼႂ်းထမ်းႁိုင်ၼၢၼ်းထိုင်သၢမ်ပီတဵမ်ဢမ်ႇဢွၵ်ႇမႃးႁူပ်ႉထူပ်းၽႂ်ၽူႈလႂ်ၵေႃႈ ယူႇလႆႈဢမ်ႇပဵၼ်သင်။ ဢမ်ႇႁႃႁွမ်ငိုၼ်းၶမ်းဢႃမိသဝတ်ႉထုသင်၊ လႆႈတီႈလႂ်လူႇတၢၼ်း ၶိုၼ်းတီႈၼၼ်ႈ။ လမ်ႇသဵင်သူတ်ႇမူၼ်းဝႃႈထမ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၽႂ်၊ မီးဢူဢၢႆႁႅင်းလုတ်ႇၸႂ်မူၼ်ႈႁူၽူႈထွမ်ႇၾင်းတႄႉတႄႉ ဢမ်ႇဝႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်လႄႈ တီႈလႂ်၊ ႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈယဝ်ႉၼင်ႇဝႃႈ။ ၼႆႉပဵၼ်ၵုၼ်းမုၼ် တၢၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ၽႂ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉၸွင်ႈၼိုင်ႈ။

ၸဝ်ႈႁဝ်း ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈၾႃႉတႃမိူင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 05/01/1965 တီႈဝၢၼ်ႈမႄႈၶမ်းၼွင်ဝူဝ်း (ၼွင်မူဝ်)။ ယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇမႄႈၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸဵင်းႁၢႆး မိူင်းထႆး ပွတ်းၼိူဝ်။ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈပဵၼ် ၸၢႆးၶမ်းလႃႈလႄႈ ၼၢင်းသႅင်လႃႈ။ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸၢဝ်းတႆးလိုဝ်ႉ၊ ၸႃတိမိူင်းယွင်း – တၢင်းၸဵင်းတုင် (မိူင်းယွင်း မီးၸဝ်ႈၾႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်ဢင်းၵိသျ်ႊ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈၸူးၸဵင်တုင်၊ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢင်းၵိသျ်ႊ ၵွပ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းငၢႆႈလူမ် ၸင်ႇဢဝ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းသိပ်း သွင်ၼႃးသေ ဢဝ်ပဵၼ်မိူင်းၾၢၵ်ႇၶွင်မိူင်းၸဵင်းတုင်)။ ၸဝ်ႈမီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉ (ႁူမ်ႈမႄႈတၢင်ႇပေႃႈ) 4 ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၵေႃႉငဝ်ႈပိူၼ်ႈ။ လႆႈႁူႉမႃးဝႃႈ – ၸဝ်ႈႁဝ်း ဢမ်ႇၵိၼ်ၼိူဝ်ႉၵိၼ်ပႃမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃယု လႆႈ (9) ၶူပ်ႇယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းထႆး လႆႈထိုင်ၸၼ်ႉသီႇ။ ၵွပ်ႈမိူင်းထႆးမီးၾိင်ႈထုင်းဝႃႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ယႃႇပေႃႈသွၼ်ႁဵၼ်းၸူပ်းၸၼ်ႉသီႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢၼုၺၢတ်ႈဝူၸ်ႇပဵၼ်ၽ (ၸဝ်ႈသၢင်ႇ) မိူဝ်ႈ ဢႃယု (11) ၶူပ်ႇ တီႈဝတ်ႉမႄႈၶမ်းၼွင်ဝူဝ်း။ ၶဝ်ႈႁဵၼ်းၼၵ်ႉထမ်းသွပ်ႇလႆႈၸၼ်ႉၼၵ်ႉထမ်းတြီး တီႈမိူင်းထႆး (ၸၼ်ႉပထမငႄႇ – မိူင်းမၢၼ်ႈ)။ မိူဝ်ႈဢႃယု ၸဝ်ႈလႆႈ (12) ၶူပ်ႇ ပဵၼ်သၢင်ႇလႆႈ (1) ပီ ၼႂ်းပီ 1977 ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၶွင်ၶဝ်ႈမႃး ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ တီႈၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈပႃႇသႃ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတိတ်းၸပ်းၾင်ႇမႄႈ ၼမ်ႉၶွင် တေႃႇၼႃႈတင်းမိူင်းလၢဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽႃဝၼႃ ယူႇတီႈၼၼ်ႈ။ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈလီဝႃႈ – ၸဝ်ႈဝုၼ်းၸုမ်ႉ (ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်၊ ၼၵ်ႉပုၼ်း၊ ၼၵ်ႉသဝႅင်ဝုၼ်း၊ ၸဝ်ႈမြၢတ်ႈ) ၼႆ မႃးတေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။

ဝၢႆးလႆႈဝူၸ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမိူဝ်ႈပီ 1976 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၸဝ်ႈလႆႈတွင်ႈတဵဝ်းႁႃၾိုၵ်း တိုဝ်းၵမ်ထမ်းလူၺ်ႈလၢႆးသမထ – ဝိပသ်ႉသၼႃ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်ၾိုၵ်းတိုဝ်းထမ်း ၸွမ်းလၢႆးသမထ – ဝိပသ်ႉသၼႃလၢႆလၢႆၸဝ်ႈ၊ လၢႆလၢႆတီႈသေ ၾိုၵ်းသွၼ်တူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈမႃး။ ၽွင်းတိုၵ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ တင်ႈဢဝ်ပီ 1976 တေႃႇထိုင် ပီ 1985 လႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်းတိုဝ်းထမ်းလၢႆလၢႆတီႈ လၢႆလၢႆမိူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ – ဝဵင်းၸဵင်းသႅၼ်၊ ဝဵင်းမႄႈၸၼ်း (မိူင်းၸဵင်းႁၢႆး)။ ဢိူင်ႇမႄႈတႅင်၊ ၼိူဝ်လွႆသုထဵပ်ႉတီႈၽထၢတ်ႈ သႅင်ၶဵဝ် (မိူင်းၸဵင်းမႆႇ)။ မိူင်းသရီ လင်းၵႃ၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊ၊ မိူင်းၼိပၢလ်း၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်း ၽူႊတၼ်ႊလႄႈ မိူင်းတႆး မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဝႃႇသႃၽဝၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸဝ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ၵႂႃႇတိုဝ်းၵမ်ထမ်းယူႇတီႈမိူင်းၼိပၢလ်း (ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်း ပုတ်ႉထ ၽြႃးၸဝ်ႈၵူဝ်းတမ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉ) ယဝ်ႉၸင်ႇ ၶိုၼ်းမႃးပိၵ်ႉတု (ပဵၼ်မုၼ်ၸၢင်း) တီႈမိူင်းႁဝ်း ၸိူင်ႉ ၼႆ။ ၼႂ်းပီ 1977 ၸဝ်ႈလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝတ်ႉသြီလွၼ်းႁိူင်း တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈပႃႇသႃ (ၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်) ၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းၽူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းသေ တိုဝ်းဢဝ်တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈယူႇထႃဝွၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽိူၺ်ၽႄႈပုတ်ႉထသႃသၼႃမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈပိၵ်ႉတု (ဝူၸ်ႇပဵၼ်ၽၵ်ႉၶုမုၼ်ၸၢင်း) တီႈဝတ်ႉသူၼ်လွၵ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းၸဵင်းမႆႇ၊ မိူင်းထႆး မိူဝ်ႈပီ 1986 ၼီႈ (ၵွပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈ ၶူးဝႃးလူင် သရီဝိၸႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈ တူၼ်မုၼ် – ၶူးဝႃးလူင် ၸၢဝ်းယူၼ်း ၽူႈလိုဝ်းၸိုဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇဝူၸ်ႇတီႈၼၼ်ႈ လႆႈႁူႉၸွမ်းၼင်ႇၼႆ)။  ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈဢွၵ်ႇလႄႇတွင်ႈတဵဝ်း (သဝႅင်မုၼ်) လၢႆလၢႆတီႈထႅင်ႈ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – မိူင်းတႆးလိုဝ်ႉ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းတႂ်ႈၶူင်း (မိူင်းမၢဝ်း)၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းသိင်ၶပူဝ်း၊ မိူင်းထႆဝၼ်း၊ မိူင်းၽူႈတၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ထိုင် တီႈလႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ပိူၼ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ထၢတ်ႈထမ်း (ၵွင်းမူး) ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈတႃၼပႃရမီတင်း တၢၼ်ႈၸဝ်ႈလႄႈ သတ်ႉထႃး ၺၢတ်ႈယူမ်းထမ်းတင်းလၢႆၼႆ ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်။ ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ – သတ်ႉထမ်မၸေႃးတိ ၵထၸ – ဢၼ်ၾၢႆႇသႃသၼႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ထႂၢႆတၢၼ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1996 ၼီႈ။

သိလ်ထမ်းၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ် ဢၼ်သူင်ယူႇၼႂ်းထမ်ႈသေ တိုဝ်းၵမ်ထမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽႂ်မိူၼ်။ ထမ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈယူႇသဝ်းတိုဝ်းၵမ်ထမ်းၼၼ်ႉ ထမ်ႈဝတ်ႉၽႃတႅၵ်ႇ ဝဵင်းမႄႈသၢႆ မိူင်းၸဵင်းႁၢႆး။ ထမ်ႈရႃးၸၶရိုၵ်ႉ ဝဵင်းငၢဝ်း မိူင်းလမ်းပၢင်း။ ထမ်ႈမိူင်းပူးဢွၼ်ႇ မိူင်းပဵင်း (ၸဵင်းတုင်) လႄႈ ထမ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ (ၸဵင်းတုင်)၊ ႁူမ်ႈတင်း ထမ်ႈဢွၼ်ႇထမ်ႈဢိတ်းထႅင်ႈလၢႆလၢႆပိုၼ်ႉတီႈ။ ၽထၢတ်ႈတၼ်းၸႂ် (ၵွင်းမူးတၼ်းၸႂ်) ဢၼ်တၢၼ်ႈၸဝ်ႈဢွၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢုင်ႈ မၼ်း (သူႇမၼ်း) ဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်၊ ၼႂ်းသၢမ်ဝၼ်း – ၸဵတ်းဝၼ်း လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽထၢတ်ႈတၼ်းၸႂ် ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုတွင်းပျေႉ မိူၼ်ၽထၢတ်ႈၸၢဝ်း မၢၼ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽထၢတ်ႈဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉဝႆး – ႁၼ်ၽွၼ်းလီမၼ်းတႂ်ႈတႃၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၼႆယူႇ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးပဵၼ်ဝိသဵသ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၽြႃးလႂ်၊ ၵေႃႇသၢင်ႈၽ ထၢတ်ႈလႂ်၊ သၢင်ႈဝတ်ႉဝႃးဢႃးရၢမ်းလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ – ပဵၼ်တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈႁဝ်းဢွၵ်ႇဝႅပ်ႇ (တႅမ်ႈမႄႈပိူင်) မၼ်းႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈ။ တႅမ်ႈႁၢင်ႈၽြႃးၵေႃႈ တႅမ်ႈႁင်းၵွႆးတၢၼ်ႈၸဝ်ႈလႆႈ၊ သပၢႆႇလီ ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႈလီၼပ်ႉထိုဝ်ၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ်ၵွႆး ဢၼ်ႁွင်ႉႁႂ်ႈၸၢႆႈထုၼ်းလ (Tai Art) ၸွႆႈတႅမ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းသဝၼ် (ၼမ်ႉၵတ်ႉၵိုၵ်းတူဝ်) တၢၼ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်တႆးႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ပႃရမီၼၼ်ႉ ယိူင်ႈၼိုင်ႈ။

ၵုၼ်းမုၼ်တၢၼ်ႈၸဝ်ႈ ဢၼ်လီၼပ်ႉထိုဝ်လႄႈ သႃထုဢၼုမူဝ်းတၼႃ ၸွမ်းၼႆႉတႄႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈမီး ၼင်ႇၼႆ – 1) ၵိၼ်ၸၢႆမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃယုလႆႈ (9) ၶူပ်ႇ။ 2) ၵိၼ်သွမ်းၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ်မိုဝ်ႉလဵဝ်ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် (9) မူင်းၵွႆး။ 3) သူင်ဢဝ်ဝႃႇသႃၼႂ်းထမ်ႈၵူးႁႃ။ 4) ဢမ်ႇယိပ်းငိုၼ်း၊ လႆႈၵႃႈလႂ်ဢဝ်လူႇတၢၼ်းၶိုၼ်းတီႈ ၼၼ်ႈ။ 5) ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်၊ ဢမ်ႇၼႃႇလူဝ်ႇၸဝ်ႈဢိတ်းဢွတ်းၼႆႉ၊ ၸဝ်ႈၵႂႃႇပႆတွင်ႈတဵဝ်းတၢင်း လႂ်၊ မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ မီးၵူၼ်းပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈၸဝ်ႈ (ပဵၵ်ႉဝႃႈလႆႈဝၼ်းပႂ်ႉၶိုၼ်း)၊ ၵွႆးဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢိုပ်းတႃႇၶဝ်ႈ သၵ်း မိုဝ်ႉၼႂ်းၼိုင်ႈဝၼ်းသၢမ်မိုဝ်ႉၼၼ်ႉ။ 7) တင်ႈၸုမ်းပေႃႈၽြႃးမႄႈၽြႃးသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇ လီ။ 8) မိူဝ်ႈယၢမ်းၸဝ်ႈ တဵသ်ႈထမ်းႁေႃးထမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢူၼ် ၽႂ်မေႃး၊ ၼင်ႈ – ၸုၵ်းထွမ်ႇ ၾင်း တေႃႇပေႃး ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵူႈၵမ်း။ 9) ၵွပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း ယွၼ်းပဵၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈတူၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း တၢင်းၼႃႈလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈယိၼ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းယွၼ်းသူးႁႂ်ႈႁူပ်ႉႁၼ် မၵ်ႈၽူလ်ၼိပၢၼ်း မိူၼ်ႁဝ်းႁႃးၸဝ်ႈ ၶႃႈတင်းလၢႆသၵ်းပွၵ်ႈ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈၸဝ်ႈႁဝ်းတေယွၼ်းပဵၼ်ၽဢရႁၼ်ၽူႈလီထမ်းမလႃး (ၽိၵ်ႉ ၶုတိုဝ်း ထမ်းၸွမ်းလၢႆးၼေႃႇပုတ်ႉထင်းၵုရ်းယူဝ်းယူဝ်း) ၵွႆးသေၵေႃႇသၢင်ႈပႃရမီတႃႇတေပဵၼ်တိုၼ်းလၢင်းပၸႆ ပူဝ်းထိ (ၺၢၼ်းသၸ်ႉၸထမ်း) ၼႂ်းၶၢဝ်းၼႃႈဢၼ်တိုၵ်ႉၵႆသႅၼ်ၵႆၼၼ်ႉၼႆယူႇ။

ဢဝ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၼေႃႇပုတ်ႉထင်းၵုရ်း ဝႃႈၼႆႉၼႂ်းလိၵ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ – ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈဢၼ်တေ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈထႅင်ႈၼၼ်ႉတၢင်းၼႃႈၼၼ်ႉၼႄဝႆႉ (10) ၸဝ်ႈ (ၼႂ်းထမ်းသုတ်ႇ – ၵႂၢမ်းဝႆႈ ၽြႃးပွတ်းတၢင်း ဢွၵ်ႇၶူင်းမီးဝႆႉၵူႈတီႈ)။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – 1) ၼေႃႇၸဝ်ႈဢရိမဵတ်ႉတေယ 2) ၼေႃႇၸဝ်ႈ ဢုတ်ႉတရ 3) ၼေႃႇၸဝ်ႈရႃးမပြႃႁ်မၼ 4) ၼေႃႇၸဝ်ႈပသေၼတီၵူဝ်းသလ 5) ၼေႃႇၸဝ်ႈဢၽိၽူ 6) ၼေႃႇၸဝ်ႈတီႈၶသူဝ်ၼ 7) ၼေႃႇၸဝ်ႈသင်ၵိၸ်ႉၸ 8) ၼေႃႇၸဝ်ႈသုၽူတိ 9) ၼေႃႇၸဝ်ႈ တေယပြႃႁ် မၼ 10) ၼေႃႇၸဝ်ႈၼႃလႃၵိရိ ။ ၵွႆးၵေႃႈၼႂ်း (10) ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တေပဵၼ်တၢၼ်ႈၸဝ်ႈ (ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်း ၸုမ်ႉႁဝ်း) ဢုင်းလႂ် ဢုင်းၼိုင်ႈႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းတေပဵၼ်တူၼ်ထူၼ်ႈ (11-12 ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ) ႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇမီးၽႂ်လၢတ်ႈလႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇ လိူဝ်သေၽူႈလႆႈၺၢၼ်းသႅင်သပ်ႉပၺ်း ၺူးတၼႆႉ။

လွင်ႈၸျၢၼ်ႇ – ဢၽိၺၢၼ်းတႄႉ မီးတင်းပၢႆးလူဝ်းၵိယ – လူဝ်းၵုတ်ႉတရလႄႈ ၽူႈႁူႉပၼ်တိတၶဝ် ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇသုင်သႂ် (ထၢင်ႇၽိတ်းထၢင်ႇပိူင်ႈ) သင်။ ၵွပ်ႈၸဝ်ႈသိလ် (ၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်) ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈလူဝ်းၵိယ – ဢၽိ ၺၢၼ်းၵေႃႈ လမ်လိၼ် မိၼ်မုၼ်၊ မီးႁႅင်းႁူ၊ မီးႁႅင်းၺၢၼ်ႇ ႁူႉၸႂ်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇ ၵေႃႉလႆႈမိူၼ်ၵၼ်။ လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈမီးၸေတၼႃး ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၼပ်ႉယမ်ပုတ်ႉထသႃသၼႃး ၸိူဝ်းၼပ်ႉ ယမ်ၵုၼ်းမုၼ်ၸဝ်ႈသိလ်ထမ်းၶူးႁဝ်း ႁူႉပွင်ႇဝႃႈ လွင်ႈပၵ်းပိူင်ၼေႃႇပုတ်ႉထၵုရ်းလီလီသေ ယႃႇလႃႈလီႈ လၢတ်ႈၽိတ်းလၢတ်ႈၽူၼ် ဢၼ်တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉၼိူဝ်ႁဝ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈတူၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၽဢရႁၼ်တႃ (ပဵၼ်ၽူႈလႆၼိပ်ႉပၢၼ်းထမ်း)ယဝ်ႉ။ သိလ်ထမ်း ၸဝ်ႈၼႆႉ ၺၢၼ်းဢရႁၼ်တႃတူၵ်း (လႆႈသၸ်ႉၸထမ်း) ယဝ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈလၢတ်ႈ ၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈတူၼ်မုၼ်ၽူႈလိုဝ်ႈၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းႁူႉၸၵ်း တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းၼင်ႇၼႆ။

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉမႅၵ်ႉၵသိၼ်း ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မၢႆ 013 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 2019