ဝၼ်းမိူဝ်ႈဝႃး ၸွမ်ၸိုင်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇပွၵ်ႈမိူဝ်းမႃးၶိုၼ်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ သၢင်ႇႁၢင်ႈႁဵတ်းမိူၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်မိူင်း ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉမႃး ပၢင်တိုၵ်းႁိမ်လိပ်းႁိမ်တၢႆလူင်သေ လိူမ်ႈၵိူမ်ႈတေႃႇပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆၼၼ်ႉ တေႁၼ်ၺႃးၵၼ်ယူႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မွၵ်ႇၵေႈၼႃႈတႃႇမၼ်းၸၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်ၵုမ် ၸိၵ်းၸွမ် ၼႂ်းၵႄႈရတ်ႉသျႃး - ဢေသီယၼ်(ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ)ၼၼ်ႉၵေႃႈၸႂ်ႈ၊ တေဝႃႈပဵၼ်သူးလၢပ်ႈလီလူင် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵေႃႈဝႃႈလႆႈလႄႈ ၵိုင်ႇတင်းမၼ်းၸၢႆးဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်တေႉယူႇလႆ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇၽၢႆႇမၼ်း ဝူၼ်ႉဝႃႈ ပႅပ်ႉတႂ်ႈငူင်းသွၼ်ႈတႂ်ႈငႃးႁေ တေၸၢင်ႈၸႃးႁႃးႁဵတ်းၶုၼ်လႆႈယဝ်ႉၵေႃႈလၢႆးလႃႈ၊ တႃႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၵေႃႈၶႄးတေၼပ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈလုၵ်ႈၶၢမ်ႇလုၵ်ႈၸၢင်း မုၼ်းႁၢင်းႁဵတ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၵဵပ်းၶဝ်ႈ တၢင်းၵၢၼ်ယူႇ ယဝ်ႉသႄႈ၊ ၶွင်လၵ်း လုၵ်ႉတီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈၽီမိုဝ်းပေႃႈလဵင်ႉသေ ပဵၼ်မႃးၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆၼႃႇ ဢမ်ႇသင်ၵေႃႈတိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈ ၶဝ်ႈမိူဝ်း ၵုရုၵႃႇရဝ ပၢႆႈႁူဝ်တွပ်ႇၵုင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိူဝ်ႇဝႃႈ တၢမ်တူဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈသျီႊၵျိၼ်ႉၽိင် ဝႆႉပဵၼ်ၶႅၵ်ႇၶိုၵ်ႉတွၼ်းသေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈႁူဝ်မႃႇပဵင်းၵၼ်ၼႆပႄႇ ယိုင်ႈၶႅၼ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈပိုဝ်းၶူၼ်တင်ႈၼွၵ်ႇ ၶလႃႇၵႄႇတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆလဝ်ႉလေႃႇ။ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႃးဢိၼ်းတိယလၢႆလၢႆ၊ မိူင်းၶႄႇလူင်ၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယဝ်ႉၼႆလႄႈ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈမၢၼ်ႈမိူင်းမွၵ်ႈသိပ်းပီႊတႄႉ လႅပ်ႈတေၽႅဝ်တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းၵႂႃႇထႅင်ႈၵွႆးႁိုဝ်ၼႆ လီလႆႈၶႆႈၸႂ်ၼပ်ႉသၢင်ႈဝႆႉၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းၶႄႇ ပွၵ်ႈႁူဝ်တီးႁူဝ်လၢင်း တႃႇၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်းၵမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈငိ ၼ်းၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ လွင်ႈတေတဵင်ၾၢႆၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉသေတႃႉ လွင်ႈၶူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလူင် BRI တႄႉ ဢမ်ႇတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းယဝ်ႉ။ သျီႊၵျိၼ်ႉၽိင် တုၵ်းယွၼ်းမႃး ႁႂ်ႈလႆႈပၼ် ၶေႃႈႁပ်ႉပၢၵ်ႇ တႃႇႁူမ်ႇလုမ်ႈပၼ်ၶူင်းၵၢၼ်လူင်ၶဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းယိူင်းထိုင် ၶူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵွတ်ႇလူၵ်ႈ (Belt and Road Initiative – BRI) ဢၼ်ပႃးၸဵမ် သၢႆတၢင်းၶႅပ်ႇၶၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းၶႄႇ-မိူင်းမၢၼ်ႊ (China-Myanmar Economic Corridor – CMEC) ယဝ်ႉၼႆ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵေႃႈ ႁူႉထိုင်ၵၼ်လႆႈယူႇ။ ၶူင်းၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ႁူးထူၺ်ႈၸႂ်လူင်ႁူးၼိုင်ႈတႃႇမိူင်းၶႄႇၼႆၵွႆးသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်မႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပႃးႁူးထူၺ်ႈၸႂ်တႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမဢလ တေၶီးၸိုၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပွႆႇႁႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းၶုၼ်မိူင်းလႃႈ လႆႈဢဝ်ဢၼ်လႂ်ၵႆႈလႅၵ်ႈၵမ်ႉတၢင်ၵေႃႈ လႅပ်ႈတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉၼႆ ႁၼ်ၸႅင်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးတူၺ်းၸွမ်း ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈသျီႊၵျိၼ်ႉၽိင် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တႃႇပိုတ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၽၵ်းတူ လၢၼ်ႇၵႃႉၶၢႆၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လၢမ်းလႆႈတၢင်းယၢပ်ႇမၼ်းယူႇ၊ ၽၵ်းတူလၢၼ်ႇမူႇၸေႊ ဢၼ်မီး တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်းသူၺ်ႇလီႇမိူင်းမၢဝ်း၊ ၽၵ်းတူလၢၼ်ႇၶျိၼ်းသူၺ်ႁိူဝ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းလိၼ်ႉ သၢင်း၊ ၽၵ်းတူလၢၼ်ႇၵမ်ႇပၢႆႇတီႇဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းထိူၼ်ႈၶျူင်ႊမိူင်းမႅၼ်း၊ ၽၵ်းတူလၢၼ်ႇ လွႆၸေႊမိူင်းမွၵ်ႇ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းလူင်ႊသၢင်ႊၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းၵုမ်းၵမ်သေ ဢၼ်၊ ႁူမ်ႈဝႃႈမူႇၸေႊၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းမိုဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ တႄႇတီႈပၢၵ်ႇပၢႆႁႃႈလၵ်းမိူင်းယုမႃး တေႃႇထိုင်ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ သႅၼ်ဝီ ၸွင်ႇဢမ်ႇမီးၼႂ်းမိုဝ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉႁိုဝ်။
ၸင်ႇၼၼ် တႃႇတေပိုတ်ႇလႆႈၶိုၼ်းႁူးၽၵ်းတူလၢၼ်ႇၵႃႉၶၢႆတင်း မူတ်းၼႆႉ ၵႃႈလႆႈၵူမ်ႈႁူဝ်ၼွမ်းၸူးသျီႊၵျိၼ်ႉၽိင် ၸွႆႈႁေႃႈႁိုပ်ႈပၼ်ၸိူဝ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ထႃႈဢမ်ႇလႆႈၵႃႉၵူးႁေ ယူႇယၢၵ်ႈယူႇပဝ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈတႄႉ ၶူင်းၵၢၼ်ၶႄႇဢၼ်တေသိူဝ်ႇပႃးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ဝႆႉႁေၵွၼ်ႇ၊ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းသိုဝ်ႉၵိၼ် သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵွႆး ပေႃးတိူၵ်ႈတႅၵ်ႉလူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈ ၼႆၸင်ႇဝႃႈ ပွႆႇႁႂ်ႈလႆႈႁဵတ်းၶုၼ်ၵွႆးလႃႈ တႃႇဢမ်ႇႁတ်းပၼ်ႁတ်းၵႆႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လီယဝ်ႉ၊ ဝႆႉဝႃႈ ၶူင်းၵၢၼ် CMEC ဢၼ်လုၵ်ႉၶုၼ်းမိင် သိူဝ်ႇတၢင်းၸူး မူႇၸေႊ-မၢၼ်းတလေး-ၵျွၵ်ႉၽိဝ်ႇၼႆႉ တေပဵၼ်ႁဵတ်းတေႉယဝ်ႉၼႆလႃႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈ တေသၢၼ်ၶတ်းႁႃႉ တေယွမ်းႁပ်ႉၼႄႇ။ ပၼ်ႁႃလူင်မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ႁူႉထိုင်ၵၼ်ဝႆႉယူႇၼႃႇ၊ ၶုတ်းႁိၼ်ႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းတီႈလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူႈလိၼ်ၶူႈတၢင်းမိူဝ်ႈလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမၼ်း ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တပ်ႉသိုၵ်း၊ ၶမ်ႇပၼီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်လွၼ်ႉလွၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။ ပေႃးၼႆ တေသၢၼ်ၶတ်းဝႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁႂ်ႈႁဵတ်းၼႆၼႄႇ၊ ပေႃးၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ်လႆႈတဵမ်တီႈတႄႉ ၶႄးၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ။ ထႃႈဝႃႈ ႁႅင်းၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇ ဢမ်ႇၶွၼ်ႈပဵၼ်ၵွၼ်ႈလဵဝ်လႆႈၵႅၼ်ႇ ၵႅၵ်းတႄႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းမႃးတေၸၢင်ႈလႆႈ ယွၼ်ႇယွမ်းၶိုၼ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႉ ၽိူဝ်ႇတေဝူၼ်ႉဝႃႈ တေယွမ်းႁပ်ႉႁႃႉ တေသၢၼ်ၶတ်းၼၼ်ႉ တႃႉလီတူၵ်းလူင်းတမ်းမီးဝႆႉ မူႇပိူင်ၼႅၼ်ႈၼႃ ၸိူင်ႉၼင်ႇဝႃႈ- ၵွၼ်ႇပႆႇတႄႇၶူင်းၵၢၼ် တေလႆႈလူင်ႈၼႃႈပွင်ႇထိုင်တီႈၵူၼ်းမိူင်း၊ တေလႆႈ ပၼ်ႁူႉႁၼ်ၸွမ်း ၶေႃႈမုၼ်း ၶၢဝ်ႇသၢၼ်တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ၊ တေလႆႈဢဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၽွမ်ႉၸႂ်တီႈၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵႃႈၸူဝ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း လႆႈမူႇပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈၽေႃႇသၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ်လႃးလႃးၼႆ ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တေလႆႈမၵ်းတတ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႆႉသေ ဢဝ်ပႃးၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၶူင်းၵၢၼ်သေ တေလႆႈငိုၼ်းၶွၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်၊ တႃႇမိူင်းတႆး တေလႆႈၵႃႈႁိုဝ်၊ ငိုၼ်းၵွင်တိုၼ်း တႃႇပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတေလႆႈ ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမီးမူႇပိူင်ဢၼ်တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၼႅၼ်ႈၼႃၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၸမ်း ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈတေႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပေႃးၶူင်းၵၢၼ်ၶႄႇၶဝ်ႈမႃး ႁဝ်းႁႃးတေလႆႈၵၢၼ်လႆႈငၢၼ်းၼႆၵွႆးသႄႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တေဝူၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးၸႂ်ႈမိူင်းၶႄႇလူင်းႁဵတ်းတေႉတႄႉ တေၸၢင်ႈလႆႈငိုၼ်းသေငိုၼ်းတႅၼ်း တင်းၼမ်ၼႆၵွၼ်ႇ။ ဝူၼ်ႉႁၼ်မွၵ်ႈၼႆႉၵွႆးတႄႉ ပႆႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈသႄႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပွင်ႇၸႂ်လႆႈဝႃႈ ငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ၶိၼ်ႈ၊ ၽူႈလႂ်ၽႂ် မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်း၊ ၽူႈလႂ်ၽႂ် မီးသုၼ်ႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽွၼ်းလီမၼ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း တေႁူႉပွင်ႇၸွမ်းလူၺ်ႈ ပိူင်ပၢႆးႁပ်ႉႁၼ်ၾႅတ်ႇတရႄႇၼၼ်ႉ တေလႆႈၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၽႄႈၽိူၺ်ၵၼ်ဝႆႉ တႅတ်ႈတေႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ႁူႉယူႇဝႃႈ တေၽေႃႇသၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ်ယူႇၼႄႉၼွၼ်းယဝ်ႉတႄႉ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းထီးမၼ်း ဢၼ်လီလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း လူင်းႁဵတ်းဝႆႉထႃႈၸမ်း ၵၢၼ်လူင်းၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းတီႈလိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢဝ်ၸဵမ် ၽႅၼ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈၶူင်ႇ၊ သၢႆပိုၼ်းလိၼ်ႁႆႈၼႃးသူၼ်၊ တီႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇ၊ ဝတ်ႉၵျွင်းသႃလႃး လႄႈ လိၼ်ပႃႇႁဵဝ်ႈသၢင်းၶႅင်း၊ တီႈႁဵတ်းႁႆႊ လႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇပႃႇၽိုၼ်းၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃသူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈမၢႆတမ်း ၵိုၵ်းၵပ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး တွၵ်ႇၸုမ်းလူင်းမိုဝ်းဢမ်ႇၵႃး ပႃးၸဵမ်ၽႅၼ်ႇတီႈ GIS ဝႆႉၸင်ႇ တေႁေႉၵင်ႈလႆႈ လွင်ႈၶမ်ႇပၼီႇ ႁိုဝ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ဢထမ်ႇမပေႉၵိၼ်လွၵ်ႇငိုတ်ႈယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းပၢႆးၼေတၢင်းႁၼ်မွၵ်ႈၼႆႉသေ တေၶွတ်ႇငိူၼ်ႈသၢႆၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ