ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇၼမ်ႉ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ မႃးၵူတ်ႇထတ်းၼမ်ႉ တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးသေ ယိုၼ်ယၼ်ၸိၸမ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး – ထုၵ်ႇလီၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃဝႆးဝႆး ဝႃႈၼႆ။

ၶူးပူင်သွၼ်လူင် ပရေႃႊၾႅတ်ႊသိူဝ်ႊ ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊ Danny Reible တီႈၸၼ်ႉၸွမ်Texas Tech University မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၵႂႃႇထင်သဝ်းတီႈမိူင်းထႆး၊ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၶူးပွင်သွၼ် လူင်တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မႄႈၾႃႉလူင်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈၶူင်သၢင်ႈ TSRI မိူင်းထႆး သေ ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊ ဢၼ်ၸိူမ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉ ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း မႄႈ ၼမ်ႉသၢႆ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ ၼမ်ႉၶွင် – ၼမ်ႉ 4 မႄႈ။ တႃႇ 22 တီႈသေ မႃးထတ်းတူၺ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 4 ဝၼ်း ဝၼ်းတီႈ 19 ထိုင် 22 မေႊ။ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ် ဢၼ် ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေး ႁၢႆႉႁႅင်းတေႃႇသတ်းၼမ်ႉလႄႈၵူၼ်း။ မီးထၢတ်ႈ Arsenic လူၼ်ႉလိူဝ်လၵ်းၸဵင်ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီး လႄႈပဵၼ်ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ထၢတ်ႈ Arsenic ယဝ်ႉ မီးပႃးထၢတ်ႈၵွင်ႉငူၼ်ႉထႅင်ႈလၢႆလၢႆဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇထၢတ်ႈ Cadmium (Cd) ၊ Nickel (Ni) ၊ Chromium (Cr) ၊ Zinc (Zn) ၊ Mercury (Hg) ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ထၢတ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၽေးၼႆႉလုၵ်ႉမႃးတီႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်း ဢမ်ႇမီးပၵ်းမီးပိူင်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သွင်ၸိုင်ႈမိူင်း။ ၵွပ်ႈၼႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 2 တၵ်းလႆႈသႂ်ႇၸႂ် ႁၢမ်ႈႁႄႉၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်းၼႆႉဝႆးဝႆး ဝႃႈၼႆ။

တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ၵဵင်းမႂ်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်ယူႇ ပႆႇမီးထၢတ်ႈဢၼ်မီးၽေး။ ပွင်ႇဝႃႈထၢတ်ႈၵွင်ႉငူၼ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးၼႂ်း ၼမ်ႉၵူၺ်း ပႆႇၼွၼ်းႁူၼ်းၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉလိၼ်။

ၵူၺ်းၵႃႈသင်ဝႃႈပွႆႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆသေဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်းၸိုင် ထၢတ်ႈၵွင်ႉငူၼ်ႉ ၼၼ်ႉၸၢင်ႈၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ်သေတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ၽွင်းၼၼ်ႉမႃး ၸၢင်ႈတေၵႄႈလိတ်ႈယၢပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ တႃႇၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃ တႃႇလူတ်းယွၼ်ႇထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ်ၼႂ်းၼမ်ႉ ၼႂ်းဝႆးဝႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၽၢႆႁဵတ်းတၢတ်ႇ ၼႂ်းၼမ်ႉ 4 မႄႈ၊ ႁႂ်ႈထၢတ်ႈလူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်ပဝ်ႇလၢင်ႉ ၵွင်ႉၼႂ်းၼမ်ႉဢွၵ်ႇၼႆ ၶူးပူင်သွၼ်လူင် ၶဝ်ၸဝ်ႈ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ထုၵ်ႇလီၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းၸိူဝ်းၶုတ်းႁႄႈ ၶုတ်းၶမ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆးၼၼ်ႉႁႂ်ႈလႆႈလီလီသေ သင်ဝႃႈ မီးၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းမိူင်း ၶႄႇၼမ်ၼႆၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈလႄႈမိူင်းၶႄႇထုၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉၵႂႃႇယူႇ – ၸီႉၸမ်ႈပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉပႃးၼင်ႇၼႆ။