ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉပိူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ /  ၽူႈၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁဵတ်းယူႇသိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ။ ၵွပ်ႈၼႆၵူၼ်းမိူင်းၸင်ႇ လုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးသၢၼ်ၶတ်း ဢမ်ႇယွၼ်ႇဢမ်ႇထွႆ တေႃႇထိုင်ပေႃးတေမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ။ သင်ဝႃႈ သၢၼ်ၶတ်းယူႇလႄႈ ၾၢႆႇၶိၼ် ၽွင်းငမ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုင်  ပၢင်သၢၼ်ၶတ်းၼၼ်ႉ ယဵၼ်းပဵၼ်လွင်ႈ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ သေ တေႃႇသူႈၵႂႃႇ။

ပေႃးပဵၼ်မႃးလွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃးၵၼ်မႃး ၼင်ႇၵူႈၵေႃႉႁၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆၸိုင် ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတေသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ  ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းတေႁွင်ႉဝႃႈ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း။

ၽွင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈပဵၼ်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းမႃးၸိူင်ႉၼႆ – ယူႇတီႈၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶႂ်ႈမႃးႁဵတ်း ၽွင်းၶဵဝ် ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေၶဝ်ႈႁႃသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေပၼ်ႁႅင်းဢီးတီႈၸုမ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊ (ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ) – ႁႂ်ႈၸွႆႈပၼ်ႁႅင်းဢီး တီႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ။

ၵွၼ်ႇၼႃႈဝၼ်းတီႈ 1/2/2021 ၼၼ်ႉတႄႉ တေၸႂ်ႈယူႇ ပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃပၢင်တိုၵ်းၵၢင်မိူင်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ  – မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ႁႅင်းလိူဝ်ပၢင်တိုၵ်းၵၢင်မိူင်းသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵႂႃႇတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ – ပွင်ႇဝႃႈ ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းသေပူတ်း/ ၵူၼ်ႇပႅတ်ႈ ပိူင် ဢမ်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း – ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵူၼ်ႇလႅဝ်ပႅတ်ႈ တေႃႇထိုင်ပေႃးလႆႈ ပိူင်ပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇၸႂ် – ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ မီးမႃး “ပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶၢဝ်းႁွင်” ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉတႄႉ ယင်းဢမ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၸႂ် ၼႂ်းၶေႃး ။ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈယင်းတေမီးတင်းၼမ်။

တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်တူင်ႇဝူင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ – လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပိူင် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢႆးမိူင်းလႄႈ ပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ၶႃႈႁႅမ် ၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇယၢမ်းလဵဝ်။

ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ၸႂ်ယွင်ႇမဝ်းဢႃႇၼႃႇၼမ်းၼႃႈသေ ဢမ်ႇတူၺ်းၼႃႈတူၺ်းလင် ဢမ်ႇတူၺ်းၵႂၢင်ႈ တူၺ်းၵႆ   သၢင်ႈႁိူဝ်းလဵၵ်ႉသႂ်ႇၼိူဝ်ႁိူဝ်းယႂ်ႇ  ယူႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ – ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၾႆး ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶဝ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်း လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးၽႂ် လႆႈသူၼ်းဢီးႁူၺ်းႁွင်ႉ။

ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူလၢႆပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး  သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် မိပ်ႇၶေႃး ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင် ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ –  ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈၶီႈၼႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ၸင်ႇၼၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၸင်ႇ ၶတ်းၸႂ်တႃႇသၢင်ႈလႆႈ ပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ (ပိူင်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်းလႄႈဢမ်ႇၶႂ်ႈငိၼ်းမႃးတင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈ)။

ၸင်ႇဝႃႈပေႃးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း – မီးၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးၸိူင်ႉၼႆမိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၶတ်းၸႂ် ၶဝ်ႈႁႃ ငူပ်ႉငိပၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ – ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႄႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇ ဢွင်ႇမၢၼ်မႃး။ ပိူင်လူင် မိူင်းၶႄႇလႄႈမိူင်းထႆး ဢၼ်တိတ်းၸပ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မႃးတႃႇသေႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယိင်ႈမီးၵူၼ်းၶဝ်ႈၵႄႈ ၸွႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်း- ယိင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၶႃႈႁႅမ် ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်။ ၸိူဝ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၽွင်းငမ်းမိူင်း။

ၵူၺ်းၵႃႈတူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉမႃးလၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်းပိုၵ်း။ ဢၼ် ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်း ယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းသေ သႄႇသူၼ်းယူင်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းဢူၼ်ယုင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း- ၼႆသေ ၶိၼ်ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတေႃႇပေႃးလႆႈ- တေႃႇပေႃးတင်ႈလႆႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်ပိုၼ်းသမ်ႉႁွႆးမႃးလၢႆၵမ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈတွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ  ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းယူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းႁုၼ်ႉၼူဝ် (ဟာသ)  ဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း ။

 တင်ႈတႄႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉသေ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ် ဢွၵ်ႇ ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ  မီးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းလၢၼ်ႉ။ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိုင်ႈမိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်သႅၼ် ၵေႃႉႁဵတ်း CDM သၢၼ်ၶတ်းဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းပၢင်သၢၼ်ၶတ်း လူၺ်ႈလၢႆးတဵတ်ႇယဵၼ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်လႆႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီ။

မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ဢၼ်ပိုတ်းယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။  တေႃႈၼင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၵၼ် ယင်းဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈပိူင် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈမီးမႃးၼပ်ႉပၢၵ်ႇၸုမ်း။

ပေႃးတူၺ်းတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈပဵင်း မိူၼ်ၼင်ႇ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း တိူင်းမၵူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ တေလႆႈႁၼ် ၸႅင်ႈလႅင်းလီ။ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပၢင်တိုၵ်းပႆႇယဵၼ်ပႆႇၵိုတ်း ။ပဵၼ်ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း ၼႆသေတႃႉ  သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇယွၼ်ႇဢမ်ႇယၢၼ်းပၼ်။ ဢဝ်ၶိူင်ႈမိၼ်သိုၵ်း မိူဝ်းလိုင်ႈ မၢၵ်ႇလူင်သႂ်ႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈဝၼ်း။

ၸုမ်းၽွင်းၶဵဝ်လႄႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းလၢႆလၢႆမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင်ၸွႆႈငူပ်ႉငိပၼ် ၼႂ်းၵႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈပိူင်ပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉ တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ – ဢၼ်ၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း – ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈ – “ သိုၵ်းၼႆႉတေလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းသေတွၼ်ႈတွၼ်ႈ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ဢၼ်ႁႄႉတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆ  ၸုမ်းၽွင်းၶဵဝ် ဢမ်ႇႁတ်းၸီႉၸမ်ႈတေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃ။  

ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်ဝႃႈ မႃးၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိပၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ – မိူၼ်တင်းဝႃႈမႃးယူႇၾၢႆႇ ပဵၼ်ႁႅင်းပၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်း။ ဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉၵႅၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းသင်တႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉေၵႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၼိူဝ်ၸုမ်းၽွင်းၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမၢႆၸႂ်ဝႃႈ – ပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ – မိူၼ်တင်းသိုပ်ႇသၢႆၸႂ် ထႅမ်ႁႅင်း ၵွင်ႉငူၼ်ႉပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၽေး တေႃႇၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ – ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ၸုမ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လွၼ်ႉၵႅၼ်   ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉၼႆၸိုင် မိူၼ်တင်းဝႃႈၶဝ်ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  

ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းလႅၼ်ႈၸူးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လွၼ်ႉၵႅၼ် ဢၼ်ဝႃႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၵူၺ်းၼႆ ၵေႃႈၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၼင်ႇၸုမ်း NUG ၼႆၵေႃႈလၢႆးလႃႈ။ ဢၼ်ၶဝ်ၺႃးၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း သႄႉၼႄး  ၺႃးၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်း ၸီႉၸမ်ႈယူႇၼႆႉၵေႃႈ  ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ပိူင်ႈႁွႆႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ- ၼႆၶဝ်ၵေႃႈယင်းဢမ်ႇႁူႉတူဝ်။

ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေပဵၼ်မႃးၼႆႉ – ပေႃးပႃးသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၊ ပေႃးပႃးၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိုင် မၼ်းၸင်ႇတေၸဵဝ်းထိုင်တီႈဢွင်ႇမၢၼ်လႆႈၼႆ ၽႂ်တေၸၢင်ႈထဵင်လႆႈ။

ယွၼ်ႉၼၼ် မူႇၸုမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၶဝ် တၵ်းလႆႈသႂ်ႇၸႂ်တူၺ်းတီႈ ပၢင်တူင်ႉၼိုင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းတႃႇၵူၼ်းတင်းၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈႁၼ်သၵ်းသၵ်းယဝ်ႉ။

ၼင်ႇၵႂၢမ်းထုင်းမီးဝႃႈ – ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉႁၼ်လွင်ႈတၢင်းပိူင်ပဵၼ်လီလီၸိုင် တေလႆႈထွႆလင် ယၢင်ႈၼိုင်ႈသေတူၺ်း-  ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ ယူႇတီႈၸုမ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးဝႃႈတင်းၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇၸိုင် တၵ်းလႆႈ တူၺ်းပိူင်ပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်ႁႂ်ႈႁူႉ ႁႂ်ႈႁၼ်လီလီ၊  ပေႃးပွင်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ တၵ်းလႆႈယွမ်းႁပ်ႉ  ပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၸွႆႈၵူၼ်းမိူင်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၸင်ႇတေလႆႈႁပ်ႉၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမၼ်း။

  ၶၵ်ႉၵၢၼ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင်မၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ တေမၢၵ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလီတွၼ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း – ၼႆ ပေႃးပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ ၵၢၼ်ၸင်ႇတေဢွင်ႇမၢၼ်။

တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်မိူင်းမိူဝ်းၼႃႈတေလီၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ တေမီးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းထႅင်ႈလၢႆၶၵ်ႉလၢႆတွၼ်ႈၼႆ မႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉၵေႃႈ တႃႇတေထိုင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၶတ်းႁူဝ်ႁိူဝ်း ယဝ်ႉ။

ပေႃးတေတူၺ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶိုၼ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇၼႆ တေလႆႈႁၼ်ၸိူင်ႉၼႆယူႇ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸုမ်းလဵဝ်- ၵႃႈပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းမူတ်းပႃးၸဵမ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ- ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတႃႈမုင်ႈ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဢၼ်ဝႃႈ ၾႅတ်ႊတရႄႊ ၻီႊမူဝ်ႊၵရေႊသီႊ ၼႆၼၼ်ႉမိူၼ်ၵၼ်လႄႈၸင်ႇဝႃႈ မီးႁႅင်းထဝ်ႇယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

ၸဵမ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ – ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇပႆႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈမိူင်းသေၵေႃႉသေတႃႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ။ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမိူဝ်းၼႃႈ – ဝၼ်းဢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလႆႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၶဵၼ်လူင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၸိုင်  ၶဝ်တေႁဵတ်းသင်လၢႆလၢႆၼႆၶဝ်ပေႃးတမ်းဝၢင်းတီႈယူႇတႃႇၶဝ်ယူဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼႆလႄႈၸင်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း။ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵွပ်ႇၵူႈၶိုၼ်းလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ လႄႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈမႃးတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ- ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉသေ  ယင်းတေမီးမႃးပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊ ဢၼ်မီးၸုမ်းၽွင်းငမ်းလႄႈ ၶွင်ႊသီႊၵိူဝ်းၵုမ်။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်ပႃးၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင်ၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ – ၾႅတ်ႊတရႄႊ ဢၼ်တေမီးမႃးယွၼ်ႉၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ  တေဢမ်ႇပႆၸွမ်းႁွႆး – လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း၊ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၶေႃႈလႆႈၸႂ် NCA ၸိူင်ႉဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃး။

ပွင်ႇဝႃႈ – ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵူၺ်းပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။  ၵူၼ်းမိူင်းတင်းမူတ်း ၸိူဝ်းၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသၢၼ်ၶတ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ဢၼ်ၼင်ႈတူၺ်းပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းမိူင်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်လၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ၊ တီႉၺွပ်းပေႃႉထုပ်ႉၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းတေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃလုမ်ႈၾႃႉ -လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလူၺ်ႈလပ်ႉလပ်ႉ – ၶႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ပေႃးတူၺ်းပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး 5 ပီယဝ်ႉ ဢမ်ႇသုတ်ႈဢမ်ႇႁူၼ်ၼႆၸိုင်တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ – ၵူၼ်းမိူင်းၽွမ်ႉတႃႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း (ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၽွင်းပီ 1962 ၼၼ်ႉ) တင်းတူၼ်ႈတင်းတေႃ။

ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃးယူႇပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပေႃးၸီႉၼေဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်းပိုၵ်းၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။  လွင်ႈၼႆႉသင်ဝႃႈ ၸုမ်းၽွင်းၶဵဝ်လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၸဵဝ်းႁူႉၸဵဝ်းႁၼ်ၵေႃႈ – တေၸဵဝ်းလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ-ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း လူင် ၼႆႉၵေႃႈ တေၸဵဝ်းၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇဢဝ်မႃးတီႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်း   Call It What It Is: A Revolution ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Matthew B. Arnold တႅမ်ႈဝႆႉ။