ဝၼ်းတီႈ 5 တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉပဵၼ်ဝၼ်း ၵိူတ်ႇၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆးတူၼ်ထူၼ်ႈ 9  ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽူမိၽူလ်း ဢၻုလ်ယတဵတ်ႇ မႁႃရၢတ်ႉပရူမ်ႊမၼၢတ်ႉ ပၽိတ်း  ဢႃယု 70 ပီ ဢၼ်လူႉလွၼ်ႇၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇလႆႈ 8 ပီ။

ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တူၼ်ထူၼ်ႈ 9 ၼႆႉ ၵိူတ်ႇဝၼ်းတီႈ 5/12/1927  ။ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်  ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်ဝႆႉ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမိူၼ်လုၵ်ႈမိူၼ်လၢင်းသေ ဢဝ်ၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇၸေႇတၼႃႇၼမ်းၼႃႈ ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ လူင်းပိုၼ်ႉတီႈတူၺ်းလူၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈယွမ်ႇၵူႈတီႈလႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼပ်ႉယမ် ဝႆႉၼၵ်း ႁၵ်ႉပႅင်း၊ ထိုင်တီႈ ဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 5 ၻီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းပေႃႈၸိုင်ႈမိူင်း။   ပဵၼ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၼ်းလိၼ်လူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ။

  မိူင်းထႆး ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းပေႃႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1980 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ 5 ဝၼ်း ။    ၵူၼ်းမိူင်းထႆး ၼပ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႇႁိူၼ်းၼႃႈယေးလင်ၼိုင်ႈ။

ဝၼ်းတီႈ 5 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၵိုတ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းၸိုင်ႈထႆး ဝၼ်းၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄလွင်ႈၼပ်ႉယမ်လႄႈမီးသတ်ႉၸႃႇတေႃႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။

ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်းၵေႃႈဢဝ်မွၵ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈသေဢွၼ်ၵၼ်ၵၼ်ႇတေႃးၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး ၼႄတၢင်းႁၵ်ႉလႄႈမဵတ်ႉတႃႇပၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း။ ႁဵတ်းတၢင်းလီၵုသူဝ်ႇ ၵႂႃႇဝတ်ႉဝႃး လူႇတၢၼ်း မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း။ ၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်း မီးပၢင်ယုၵ်ႉယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈ – ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼပ်ႉယမ်။

ထိုင်ပီ 2017 မႃး ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸိုင်ႈထႆး(ၽွင်းၼၼ်ႉ) ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ပရယုတ်ႉ ၵျၼ်ႊဢူဝ်ႊၶျႃႊ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 5 ၼႆႉ ပဵၼ်ပႃးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းထႆး ၼႆထႅင်ႈ။

 ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး “ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူင်းထႆး” ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတီႈ 24 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ။ ဝႆႉၼၵ်းမၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်း ဢၼ်   မိူင်းထႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈပိူင်ၽွင်းငမ်း ဢၼ်လုၵ်ႈတီႈပိူင်ၸဝ်ႈၾႃႉၽွင်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈပဵၼ် ပိူင်တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ။   ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တီႈလုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 18/07/1938 ၼၼ်ႉသေ ပၢင်ပွႆးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/06/1939 ၽွင်းပၢၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ပေႃႊ ၽိပုၼ်ႊ သူင်ႊၶရၢမ်ႊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၼႂ်းသၽႃး ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 24 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼႆႉ မီးလွင်ႈယုပ်ႈယွမ်းလၢႆလၢႆလွင်ႈၼႆသေ ၸင်ႇမႃးဢဝ် ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတူၼ်ထူၼ်ႈ 9 ၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆတွင်းသေ မၵ်းမၼ်ႈၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 5 တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၽွင်းပီ 2017   မႃးတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

 ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 5 တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၸုမ်းႁၵ်ႉသႃလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ပႃးထႅင်ႈ  “ဝၼ်းလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ” (World Soil Day) ဢၼ်ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ တႃႇပၼ်တၢင်းႁူႉ လွင်ႈလိၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းႁၵ်ႉသႃလိၼ် ပွၵ်ႈၵမ်း 68 ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 20/12/13။  ထိုင်မႃးပီ 2015 လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ ဝၼ်းတီႈ 5 မၵ်းမၼ်ႈသႂ်ႇၼႂ်း ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း လုမ်ႈၾႃႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် –  ဝႃႈပဵၼ်ဝၼ်းလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ။

ဢၼ်လႆႈပဵၼ်မႃးဝၼ်းလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉတႄႉ –  ၶူးသွၼ်လူင် ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊ သတီးၾိၼ်း ၼေႃႇၶလိပ်ႉ ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ် ပၢႆးသၢႆႊလိၼ် ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတၵ်ႉယမ် ၸဝ်ႈၼၢင်းသီႇရိထွၼ်ႊ လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တူၼ်ထူၼ်ႈ 9 မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/04/2012 ၼၼ်ႉသေ လႆႈလူႇတၢၼ်းမွပ်ႈပၼ် သူးရင်းဝၼ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတူၼ်ထူၼ်ႈ 9 ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇလိၼ်  –  ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ   ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈတူၼ်ထူၼ်ႈ 9 ၼႆႉ မီးၶူင်းၵၢၼ်  ၸဝ်ႈၾႃႉ  ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တီႈလိၼ် တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးလွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ လီလိူဝ်ၵဝ်ႇ၊  မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူင်းၵၢၼ် ဝီႇတီႇဝႃႇ ၵရႅတ်ႉ (Vetiver Grass Project) ဢၼ်ထႆးႁွင်ႈဝႃႈ ယိူဝ်ႈ ယႃႈၽႅၵ်ႇ  ။   ၶူင်းၵၢၼ်မႄးလိၼ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၼ်လီသေၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

 ၵွပ်ႈၼႆ ဝၼ်းတီႈ 5 တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းထႆး ဝၼ်းၼိုင်ႈၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး တူၼ်ထူၼ်ႈ 9 ၼႆႉ ၽူမိၽူလ်း ဢၻုလ်ယတဵတ်ႇ မႁႃရၢတ်ႉပရူမ်ႊမၼၢတ်ႉ ပၽိတ်း   ၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်သိုပ်ႇသွႆႉၾႃႉ တူၼ်ထိ 9 ၊ ၼႂ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်း ငိူၼ်ႈႁေႃ ၵျၵ်ႉၵရီႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝဵၼ်းထူၼ်ႊပူႊရီႊ (ၾင်ႇၾၢႆႇတူၵ်းမႄႈၼမ်ႉ ၸဝ်ႈၽယႃး)လႄႈမိူင်းၵွၵ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ(ၾင်ႇၾၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉ ၸဝ်ႈၽယႃး) ။

ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပုတ်ႈၼင်ႇႁၢင်ႈႁေႃ သိုပ်ႇသေပီႈဢၢႆႈ ၸဝ်ႈဢၼၼ်ႇတ မႁိၻူၼ်ႊ(ဢၼ်ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမီးၽေးဢုပၢတ်ႈ ၼွၼ်းၽေးပႅတ်ႈ) မိူဝ်ႈ 1946၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၼွၵ်ႈမိူင်း 4 ပီ ၸင်ႇပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း။ ထိုင်မႃး 5/5/1950 ၸင်ႇၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။

ဢွၼ်တၢင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပႆႇၼင်ႈႁေႃ ၼႃႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 လႄႈ ၽွင်းယၢမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးတူၵ်းယူႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉပုတ်ႈ၊ ဝၢႆးသေၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယိူင်းၸူး တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ မိူဝ်ႈ 1932။

ၸွမ်းၼင်ႇပဵၼ်ႁေႃၶမ်းၼႂ်းၶွပ်ႇဝူင်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းလႄႈ ဝၢႆးသေၶိုၼ်ႈၼင်ႇႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈဝဵၼ်ႉဝႄႈ လွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းၵမ်းသိုဝ်ႈ။

မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ  မိူင်းထႆး ယၢမ်ႈတူၵ်းယူႇၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸဝ်ႈတိုၼ်းလူင် ၊ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ် ႁုပ်ႈငမ်ဢႃႇၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီး တိုဝ့်တၢင်းလႆႈႁူ့ႁၼ်ၸွမ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ် မိူင်း ။ တိူၵ်ႈတီႈ ပဵၼ်ၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတႄ့ ႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းမၼ်ႈၸဝ်ႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႆ့ မိူဝ်ႈတႄႇၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁေႃ ဢၼ်ဝႃႈ “ႁဝ်းတေ ငမ်းမိူင်းလူၺ်ႈထမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီလႄႈ လွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသယၢမ်” ၼႆမႃး ဢမ်ႇ တွၼ့်ပိုၼ့်ပႅတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။

ပေႃးဝႃႈၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ့်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလႆႈဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇ ႁႃလွမ်တူၺ်းယဵမ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတင်း မိူင်းၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ် ၊ ၸဵမ်တီႈၵူၼ်းမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇယႅၵ်ႈၽၢၼ်။လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢုပ်ႇထၢမ် လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်  သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ဝၢင်းၽႅၼ်ႁႃလၢႆးၵမ့်ၸွႆႈ ႁႂ်ႈမီးတိုဝ့်တၢင်း ၊ မီးၸူဝ်ႈပၢၼ်တိူဝ်းတွၼ်းလီမႃး။

ဝၢႆးၼၼ့်ၵေႃႈ ဝူၼ့်ၶိုင်ၶူင်းၵၢၼ် ပူၵ်းပွင်ၼပ့်ႁဵင်ၶူင်းၵၢၼ်၊ ပုၼ်ႈတႃႇလၢႆဢိူင်ႇလၢႆတွၼ်ႈတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈ ပဵၼ် ၼမ့်ပဵၼ်တူဝ် ဢွၵ်ႇႁၢင်ႈဢွၵ်ႇၾၢင်မႃး၊ ဢၼ်ဝၢင်းႁေႃၶမ်းတမ်းဝၢင်းၵမ့်ၸွႆႈတိုတ့်တၢႆးၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ့် ယဝ့်။

ၸိူဝ်းၼႆ့ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၵမ့်ယၼ် ၸွႆႈပၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ လွၵ်းပိူင်တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ မိူင်းထႆး ၼိုင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်း။

ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတႄႇငဝ်ႈ ဢွၼ်ၽိုၼ့်ၽူးပူၵ်းပွင် ယုၵ့်ယွင်ႈၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆ့ ၵွပ်ႈ ပိူဝ်ႈမၼ်းၶိုဝ်းယမ် ပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ ထိုင်တီႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်လူင် ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃ့ UNSG လႆႈယွမ်း ႁပ့်မၵ်းမၢႆသေ မႃးၼွပ်ႇယိုၼ်ႈ သူးရင်ႊဝၼ်ႊ။

တင်းလုမ်ႈၾႃ့မွၵ်ႈ 200 မိူင်းၼႆ့ မိူင်းႁေႃၶမ်းမီးမွၵ်ႈ 30 မိူင်း။ၼႂ်းၼၼ့် မိူင်းထႆးသမ့် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၼင်ႈ ႁေႃႁိုင်ၼၢၼ်းသုတ်း ပဵၼ်တီႈမၵ်းမၢႆၵိုတ်းပိုၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမွၵ်ႇထိုင်မိူင်းႁေႃၶမ်း 28 မိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး ၶုၵ်းထူပ်းယွင်ႈယေႃး ၸဝ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ထႆး ၼင်ႈႁေႃ 60 ပီ။ၼႂ်း 28 မိူင်းၼၼ့် မီးၽူႈ တၢင်တူဝ် 25 ႁေႃၶမ်း (ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၊ ၵႅမ်မိူင်း၊ ၼၢင်းမိူင်း -ၶဝ်) မႃးပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ ဢႃၵၼ်တုၵ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ၶိုၵ့်ၶႅမ့်ၵိုၼ်းပိုၼ်းမိူင်းထႆး ဢိၵ်ႇလုမ်ႈၾႃ့ၵႂႃႇတႄ့တႄ့ ။

ၶေႃႈသွၼ်ပွၼ်ႈ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ႁူဝ်ႁုပ်ႈ 36 ပိူင် တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်

1. မုၼ်ငဝ်းၶဝ်ႈၵူႈမဵတ်ႉ – ၼမ်ႉၵူႈယွတ်ႇ- တၢင်းၵိၼ်ဢႁႃႇရၵူႈဝၢၼ်ႇ လူၺ်ႈၸႂ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။
2. ၼွၵ်ႈသေတႃႇလွင်ႈပၺ်ႇၺႃႇ ပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းမေႃ – လွင်ႈႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉယႃႇယွၼ်းပွၼ်း သူးတွင်းတိူင်ႇႁႃ ဢီႈသင် သိင်ႇလႂ်။
3. ဢူၺ်းၵေႃႉမႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶွင်ၶႂၼ် (ၶူဝ်းတွၼ်ႈ) ဢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၶိုၼ်းပၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉၵဝ်ႇ မိၵ်ႉသႁၢႆ ၵဝ်ႇသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႃႈၶၼ်တူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်တေတိူဝ်းတွၼ်းတိၵ်းတိၵ်း။
4. လူဢၢၼ်ႇပပ်ႉတြႃး ယႂ်းႁိုၼ်ၽိုၼ်ထမ်း ၼိုင်ႈပီ ၼိုင်ႈပပ်ႉ။
5. ႁဵတ်းပၼ်ပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းပၼ်ႁဝ်း။
6. ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ – ယိၼ်းၸူမ်း -ၶွပ်ႈၸႂ် – ႁႂ်ႈၼမ်ၼမ်။
7. ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉသႃ သိူင်ႇဢမ် ၵႂၢမ်းလပ်ႉ ။
8. မေႃလၢမ်းၶၢတ်ႈ ယင်ႇႁူႉ လွင်ႈပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းၽႃႈႁႂ်ႈယႂ်ႇသုင်။
9. ထွမ်ႇငိၼ်းၼမ်လၢႆယဝ်ႉၵွၼ်ႇ တေမီးၵေႃႉဢုပ်ႇလၢတ်ႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈလီ။
10. ယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈ(ပိူင်ႈ) တူဝ်ၵဝ်ႇ၊သင်ဝႃႈမီးၽႂ်မႃးၸီႉၸမ်ႈသေႁူႉၼႂ်းၸႂ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈတႄႉ။
11. သင်ဝႃႈ ၶီႈလိုတ်းလူမ်ႉလူင်း တိုၼ်းယႃႇၵူဝ်တႃႇလုၵ်ႉၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ။
12. မိူဝ်ႈတေႃႇၼႃႈၵၢၼ်ၼၵ်းၼႃ ဝူၼ်ႉတႃႇသေႇဝႃႈ တႃႇတေလူမ်ႈလႅဝ်လူႉၵွႆၼၼ်ႉ တၵ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။
13. ယႃႇထဵင်မေႃးၵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလိပ်ႉၾ်ႉ(ၶူဝ်လႆႈထၢတ်ႈ)။
14. ၸႂ်ႉၶႅပ်းဝတ်းၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ( Credit Card)တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈငၢႆႈလူမ်။
15. ပေႃးတေၵၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပွႆႇဝၢင်းသေၵမ်း( ၶေႃထူတ်ႉ) ၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေၽႅၼ်သုင်။
16. ပေႃးတေမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ ၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေဢၢႆ။
17. ၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၼႃႈ ၵိုတ်းထႅင်ႈႁူဝ်ႁဵင်လၵ်းၼႄႉၼွၼ်း။ ႁူႉတေဢမ်ႇသိုဝ်ႈသႅတ်ႉငၢႆႈငႅမ်ႈသုတ်းတၢင်း။
18. ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၵိူတ်ႇမႃးသေလႅၼ်ႈလႆႈ လႄႈ ထုၵ်ႇလႆႈၶိုင်ၵၢၼ်ၵႂႃႇပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ (ၵွႆႈပဵၼ်ၵွႆႈပႆ)။
19. ၵၢၼ်ဢွမ်ႈပႅင်း/ယွမ်ႈၽိမ်း(ပရယၢတ်ႇ- ၶျူၺ်ႇတႃႇ) ပဵၼ်မေႃႇလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်။
20. ၵူၼ်းဢမ်ႇႁၵ်ႉငိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇႁၵ်ႉသၢႆၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁၵ်ႉဢၼႃႇၵၢတ်ႈ မိူဝ်းၼႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ (ၾၢင်ႉ- ႁၵ်ႉငိုၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ် မၵ်ႉငိုၼ်း)
21. ယၢမ်းၽွင်းၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈဢၼ်တဵတ်ႇယဵၼ်ၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈလႆႈထုၵ်ႇသင်ႇသွၼ်မႃးလီ။
22. ၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ ၸဝ်ဢမ်ႇတွၼ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်သၵ်းဝၼ်း ၵူႈဝၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းသိူဝ်းၸႂ်မူတ်းႁႃႉ။
23. ယႃႇပေၸႂ်ႉလွၵ်းၶႅင်သေပေႉ ၸႂ်ႉလွၵ်းဢူၼ်ႈသေပေႉၼႆႉလီ။
24. ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်း။ ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇ ၶဝ်ႈၸႂ်ၵႂၢမ်းႁဝ်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းပိူၼ်ႈ။
25. မဵတ်ႉငိုၼ်း မီးသွင်ၼႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢွင်ႇပေႉလႄႈ လွင်ႈတူၵ်းၵၢၼ်ႉ။
26.  ယႃႇၸွမ်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၸွမ်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။
27. ၶဵဝ်ႈႁူင်ႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းၶႅင်၊ လိၼ်ႉၵိုတ်းဝႆႉၵွပ်ႈမၼ်းဢူၼ်ႈ။
28. ယႃႇလၢၵ်ႈၸၼ်ႁႂ်ႈယိုတ်ႈယႂ်ႇဝႆး( ယႃႇၸႂ်ႁွၼ်ႉၸႂ်မႆႈ)။
29. ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈထိုင်တၢင်းတၢႆ ဝၼ်း 3 ပွၵ်ႈ ။ ၸူဝ်ႈပၢၼ်တေမီး သုၶ တၢင်းသိူဝ်း၊ မေႃပူတ်းဝၢင်းပွႆႇၽႃႈ။
30. ပေႃးၼဵပ်းမၢၵ်ႇတုမ်ႇ မဵတ်ႉႁႅၵ်ႈၽိတ်း၊ မၢၵ်ႇတုမ်ႇၸိူဝ်းၵိုတ်းၵေႃႈ တေၼဵပ်းၽိတ်းၸွမ်းမူတ်း။
31. ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵူႈလွင်ႈၵူႈဢၼ် တၵ်းလႆႈတတ်းမၵ်းဝၼ်းယၢမ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ။
32. ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ်ၼမ်ႉၶိုင်ႈၵွၵ်း တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇႁဵၼ်းႁူႉၽိူမ်ႉထႅမ်ထႅင်ႈတႃႇသေႇ။
33. ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈလိူၼ်လႄႈလၢဝ် ဢၼ်မီးသုင် တၵ်းလႆႈၶိုၼ်ႈၶူဝ်လႆသုင်သုင်။
34. ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ၵူႈၵေႃႉ မီးၼမ်ႉၵၢၼ်ၼမ်ႉငၢၼ်းၼမ်လၢႆ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်။ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႃႇသေႇ။
35. လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်သုၼ်ႇႁူမ်ႈ ၵဝ်ႉငဝ်ႈၵႅၼ်ၵၢင် ပၺ်ႇၺႃႇပိုၼ်ႉႁူႉလုမ်ႈၾႃႉ။ ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇပပ်ႉ ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈပပ်ႉ။
36. ပၵ်းပိူင်လၵ်းမၢႆ ပဵၼ်မုၼ်ငဝ်းတၢင်းလီၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း။

ဢၢင်ႈဢိင်- ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ 225 – Website ထႆးလၢႆလၢႆဢၼ်