သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇ ၊ ပၢင်တေႃႇလွင်း လိူင်ႇၼမ်  ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵေႃႈ လိူင်ႇ သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်ငၢႆႈ ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸုမ်းလႂ်မႃး ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉပၼ် ၊ တီႈဝဵင်းၼမ့်ၸၢင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၶၼ်ယႃႈမ ထုၵ်ႇလိူဝ်သေ ၶွင်ၵိၼ်ယမ့်ၼႂ်းႁိူၼ်း ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၶၼ်ၵုၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယမ့် တီႈဝဵင်းၼမ့်ၸၢင် ၶိုၼ်ႈထိုင် 3 ပုၼ်ႈ ။  ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇႁႅင်း။ 

ယႃႈမဝ်းၵမ်လိူင်ႇၼမ် သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ် ၶၼ်ထုၵ်ႇၶၼ်ပေႃး၊   ယႃႈမႃႉ ၵူႈပွၵ်ႈ သႅၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆ  ၼိုင်ႈမဵတ့် 2000 ပျႃးၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်  300 ပျႃး ၵူၺ်းယဝ့်လႄႈ ၊   ၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းထၢၼ်ႈ သိုဝ်ႉၵိၼ်သူႇသမ်း ငၢႆႈ၊ သိုဝ်ႉလႆႈၵူႈတီႈ။ ၵူၼ်းၵိၼ်ယႃႈၼမ် ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်ၵေႃႈလိူင်ႇၼမ်။  

ၵူၼ်းၸၢႆးယူႇဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ဢႃယုမီး  30 ပၢႆလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“တလဵဝ် ယႃႈမႃႉ  ပေႃးပဵၼ်သႅၼ်းဢၼ် ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ့် မီး 300 ပျႃး ၊ ပေႃးပဵၼ် သႅၼ်းၶႅမ့်ၵေႃႈ ၼိုင်ႈမဵတ့် 450 ပျႃး ၵူၺ်း ၊ ၶဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ထူင်မႃး  ၼိုင်ႈထူင် ၼႆ့ မီး 200  မဵတ့်ၼိုင်ႈထူင် 15000 ၵူၺ်း။ ၶႆႇၵႆႇယင်းၵႃႈယႂ်ႇလိူဝ် ယႃႈမႃႉယဝ်ႉ။   ”- ဝႃႈၼႆ ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ၶႆႇၵႆႇ လုၵ်ႈလဵၵ်ႉ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈ 500 ပျႃး လုၵ်ႈယႂ်ႇ 800 ထိုင် 900 ပျႃး။

ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ ႁႃငိုၼ်းလႆႈဢေႇ သိုဝ်ႉၸၢႆႇသမ်ႉလႆႈၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်ၵူႈၸိူဝ်း။   ၵူၼ်းႁဵတ်းၵိၼ် ဝၼ်းလႂ် ဝၼ်းၼၼ့် ပဵၼ်ဢၼ်ၵိၼ်းယၢပ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈၼႆ။

မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵူၼ်းဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-“  မိူဝ်ႈလဵဝ်ၶၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၵႃႈယႂ်ႇ ႁႅင်းၼႃႇၶႃႈ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈတၢင်ၼႆႉ ၵူႈပွၵ်ႈ 90000 ပျႃး ယၢမ်းလဵဝ် 120000 ပျႃး။  မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ  ၼိုင်ႈၸွႆႉ 8000 ပျႃး  ၽၵ်းမီႇၼိုင်ႈၸွႆႉ  ယၢမ်းလဵဝ် 6000 ပျႃး။  ၽၵ်းၵီး ၼိုင်ႈမတ်ႉ 500 ပျႃး။  ၼိူဝ်ႉမူၼိုင်ႈၸွႆႉ  30000 ပျႃး။ ၼိူဝ်ႉၵႆႇတႄႉၶိုၼ်ႈမႃးႁႅင်းၼႃႇ ၼိုင်ႈၸွႆႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇ 26000 ပျႃး။  ၼမ်ႉမၼ်းရူတ်ႉလႆႈၵႂႃႇသိုဝ်ႉၶိုင်ႈၵႃႊလၼ်ႊ ၼႆႉလႆႈပၼ် 9000 ပျႃး၊    မၢင်ပွၵ်ႈၶိုၼ်ႈထိုင်မိုၼ်ႇပၢႆ ”- ဝႃႈၼႆ ။

ယွၼ်ႉၶၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵႃႈၶိုၼ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵေႃႈ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃး။  ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းသမ်ႉ ၽူႈလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈလိူင်ႇၼမ်မႃး။ လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မႆႈၸႂ်  လွင်ႈ ၽူႈလၵ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ်ပႃးၼႆ မၼ်းၼၢင်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈ ၼင်ၼႆ ။

ၼႂ်းပီ 2023 ပူၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊ ၶိုၼ်းတီႉလႆႈယႃႈမဝ်းၵမ် ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးၶိုၼ်းလိူဝ်တၢင်ႇပီ တီႉလႆႈထိုင် 190 တၼ်ႊၼႆ UNODC ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်တီႉလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၼမ်သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တီႉလႆႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼမ်သုတ်း ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉထၢတ်ႈၶႄႊမီႊၶိူဝ်ႊသေ ၶိုၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ UNODC ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 29 လိူၼ်မေႊၼႆႉ ၼင်ႇၼႆ။

တႅမ်ႈ -ယိင်းသဵဝ်ႈၶၢဝ် (ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၾိုၵ်းၵၢၼ်)