မိူဝ်ႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝီႊတူဝ်ႊတူဝ်ႊ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီးသျႃႊ တေႁွင်ႉတူဝ်တႅၼ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ EU ၊ ASEAN လႄႈ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈႁႃလၢႆးၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ လိူင်ႈမိူင်း မၢၼ်ႈၼၼ်ႉ Bullet လႃႉသူၺ်ႇ သေႃႇသူၼ်းထိုင် ၸုမ်းပႅၼ်ပႄႈၸပ်းၾၢႆႇၶဝ် တႃႇၶွမ်ႈၶတ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈၵွၼ်ႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ပၢင် ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇၼႄၾႆးၶဵဝ်။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇယွၼ်ႇ လွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းႁဵတ်းႁၢႆႉ တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းယူႇၵေႃႈ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ၶွင်ႇသီႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၺႃးမိပ်ႇဢီး တႃႇၶဝ်ႈႁႃလၢႆးတၢင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵႄႈလိတ်ႈယူႇလႄႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢဝ်လိူင်ႈတီႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၸိူဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်၊ တိူၵ်ႈတီႈ ဢိုၼ်လူင်းယၢပ်ႇၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈယိူၼ်ႉၵဵဝ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

တႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ယုၵ်ႉဢၢပ်ႈပၼ် ASEAN ဝႆႉယဝ်ႉသေတႃႉ ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်း ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၼႆႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇပေႃးမၼ်ႈၸႂ်တီႈၵၼ်၊ မိူင်းလၢဝ်း လႅပ်ႈဢမ်ႇႁတ်းပူၼ်ႉ တႂ်ႈသုမ်ႇ ငုမ်းမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆး ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပၼ်ႁႃယုၵ်းယၢၵ်း ၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပူဝ်ႉၺႃးသႂ်ႇမၼ်း ၵမ်းသိုဝ်ႈ လႄႈ လိူင်ႇၼမ်သုတ်းပိူၼ်ႈ၊ ၸင်ႇၼၼ် ထႆး ၵေႃႈ ၶႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁႃၵႄႈၶႆယူႇ လၢႆးမၼ်း တင်းမၼ်းလႄႈ ၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵႄႈၶႆ လိူင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်ၼႂ်းႁၢင်ပီၼႆႉ။

ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီးသျႃႊတႄႉ ယူႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝီႊတူဝ်ႊတူဝ်ႊ လႆႈဢွၼ်ၸတ်းဢွၼ်ပွင် မႃးတေႃႇထိုင် မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ပေႃးလႆႈယွမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း ၶေႃႈလႆႈၸႂ် ASEAN ႁႃႈၶေႃႈယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ တေၶႂ်ႈယူႇတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်း တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊလူင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ဢွၼ်ၸတ်း ဢွၼ်သၢင်ႈ တေႃႇပေႃးလႆႈၼမ်ႉႁၼ်တူဝ်ယူႇ။ တေဝႃႈ မလေးသျႃး ဢၼ်တေပုတ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ASEAN ၼႂ်းပီၼႃႈၼႆၵေႃႈ ႁူႉတေၶႂ်ႈၼႄၼမ်ႉမိုဝ်း လူၺ်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ယုၵ်ႉၶဵင်ႈပႃး ဢေႃးၸႃႇၵၢၼ်မိူင်းမၼ်း တႃႇဢိူမ်ႈငမ်းလႆႈ ၼႂ်းၵႄႈၸိုင်ႈမိူင်း တူင်ႇတၢင်ႇယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

တေႃႈၼင်ႇ ၾိလိပ်ႉပိၼ်းသ် ယင်းတေၶၢမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ႁပ်ႉႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈ ASEAN ၵႂႃႇ ၼႂ်းပီ 2026 ယူႇယဝ်ႉယိုင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း တေလႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၶွင်ငဝ်ႈတူၼ်ႈ ဢၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႈၵႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဝႆႉမဝ်မၢင်ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လိူင်ႈ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉတင်း ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ပွႆႇႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း တၢင်ႇဢၼ် ၶဝ်ႈယိပ်းၵႅဝ်ဢမ်ႇလႆႈသႄႈ။

လၢႆးၼင်ႇ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵိူဝ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ၶၢမ်ႇသွၼ်ႈတႂ်ႈၸိူဝ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလူင် ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ လိၵ်းလွၵ်းၶပ်းၶိုင်ယူႇၼႆႉတႄႉ မိူၼ်တင်းၶၢႆၵိၼ်ဢႃႇၼႃႇ ပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း တူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းၸုမ်းတီႊမူဝ်ႊၶရႅတ်ႊတိၵ်ႊ ဢၼ်ယူႇၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ် ၸင်ႇတုၵ်းယွၼ်းထိုင်တီႈ ၸိူဝ်းတူဝ်တႅၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ 11 ၶေႃႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝူင်ႈပူၼ်ႉမႃးလႆႈပၢႆးၼႄၵၼ် ၽွင်ႈယဝ်ႉ။

သိုပ်ႇသေ ၶေႃႈမၢႆ 7 လုမ်းတူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း လုၵ်ႈၸုမ်းၶဝ်သေ ႁပ်ႉၸတ်းပၼ် ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလူင်ႈၼႃႈ တီႈၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ယူႇၵၢင်ၼၼ်ႉ တႃႇၸိူဝ်းၽူႈၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈမႃးဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်။ ၶေႃႈမၢႆ 8 ၸွမ်းၼင်ႇ မူႇပိူင်လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လႆႈ ၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ လုမ်းတူဝ်တႅၼ်း ASEAN တေလႆႈငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်းၶဝ်သေ ႁပ်ႉ ၸတ်းပၼ် ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၵူႈပႃႈၾၢႆႇ တီႈၸိုင်ႈမိူင်း ယူႇၵၢင် ဢၼ်ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် တႃႇ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပၵ်းပိူင်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။ ၶေႃႈမၢႆ 9 ၸွမ်းၼႂ်းပၵ်းပိူင်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ဢၼ် ASEAN ၊ ၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူႈမိူင်းမိူင်းလႄႈ UN ႁူမ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းမီးဢႃႇၼႃႇ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽွင်းပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။

ၶေႃႈမၢႆ 10  ၸုမ်းမီးဢႃႇၼႃႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တေလႆႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ လၵ်းမိူင်းဢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ပၵ်းပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇဢၼ် ၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ။ ၶေႃႈမၢႆ 11 ယူႇတႂ်ႈတႃ ASEAN ယၵ်ႉယဵမ်ႈၸွမ်းသေ တေလႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်း ၼင်ႇလွၵ်းပိူင်လႄႈ လၵ်းမိူင်းမႂ်ႇမႂ်ႇသေ ၽွတ်ႈတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ – ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈမိူင်းလႂ် တၢမ်ၼင်ႇၽွၼ်း ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ တေပႃးထႅင်ႈ ၶေႃႈသပ်းလႅင်း ဢၼ်ဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၢၼ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်မိူင်း၊ တင်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ထႅင်ႈၵွၼ်ႇ၊ တေဢမ်ႇသၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်း တေ တိူဝ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ ႁၢႆလၢႆပႃးပႅတ်ႈ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၼႆႉ ႁူမ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ ယူႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မီးဝႆႉလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းသေ တိုၵ်းတေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း တႅၵ်ႇယၢႆႈ ၼင်ႇၾၢႆႇပုၼ်ႉမၢပ်ႇၼႄး။

ၶဝ်ႁပ်ႉပၢၵ်ႇၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ တေၵမ်ႉယၼ် ႁႂ်ႈမီးပိုၼ်ႉတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ၊ တေတႄႇတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈလွၵ်းပိူင် ၾႅတ်ႇတရႄႇ ၶိုၼ်ႈၸူး တၢင်းၼိူဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပႃးယဝ်ႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေထိုင်တီႈငဝ်းလၢႆးၼင်ႇၼႆ ၽၢၼ်ႇတီႈတူဝ်တႅၼ်း ASEAN သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်း UN ၊ EU လႄႈ တူဝ်တႅၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢေႃးၸႃႇယႂ်ႇၶဝ် ႁႂ်ႈဢွၼ်ၶတ်းၸႂ် ၸွႆႈသၢင်ႈပၼ်သေၵမ်း ဝႃႈၼႆ ဝႆႉၵေႃႈယႃႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈတူၺ်းတီႈတူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ASEAN ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်း တေၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈဢေႃးၸႃႇလူင်မိူင်း ၶႄႇ ဢၼ်ၸုၵ်းၸင်ႈ ယူႇလင်ပၼ်ႁႅင်းတီႈ ၶွင်ႇသီႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉႁိုဝ်။ ဝႃႈလႃး တေလႆႈပႂ်ႉထႅင်ႈ တူဝ်တႅၼ်းၵေႃႉမႂ်ႇ ပုတ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းပီၼႃႈၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႇႁိုဝ်။

ၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်လႆႈတူၺ်းတေႃႇၼႃႈတႃမိူင်းၶႄႇႁႅင်းႁႅင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ UWSA ၊  MNDAA ၊ NDAA ၊ SSPP ၼၼ်ႉလူး ၸွင်ႇတေပဵၼ်လႆႈၶေႃႈလဵဝ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းၸၢဝ်း ၸိူဝ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ႇယွၼ်းၼႆႉ ယူႇႁိုဝ်။ ၸိူဝ်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း ဢၼ်သိုပ်ႇတၢင်ႇမၢႆၾၢင်သေ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ လၢႆးၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း ၸင်ႇၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉၼႃႇ ၸွင်ႇတေယိူၼ်ႉယွၼ်ႇပႂ်ႉလႆႈ တေႃႇထိုင်ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၽုတ်းမီးမႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈႁိုဝ်။

ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇတႄးၼႃး ၼႂ်းၵႄႈသွင်ၾၢႆႇ ၶဵင်ႈၶႅင်ပိုတ်းတိုၵ်း ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေသိုပ်ႇၸၢင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈထႅင်ႈ တေႃႇထိုင်ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပေႃးယွမ်းဢုပ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်း တၢမ်ၼင်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းတီႊမူဝ်ႊၶရႅတ်ႊတိၵ်ႊၶဝ် ၶတ်းၸႂ်ၽႅၼ်သၢင်ႈၼၼ်ႉယူႇႁိုဝ် …. ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်တေလႆႈႁူမ်ႈတွပ်ႇႁူမ်ႈၵႄႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉမိူင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။