ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 တႄႇသေ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼင်ႇၵၼ် မီးပၼ်ႁႃၵၼ်မႃးၶိူဝ်းယႂ်း ။ ပေႃးၵႂၢႆးတေႃးၵၼ်သမ်ႉၼႃႇတႄးၼႃး ၼင်ႇၵႂၢမ်းထုင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉ မီးပၼ်ႁႃသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢၼ်ၼၵ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈ သမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ။ ပၢင်တိုၵ်းပဵၼ်မႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉဢွၼ်တၢင်း ၊ ၵူၼ်းသိုၵ်းဢမ်ႇပေႃးၵေႃႈ လၢၵ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ႉ ။

ၶိၼ်မၢပ်ႇမိပ်ႇငႅၼ်း တဵၵ်းၸႂ်ႉၵိၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်းလၢႆလၢႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆတီႈၵိၼ်းၸႂ်။ မိူၼ် မိူင်းယႆၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉတဵၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၊ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသမ်ႉ ၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇလူးၵွၼ်ႇ ။ ၵူၼ်းမိူင်းယႆတႄႉ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၸုမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ၽွင်ႈ ၊ လူတ်းယွၼ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၽွင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼႆႉ ၵုမ်းၵမ်ပၼ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵူဝ်း ၊ ဝဵင်းၵၢတ်ႇၵဝ်ႇ (လၢဝ်ႇၵၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 1 ႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေတႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 တႄႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 1 ၼႆႉ ပႃးၸႄႈဝဵင်းၵွင်းၸၢင်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇ ၵဝ်ႇ (လၢဝ်ႇၵၢႆး) ၵူၺ်း။

ဝၢႆးလင်ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ပၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းၶႄႇ လူင်းမႃးယူႇသဝ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁဵတ်းၵၢၼ်တိုၼ်းလၢင်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၶၢတ်ႈ သိုဝ်ႉတီႈလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်ႁႅင်း။ တူဝ်လိၵ်ႈ ၸွမ်းပၢႆႉတၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်း၊ ပၢႆႉႁၢၼ်ႉၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ သႂ်ႇပႃးၶိုၼ်းလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇဝႆႉ တင်းသဵင်ႈ။

လွင်ႈသိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉပၼ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသဵင်သင် ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈသင်ၸွမ်း ။ ၵူၼ်းမိူင်းၽွမ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉ ဢမ်ႇသူႈမီးၸုမ်းလႂ်တွင်ႈထၢမ်သေ ထွမ်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ။ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ၵႃႈလႆႈတဵတ်ႇယဵၼ် ယွၼ်ႉၵူဝ်ၺႃးတူတ်ႈၺႃးတၢမ်ႇၼႂ်းၵႄႈမၼ်းထႅင်ႈ။ တေႃႈၼင်ႇ ယူႇလၢႆလၢႆ ယင်း တဵၵ်းၸႂ်ႉၸွမ်းပိူင်ဢၼ်ၼၼ်ႉဢၼ်ၼႃႈ ၼႆ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းဢွင်ႈတီႈသိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၵုမ်းၵမ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈၼိူဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ပၢင်တိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉမႃးၸဵမ်လႂ် ၊ သိုၵ်းၸိူဝ်း မၢင်ႇၵိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်တႄႉ ဢမ်ႇလၢႆးၼိုင်ႈၵေႃႈ လၢႆးၼိုင်ႈ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း ။ ၼႂ်းၵႄႈမၼ်း ဢၼ်ယၢပ်ႇ လိူဝ်ႁႅင်းသမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်း ။
မိူၼ်မိူင်းယႆ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ မီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းႁူင်ဝႃႈ မီးသိုၵ်းလၢႆၸုမ်းၵုမ်းယူႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ သိုၵ်းၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၵွၼ်းၵိူင်ႈၵၼ်လႆႈ ။ ၸုမ်းလႂ်ႁဵတ်းၽိတ်းႁဵတ်းထုၵ်ႇ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၸီႉၸမ်ႈသင်ၵၼ်လႆႈ ။ ပေႃးထၢမ်သိုၵ်း ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်လွၼ်ႉလွၼ်ႉ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈသမ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်း မႆႈဢူၵ်းမႆႈၸႂ် – ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းယႆၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ။

မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်မေႊ ဝၼ်းတီႈ 23 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ႁွင်ႉဢဝ် ၵၢင်ႉၵႄႇလႄႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းသူၼ် ၼႂ်းဢိူင်ႇႁူဝ်ယ လႄႈ ဢိူင်ႇလွႆငိုၼ်း ႁႂ်ႈၵဵပ်းပၼ်သိုၵ်းမႂ်ႇ ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈလႂ် ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ဝၼ်းၼႆယူႇ ။
သင်ဢမ်ႇႁႃပၼ်လႆႈသိုၵ်းမႂ်ႇၸိုင် တေတီႉၺွပ်းတူဝ်ၵၢင်ႉၵႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉလွၵ်ႇငိုတ်ႈ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။

ထိုင်မႃး ၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 3 ၼႆႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ် ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ ၵၢင်ႉၵႄႇ ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇ ဢိူင်ႇႁူဝ်ယလႄႈဢိူင်ႇလွႆငိုၼ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယွၼ်း တီႈသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇလူတ်းယွၼ်ႇသင်ပၼ် ။
သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ လၢတ်ႈတီႈၵၢင်ႉၵႄႇဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 6/6/2026 ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း ၊ ၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇ တေလႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၼႂ်းလုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢၼ်ပၵ်းယူႇဝႆႉ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလွႆငိုၼ်း ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ ။
ဝၢၼ်ႈလွႆငိုၼ်းၼႆႉ ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းမိူင်းယႆ 16 လၵ်း မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လႃႈသဵဝ်ႈ တၢင်ႉယၢၼ်း မိူင်းယႆ ။

လွင်ႈၵဵပ်းၵူၼ်းၼႆႉ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၵေႃႉတူၺ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႂ်မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းသေ တူၵ်ႇၸိုဝ်ႈတွၵ်းသဵင်မႃးၵမ်းသိုဝ်ႈ လူၺ်ႈၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၶဝ်ယၢမ်ႈၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈႁဵတ်း ႁႂ်ႈသူင်ႇဝႂ်မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2025 ပူၼ်ႉမႃး _ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – “ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇပွၵ်ႈၼႆႉ မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈပၢႆႈ တင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တင်းၵူၼ်းတူၵ်းၼႃႈႁိူၼ်း ။ မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈယွၼ်ႉပူႇၵေႇဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်လႄႈ ၺႃးထုပ်ႉပေႃႉၵေႃႈမီး မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈၸၢင်ႈၵၼ်သေသူင်ႇၵူၼ်းၵႂႃႇၵေႃႈမီး မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁႃၵူၼ်းပၼ်လႆႈလႄႈ တူဝ်ပူႇၵေႇၺႃးတီႉၺွပ်ႉဝႆႉၵေႃႈမီး” – ဝႃႈၼႆ။

တႃႇႁူႉႁူဝ်ယွႆႈထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်ၺႃးတၢမ်ႇသင် ၽႂ်ၺႃးၺွပ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႆႉယူႇ ။
ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းယႆတႄႉ တုၵ်းယွၼ်းတၢင်ႇထိုင်ၽူႈယႂ်ႇၸၼ်ႉငဝ်ႈငုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၶႅၼ်းတေႃႈဝႆႉၸႂ်ဢေးလူတူၺ်းထိုင်ၼိူဝ်ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၸွႆႈၵေႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ၵူၼ်းမိူင်းသေၵမ်း ဝႃႈၼႆဝႆႉ။
သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇမႂ်ႇပွၵ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈႁူႉၸွမ်းဝႃႈ တေလႆႈၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ထိုင် ၵုၼ်လူင် ႁူဝ်ပၢင်ႇ ။ လွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ယင်းလွၵ်ႇငိုတ်ႈပႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇငၢဝ်းသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵူဝ် ၼႆလူးၵွၼ်ႇ ၼႆ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ဢိူင်ႇႁူဝ်ယ ဢိူင်ႇလွႆငိုၼ်း ဢိူင်ႇၵွင်းမွင် ဢိူင်ႇၼွင်မူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈဢိူင်ႇလႂ် မီး 20 ဝၢၼ်ႈပၢႆ ၊ ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈလႂ် ၼိုင်ႈၵေႃႉ တၵ်းတေလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼႆလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ်ယဝ်ႉ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။
မိူဝ်ႈ ပီ 2025 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တေႁဵတ်းမၢႆၾၢင်မႂ်ႇၼႆလႄႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယႆ ၵဵပ်းပၼ်သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ။ ၽႂ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသမ်ႉဝႃႈ တေမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၶႅၵ်ႇၼႆထႅင်ႈ ။ ဝၢႆးၼႆႉသမ်ႉ မႃးတဵၵ်းၵဵပ်းသိုၵ်း ။ ဢမ်ႇႁူႉတေႁဵတ်းၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းမိူင်းႁႃႉ တႃႇၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ်တႄႉတႄႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးဝူၼ်ႉၵႂင် ။

ဢၼ်သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵဵပ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ တႃႇႁဵတ်းပၼ်မၢႆၾၢင်မႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼမ်ႉတူင်း ၊ ၵွင်းမွင် ၊ ၼႃးႁူၵ်း ၊ လၵ်းၸၢင်ႉ ၊ ဝၢၼ်ႈလူင် ၊ မၢၼ်ႈဢွႆႇ ၊ ပၢင်ႇၺွင်ႇ ပၢင်ႇၵူဝ်း ၼွင်မူဝ် ႁူဝ်လွင်း ၼႃးမူၼ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼႂ်းမိူင်းယႆၼႆႉ သိုၵ်းလၢႆၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၊ သိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၊ လႄႈသိုၵ်းတႆး SSPP/SSA ၸိူဝ်းၼႆႉ ။