ထႆး “ไท” မီးၸိုဝ်ႈၶွင်ၵုမ်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉၽႃးသႃၶိူဝ်းႁိူၼ်းထႆး “ไท” ႁူမ်ႈတင်းၵုမ်ႇၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼႂ်းၽၢၵ်ႈဢီးသၢၼ် ဢိၼ်ႊၻီႊ(ဢႃးႁူမ်) မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈလၢတ်ႈၽႃးသႃၶိူဝ်းႁိူၼ်းထႆး “ไท” ယဝ်ႉလႄႈ ၸၢဝ်းၵူၼ်းထႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈပဵၼ်ၼိုင်ႈၼႂ်းၵုမ်ႇၵူၼ်းထႆး“ไท”မိူၼ်ၵၼ်။ ၼႆႉပဵၼ်ႁဵတ်ႇၽူလ်(ႁေႇတုၽလ) လွင်ႈၼိုင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း“သယၢမ်” ၵၢႆယဵၼ်းမႃးပဵၼ်ၸိုင်ႈထႆး လူၺ်ႈ ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ. ၽိၿုၼ်းသူင်ၶရၢမ်ႊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ထႆးၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းပိူဝ်ႈႁႂ်ႈၵိုင်ႇငၢမ်ႇတင်း “ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ” ၶွင် ၵူၼ်းမိူင်းထႆးတင်းၸိုင်ႈမိူင်း။

ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတေႃႇသၽႃး ၼႂ်းပီ 1939 ၶွင်ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ. ႁိုဝ် ၸွမ်ႁၢၼ် လူင်ၽိၿုၼ်းသူင်ၶရၢမ်ႊ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸၼ်ႉၵၢၼ်တၼ်းႁဵင်းၶုၼ်ၽွင်းၸိုင်ႈမိူင်းယၢမ်းၼၼ်ႉထိုင်ႁဵတ်ႇလွင်ႈတၵ်းလႆႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လူၺ်ႈဝႃႈ –

“ၼၢမ်းၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၶွင်ထႆး ဢၼ်ႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ၵၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၵႂၢမ်းယၢမ်ႈ ႁိုဝ် လူၺ်ႈၵႂၢမ်း ၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇ တွင်းယၢမ်ႈသေ ႁွင်ႉၶၢၼ်သိုပ်ႇသိုပ်ႇတေႃႇၵၼ်မႃးလႄႈ လႆႈပူင်ၵႂၢမ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ၶူၼ်ႉႁႃၼႂ်းပိုၼ်းပဵၼ်မႃးၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၵဝ်ႉတေႃ ၽႂ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉတင်ႈၸိုဝ်ႈၼႆႉ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်း သုတ်းၼႆၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၼႆႉမႃးၵၼ်ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ၸိုဝ်ႈၼၢမ်း ဝႃႈ မိူင်းသယၢမ်။

ၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ်ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းလုမ်းၸၢႆးလႄႈတၢင်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉၵွႆး ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွင်ၸၢဝ်းတၢင်ႇၸၢတ်ႈၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်။ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထႆးတူဝ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း လိူဝ်သေဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ် တိုၼ်းႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ၵၼ်ဝႃႈၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၵွႆး”။

လူၺ်ႈဢၼ်ထႆးလႆႈပိၼ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈၼၢမ်းဝႃႈ မိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈထတ်းထွင်တူၺ်းသူၼ်ႇယႂ်ႇယဝ်ႉ ၼၢမ်းၸိုဝ်ႈ မိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵၵ်ႈၵၼ်တၢမ်ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶွင်ထႆးၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် ႁၼ်ဝႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ယူႇ ထႆးမီးၸၢတ်ႈပဵၼ်ထႆး ၵွႆးၵႃႈၸိုဝ်ႈမိူင်းၶွင်ထႆးသမ်ႉဝႃႈမိူင်းသယၢမ် ၼႆၼႆႉ မီးၼၢမ်းၸိုဝ်ႈပဵၼ်ဝႆႉသွင်ယၢင်ႇ ၵမ်ႈၼမ်လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵၼ်။

ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၶွင်ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ. ၵေႃႈ “သယၢမ်” တၵ်းထုၵ်ႇလႆႈပိၼ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် “ထႆး“ ၵွပ်ႈလႆႈၵူဝ်ဝႃႈ သင်ယင်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈသယၢမ်ၼႆႉၸႂ်ႉယူႇၸိုင် ဝၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ ၶႄးမီးၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼီၶဝ်ႈမႃးၼမ်ယဝ်ႉ “ၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ်” ၶႄးၸၢင်ႈထုၵ်ႇၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်းၼီၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢၢင်ႈ ဢဝ်လႆႈဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶွင်ၸိူဝ်းၶဝ်။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၶေႃႈပိုၼ်ပၢဝ်ႇၶွင် ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ. ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈထိုင်ႁဵတ်ႇၽူလ်(ႁေတႈၽလ) လွင်ႈတၢင်း ဝႃႈ “ထႆး” ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း “ထႆး” ဢၼ်ဢၢင်ႈထိုင် တၵ်းမီးတူဝ် (ယေႃႊယၵ်ႉ “ย”) ပႃးၸွမ်း။

ပူသ်ႊတိူဝ်ႊၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးထႆး မိူဝ်ႈၸုပ်ႈပၢၼ်ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ. ၽိၿုၼ်းသူင်ၶရၢမ်ႊ(ႁၢင်ႈလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ တီႈ မၢႆတွင်းၶူပ်းၶွပ်ႈ 100 ပီ ၸွမ်ၽူလ်းပေႃႊ.. ၽိၿုၼ်းသူင်ၶရၢမ်ႊ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ 1997) ။

ၵွႆးၵႃႈ ငမ်းငဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ႁဵတ်ႇ(လွင်ႈတၢင်း) ၼၼ်ႉ ၼႄထိုင်ၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်း “ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပိုၼ်းပဵၼ်မႃး ၶွင်ၸၢတ်ႈ ထႆး”  ဢၼ်သူမ်ၽူပ်ႊ ၽိရူမ်ႊယ် ၽူႈၵွၼ်းငမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၾိင်ႈၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ် ဝႃႈ ဢွၼ်ၼႃႈတေမီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၵႂၢမ်းဝႃႈ “ထႆး” ပဵၼ်ၼၢမ်းၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ်ႈမႃးတႅၼ်း “သယၢမ်“ ၼၼ်ႉ လႆႈမီးၵၢၼ်တူၵ်ႇထဵင်ၵၼ် ၼႂ်းသၽႃး မႃးၵွၼ်ႇ။

လူၺ်ႈၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ဢၼ်ႁႂ်ႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈထႆး “ไทย”  မီး (ယေႃးယၵ်ႉ“ย”) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇပေႉၵၢၼ် ဢွၵ်ႇသဵင် ၼႂ်းသၽႃး 64 တေႃႇ 57 သဵင် လူၺ်ႈႁဵတ်ႇၽူလ်ဝႃႈ-(“ไทย” မီး “ย” ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၽူႈယိင်းဢၼ်ႁဵတ်း ႁၢင်ႈ တႃးလိပ်းသတိၵ်ႇ(သီႇသူပ်းလႅင်) တႅမ်ႈၶူၼ်တႃ ထႆး“ไท” ဢၼ်ဢမ်ႇမီး “ย” ႁၢင်ႈငၢမ်းလူၺ်ႈထမ်းမၸၢတ်ႈ

ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁၢင်ႈတႃႈမုၼ်ႈထုၵ်းၽွင်)။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ “သုၽၢၽ်ႉၿုရုသ် ဝၼ်းတီႈ 30 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်းၿိူဝ်ႊ 1939 လူၺ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈပပ်ႉပိုၼ်းၶွင်ထႆး “မိူင်းထႆးၸုပ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းလူၵ်ႈ(လုမ်ႈၾႃႉ) ပွၵ်ႈၵမ်း 2 ၼၼ်ႉသေလႄႈ ထႅမ်သုၵ်ႇ ၼုမ်ႉၼူၼ်ႊထ် ၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈ 33)။

လူၺ်ႈႁဵတ်ႇၽူလ်ၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သူမ်ၽူပ်ႊ ၽိရူမ်ႊယ် ၵၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၵဝ်ၶႃႈ“ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ဢွင်းၸႂ်ၵႂင်ၸွမ်း သေတေၵပ်ႉတၼ်ၸႂ်လႄႈႁဵတ်းဢမ်ႇမွၼ်ႈမိုဝ်းလႆႈ ၵႃႈလႆႈဝႃႈဢၼိၸင်ႊ(ဢၼိၸ)ၼႆၵွႆး။ ဢွၼ်ၼႃႈတေမီး ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်းဝႃႈ ထႆး “ไท”  ႁိုဝ် ထႆး “ไทย” ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီဢိင်လၵ်းၽႃးသႃသၢႆႊ ပိူင်လၵ်းလိၵ်ႈ ပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်လႄႈပိူင်လၵ်းၼိရုတိသၢႆႊ(Etymology) ပဵၼ်ၶေႃႈထတ်းထွင် ပဵၼ်ၶေႃႈတတ်းသိၼ်တူၵ်းလူင်းၸႂ် ပၢႆးဝိၶျႃးၵၢၼ် (ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင် ဢဝ်လၢႆးပေႉပုၼ်ႈၵၼ်ၼႂ်းသၽႃးၽူႈတႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း”။

ဝၢႆးသေၵၢၼ်ပိၼ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း တွၼ်းၶိုၵ်ႉပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆၶိူင်ႈပိူင် Royal Academy ၸင်ႇလႆႈၶဵၼ်ႇသၢင်ႈ ဢၼ်မၢႆၵႂၢမ်းဝႃႈ ထႆး “ไท”  လႄႈ “ไทย” လူင်းဝႆႉၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆၵႂၢမ်းတႅတ်ႈၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆ ပီ1950 လႄႈၵႂၢမ်းဝႃႈ ထႆး“ไท”  ၼၼ်ႉမၢႆၵႂၢမ်းဝႃႈ ထႆး-ယ “ไทย” လႆႈၼိုင်ႈၵႂၢမ်းမၢႆ လႄႈ ၽူႈပဵၼ်ယႂ်ႇ ထႅင်ႈၼိုင်ႈၼႂ်းၵႂၢမ်းမၢႆ။ သူၼ်ႇၵႂၢမ်းဝႃႈ ထႆး-ယ“ไทย” မၢႆၵႂၢမ်းဝႃႈ “ၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းဢေႊသျိူဝ်ႊၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းတႂ်ႈ။ ထႅင်ႈၵႂၢမ်းမၢႆၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼႂ်းတူဝ် လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶီႈၶႃႈ”။

လူၺ်ႈ – ၽူလ်ႊ ဢိတ်ထႃရူမ်ႊ

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈထႆး ဢမ်ႇမီး-ယ “ไท”  လႄႈ ထႆး မီး-ယ“ไทย” လႆႈႁၼ်ၼႂ်း သီႊရီႊယ် (“ၼင်”-ၸိူင်းၶႄႇ) ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃးသႃထႆးဝႆႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ“သၢမ်ၿုပ်ၽႃလိၶိတ်ႇၾၼ်”(สามบุปผาลิขิตฝัน) ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ပႃးပိုၼ်းလွင်ႈ“ၶႃႈ” “ၶီႈၶႃႈ” ႁိုဝ် “ထၢသ်ႉ” ႁိုဝ် “ကျွန်” ႁိုဝ် “slave” ပိၼ်ႇလၢတ်ႈၽႃးသႃထႆး လႄႈဝူင်ႇဝွၵ်ႇထိုင် လွင်ႈၵႂၢမ်းမၢႆဢၼ်ဝႃႈ ထႆး “ไท” ၼႆၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈ (ထၢသ်ႉ) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်း“ၶႃႈ” “ၶႃႈၸႂ်ႉ” “ၶီႈၶႃႈ”။

ထႆး “ไท” ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းသင် ၶိူဝ်းလႂ်ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ မီးၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ် ဢၼ်ဝႃႈ (ပဵၼ်ၶႃႈၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း “ၶႃႈ” “ၶီႈၶႃႈ” ထုၵ်ႇသိုဝ်ႉထုၵ်ႇၶၢႆၵၼ်မိူၼ်သတ်း မိူၼ်တူဝ်ဝူဝ်းတူဝ်ၵႂၢႆးလႄႈသိုဝ်ႉၶၢႆ ဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉသွႆ ဢဝ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၼၵ်းလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ“ၶီႈၶႃႈ” ”ထၢသ်ႉ” (ကျွန်) slave မိူဝ်ႈထုၵ်ႇပူတ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် “ၶႃႈ” “ၶီႈၶႃႈ” ၶဝ်ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ထႆးဢမ်ႇမီးယေႃးယၵ်ႉ – ယ“ไท” ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးတူၺ်းၵႂၢမ်းမၢႆတီႈၼႆႉ ထႆး ဢမ်ႇမီးယေႃးယၵ်ႉ – ယ “ไท” ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ“ၶႃႈ” “ၶီႈၶႃႈ” ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းလႂ်။ ပေႃးဝႃႈထႆးဢၼ်မီးတူဝ်ယေႃးယၵ်ႉ – ယ “ไทย” ၼႆ ပဵၼ် ၵူၼ်းမီးၸိူဝ်ႉမီးၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႆး ဢၼ်မီးယေႃးယၵ်ႉ – ယ “ไทย” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မွၼ်းၶိူဝ်း

(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ။)