ပၢင်ၵုမ်သုတ်းယွတ်ႈဢေႊသီႊယၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်း 43 ဢၼ်တႄႇႁဵတ်းဝၼ်းထီႉ 5 တေႃႇထိုင်ဝၼ်းထီႉ 7 ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်ၽွင်ႈၼႆ တေယွၼ်းပၢႆးၼႄပၼ်ၵႂႃႇဢိတ်းဢွတ်းၶႃႈၼေႃႈ။

မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်သုတ်းယွတ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်း 42 ဢၼ်ႁဵတ်းယဝ်ႉၵႂႃႇ ၼႂ်းလုၵ်ႈလိူၼ်မႄႊၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တေႃႉတႄႉ ၸွမ်ႇၸိမ်ႈၸွမ်းတၢင်ႇလွင်ႈၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 2-3 တွၼ်ႈၵူၺ်း။ ၵမ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပိုတ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ ၶေႃၶေႃႁင်းမၼ်း ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ။

ၼႃႈတေႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်သုတ်းယွတ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်း 43 ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မိူင်းဢိသ်ႉတီႊမေႃႊ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈ ဢေႊသီႊယၼ်ႊ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈၸိုင် မၼ်းတေၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်း လဝ်ႊပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ဢေႊသီႊယၼ်ႊၼႆလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ပဵꧣ်ႁႅင်းဢီးမိပ်ႈႁိပ်ႇႁွမ်ႈတေႃႇၸုမ်းဢေႊသီႊယၼ်ႊဝႆႉၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈၶႃႈၼႃ။

မိူင်းဢိသ်ႉတီႊမေႃႊ ၼႆႉ မၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်မႃး လုၵ်ႈၸုမ်း ဢေႊသီႊယၼ်ႊ ၸိုင်ႈမိူင်းမၢႆထီႉ 11 ၶတ်းၸႂ်မႃးၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸၼ်ႉဢၼ်ၶဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းၵူၺ်း ပႆႇပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းတေႉတေႉ ။ၼႂ်းၼင်ႇၼႆ မၼ်းသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပေႃးတင်းဝႃႈ ဢေႊသီႊယၼ်ႊ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်တီႈၼႆ မၼ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ဢေႊသီႊယၼ်ႊယဝ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈတႃႉ ၶဵင်ႇတေႃႇဢေႊသီႊယၼ်ႊတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸုမ်းဢေႊသီႊယၼ်ႊ တမ်းဝၢင်းၶေႃႈႁူမ်ႈလႆႈၸႂ် 5 ၶေႃႈ တိုၵ်ႉႁႃၵႄႈၶႆမႃးၼႆႉ မီးမႃး 2 ပီပၢႆၶိုင်ယဝ်ႉသေတႃႉ ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်တီႈဢွၵ်ႇမီးမႃး ၽွၼ်းပၢင်ႈတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈတႄႉ ဢမ်ႇႁၼ်သင်ၶႃႈၼႃ။ၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလၵ်းၼမ်းမၼ်း 2 ၶေႃႈ  1. မိူဝ်ႈလႂ်လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း ၸင်ႇတမ်းပဵၼ်ပိူင်လႆႈ 2.  မိူင်းၼိုင်ႈတင်းမိူင်းၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း ၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၼင်ႇၼၼ် ၸူဝ်ႈၵႃႈမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ ႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈမၼ်းၸႂ်ႉလၢႆႈၵၢၼ်ၽွင်းတၢင်ဢမ်သဵင် ဢၼ်ႁွင်ႈဝႃႈ Silence —  ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈႁႃၵႄႈလိတ်ႈတူၺ်းလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မီးမႃးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုပ်ႈၼႃႈယူႇဢိတ်းဢွတ်းၶႃႈၼႃ ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 9 လိူၼ်မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈမႃးၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႇၸွမ်း ၽူႈၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ 70 ၸုမ်း ပွၵ်ႈၵမ်းမၼ်း တေမီးယူႇ 145 ပွၵ်ႈ ယွၼ်ႉၼၼ် တေလႆႈႁူႉထိုင်ၶေႃႈ ၵၢင်ၸႂ်သွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇ လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် တိူဝ်းလိူဝ်မႃး။

ၸင်ႇၼၼ် ပၢင်ၵုမ်သုတ်းယွတ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်း 43 ၼႆႉ ဢဝ်ၸဵမ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၽွင်ႈယူႇ ၶႃႈၼႃ။တီႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢေႊသီႊယၼ်ႊပွၵ်ႈၼႆႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈႁုၵ်ႉႁၢႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တိူဝ်ႉသၢင်ႈမိူင်းၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉယွၼ်ႈပႃး လႅၼ်လိၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းဝႆႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

တႃႇတေလူတ်းယွၼ်ႇ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼႆႉသမ်ႉ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တၵ်းလႆႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇၶွင်တင်းလၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်းယႃ ၵၢတ်ႇ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇလႄႈ ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇပုတ်ႉထၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။

ပူၼ်ႉမႃး 2 ပီပၢႆပုၼ်ႉတႄႉ ယူႇတီႈဢေႊသီႊယၼ်ႊ ဢမ်ႇၼပ်ႉတေႃႈ တူၵ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင် SAC ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်ႇတၵ်းဝႃႈ Myanmar — ၼႆၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇ မိူင်းထႆး ဢၼ်လႅၼ်လိၼ်ၸပ်းတိတ်းၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ လႆႈတၢမ်ႇသိုၵ်းသိူဝ်ပေႃႉယွၼ်ႈ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ တေၶႂ်ႈၶိုင်ႈႁႃ ၶွၼ်းၶဝ်ႇတူၺ်းလၵ်းၼမ်း ၸုမ်းဢေႊသီႊယၼ်ႊ ဢၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈသုၵ်ႈသီမူၼ်ႉမႄးလႆႈဢိတ်းဢွတ်း ယူဝ်ၶေးတေပဵၼ်ယွၼ်ႉ 2 လွင်ႈၼႆႉယူႇၶႃႈၼႃ။

ထႅင်ႈၶေႃႈၼိုင်ႈတႄႉ လွင်ႈသုတ်ႉၸူးယွၼ်ႈၽဵင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ —- ASEAN—- လွင်ႈဝႃႈ တေၸႂ်ႉလၢႆးႁူဝ်ပဝ်ႈ 3 ၶႃၵဵင်းသေ တေၵႄႈလိတ်ႈတူၺ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇမႂ်ႇ ၼႆ တေလႆႈဝႃႈၼၼ်ယူႇ။

ၶူပ်ႇပီလႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ပေႃးလၢႆႈႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ ပိၼ်ႇၶၵ်ႉၵၢၼ်မၼ်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈထႅင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႇမႂ်ႇလႄႈ ဢၼ်တေပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ 3 ၶႃ ၵဵင်း ဢၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေၶိုင် သၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၵႂႃႇၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ၶႃႈၼႃ။

လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈႁေႉၵင်ႈလႆႈ လွင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈယိုတ်း မိူင်းလၢဝ်းသေ ၵုမ်းၵမ်ဢေႊသီႊယၼ်ႊၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လွင်ႈမိူင်းထႆးၶိုင်လၢႆး ထရႅၵ်ႉ 1.5 သေ မင်ယူႇလၢႆးၼိုင်ႈႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈလႆႈပႃးယူႇ။ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်လၢႆးၶွၼ်ႈတုမ်ၶိုၼ်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ဢေႊသီႊယၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႂ်ႇပဵၼ်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉၼႆႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈၶႃႈၼေႃႈ။

ထႅင်ႈၶေႃႈၼိုင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉ လိူင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် တၢမ်တူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈတေလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵႄႈလိတ်ႈႁင်းၵူၺ်း ၶႂ်ႈဝႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉၶႃႈၼေႃႈ။မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၵႃႈပေႉၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ် ၸုမ်းဢေႊသီႊယၼ်ႊ ၵႃႈပေႉၶႂ်ႈၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈ လိူင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း တေလႆႈၶဝ်ႈႁႃၵႄႈလိတ်ႈၵၼ် ၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ယူႇတီႈမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊထတ်းႁၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၶေႃႈလႆႈၸႂ်တင်းလၢႆဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တႄႉ တပ်ႉသိုၵ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီၽႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်း ၶဝ်ႈပႃးၸွမ်းၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇၸူးၶိုၼ်းတႂ်ႈလၵ်းမိူင်း 2008 ယဝ်ႉ။ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢၢင်ႈၶိုင်ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇလိတ်ႈလႆႈလွင်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ။

ၼင်ႇႁိုဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၶဝ် တေပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇတြႃးၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းၼႆႉ ၶႄးတေၸႂ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ပဵၼ်တုမ်မွၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ယူႇၼႆ ရႅတ်ႉၼူဝ်ႊမႃႊသူႊတီႊၼၢင်းၽွင်းလူင် ၾၢႆႇမိူင်းၼွၵ်ႇမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ၶဝ် ယၢမ်ႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈတီႈ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ ၼႃႈတေပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်သုတ်းယွတ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉယူႇၶႃႈၼႃ။

ဢၼ်ၼႆႉ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ ႁူႉပွင်ႁၼ်ထိုင်ပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈ လိုၵ်ႉလမ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ယူႇတီႈဢိၼ်ႊတူဝ်ႊပၢႆးၼႄလႄႈ မိူင်းဢေႊသီႊယၼ်ႊတင်းလုမ်ႈၵေႃႈ ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း တၵ်းတေလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတေႃႇၼႃႈၵၼ်သေၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇၼႆ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၶဝ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈထတ်းသၢင်လႆႈၶႃႈၼႃ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉမႃး ပေႃးတေမႃးတူၺ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းဝႃႈတေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈၸုမ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ် ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ။ ၵမ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၾၢႆႇတီႊမူဝ်ႊၵရႅၵ်ႉတိတ်ႉၼႆၵေႃႈ သမ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်းၼႃႈ ၸင်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝႃႈၼႆ တီႈတႄႉမႃး ပေႃးဝႃႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ပဵၼ်တြႃးပၵတိမၼ်းယဝ်ႉလႄႈၼႆလႄႈ။ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႇယိၼ်ႉၵွႆး ပေႃးပဵၼ်တႄႉမႃး ၽႂ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈမူၺ်ႉၽႂ်လႆႈတႄႉတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထဵင်ဢမ်ႇလႆႈၶႃႈၼႃ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽွင်းၼမ်ႉၵၢၼ်မိူင်းလူင် ႁွၼ်ၼမ်ႉၵၢၼ်မိူင်းလူင်ၼႆႉ မၼ်းယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈသုင်ဝႃႈ ၵဝ်တေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉမႂ်း မႂ်းတေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵဝ်ယူႇ ဝႃႈၸွမ်းလူမ်းသေတႃႉၵေႃႈ ပိူင်ပဵၼ်တႄႉမၼ်း ဢၼ်မီးယူႇၼႃႈလိၼ်တေႉတေႉၼႆႉသမ်ႉ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းပႆႇလႅဝ်ၽဵဝ်ႉယွၵ်းယွႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်းတၵ်းလႆႈၶိုင်ႁႃ လၢႆးယွၼ်ႇယၢၼ်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃလႆႈ။

ၼႂ်းၵႄႈၼင်ႇၼၼ် ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇႁဝ်းၶႃႈတႅဝ်းမိူင်းၵၼ်လႆႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ တေလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽိူမ်ႉႁႅင်း constitution ၽႂ်မၼ်း ယူင်ႉယႂ်းတင်းၼႂ်းၽႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်ႇဝႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၶဝ်ႈၵႃႈၸွမ်းလႆႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈယုၵ်ႉတၢင်ႇၽိင်ႈမၼ်းႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းပၢႆးၼႄမွၵ်ႈၼႆႉသေ  ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆၵွၼ်ႇၶႃႈ။