ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ပွႆႇလွတ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တူႇဝႃႇလသျီးလႃႈ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈသိုပ်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢၼ်မႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထၢမ်ယုင်ႈယၢဝ်လူင် တႃႇၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝႃးၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းႁပ်ႉပီႊမႂ်ႇသေ ၽၢၵ်ႇပႃးဝႃႈ ၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈဝၢင်းပႅတ်ႈၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၽႂ်မၼ်းသေ ႁႂ်ႈဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၵႂႃႇၼႆလႄႈ ၵေႃႉလၢတ်ႈဢမ်ႇဢၢႆ ၵေႃႉထွမ်ႇပေႃးယိၼ်းသေလၢႆႁူထွမ်ႇၺႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပၼ်ႁႃလူင်တင်းလုမ်ႈၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ မၼ်းၸႂ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလုၵ်ႉယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ တင်းလိပ်းတင်းလႅင်ၼၼ်ႉၵွႆး ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။ ထိုင်ယၢမ်းမၢၼ်ႈမိူင်း တႅၵ်ႇၸတ်ႉလႅဝ်ၽႅဝ်ႉၸင်ႇ မႃးၶိၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၵေႈလိတ်ႈၵၼ်ၼႆႉ မိူၼ်မႃမႃႈၶူပ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလေးပၼ်ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉၵွႆးယူဝ်ႉ။

တူင်ႇၶွပ်ႇသိုၵ်းသိူဝ်ၵႂၢင်ႈလႃးၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းလႄႈ လႆႈတၢႆလႆႈမၢတ်ႇယူႇ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိုင်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း၊ လွင်ႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၵွတ်းၽၢၼ် တိူၵ်ႈၸွၵ်ႉတိူၵ်ႈၽႃၵႂႃႇ၊ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၶုၼ် ႁၢမ်းပိူင်လႄႈ လႆႈၶၢႆႉယၢႆႉပၢႆႈၼီယူႇၵူႈဝၼ်းၵူႈလႅင်းၸိူဝ်းၼႆႈ ထႃႈဢမ်ႇႁႃႁၼ်ပၢင်ႇပဝ်ႇဢွၼ်ႇ တႃႇၽိဝ်ႇပၼ်ႁူးထူၺ်ႈၸႂ်တႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉတေတႅၵ်ႇၽူင်ႉၸၢၵ်ႇၸၢႆႁူးၽႂ်တၢင်းမၼ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႉသႄႈ။

ပေႃးၼႆ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ပွႆႇလွတ်ႈပၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႈၵၢၼ်ႁႃလီၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်လၢႆးၽိဝ်ႇပၼ်ႁူးထူၺ်ႈၸႂ်ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ တေႉယူႇႁႃႉ၊ ယုမ်ႇဢမ်ႇလႆႈသႄႈ။ မၼ်းတဵၵ်းၸူၼ်ဢဝ် တီႈၼင်ႈၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ၶိၼ်ႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇၵေႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ်မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵလႃးၸိူဝ်းၼႆႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ်မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ တေႃႈၼင်ႇ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ယင်းပႆႇမၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႄႇယုၵ်ႉမုၼ်းၽၢႆႇမၢၵ်ႈမီး။ ယႃႇဝႃႈတေၵႃႉၵူးတေႃႇမိူင်းၼွၵ်ႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတေႃႉတၢင်ႇသိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်၊ ၼမ်ႉငိုၼ်းတူၵ်းလိူဝ်တူၵ်းလႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ၵိၼ်ယႅမ်ႉၶၢတ်ႇမူတ်း။ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇတႄႉ ၶုၼ်ၶႄႇဝၵ်ႉငမ်ၵွၼ်းၵိူင်ႈဝႆႉပၼ်လႄႈ သဵင်ၵွင်ႈဢမ်ႇတႅၵ်ႇသေတႃႉ တၢင်းမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ရၶႅင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢမ်ႈဢမ်ႇပေႉ ႁေႉဢမ်ႇလူမ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ သဵင်ၶၢဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ရၶႅင်ႇ တေႁူမ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပွတ်းတူၵ်းႁင်းၶေႃၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႈလင်ယူႇယႂ်းယႂ်း။ ၼႂ်းၼင်ႇၼႆ တၢမ်တူဝ်မၼ်းလႄႈ ပႃးတင်းလုၵ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈသမ်ႉ ၺႃးဢဝ်လိူင်ႈSanctions ဝႆႉလႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးၽႂ်၊ ၸင်ႇၼၼ် ယူဝ်ၶႄးငွႆးႁၼ်ႁူးပွင်ႇသၢႆလႅင်း တႃႇမၼ်းထူၺ်ႈၸႂ်လႆႈလႄႈ ၸၢမ်းလူတ်းပွႆႇပၼ်ၵွႆး တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ လၢတ်ႈသိုဝ်ႈၵေႃႈ ၵိူဝ်းလႆႈလူတ်းယွၼ်ႇႁႅင်းမိပ်ႇၵူႈမိူင်းမိူင်း လႄႈ ႁႃလၢႆး လဵၼ်ႈလွၵ်းတႃႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ASEAN ၼၼ်ႉၵွႆး။ တူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ASEAN ၵေႃႉလႂ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ ယွၼ်းႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း ASSK ယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးပွႆႇလွတ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉယဝ်ႉ ၶႄးတေလႆႈထူပ်း ASSK ယူႇႁိုဝ်ၼႆ ပၼ်ငိူၼ်ႈငၢႆးသေ ၸၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉၵွႆးၵေႃႈ တေႃႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈဢဝ်ၸႂ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝင်ႇဝိူဝ်ႈယဝ်ႉ ယိုဝ်ႈယိုတ်းတိုတ်းၶၢတ်ႇတေႃႇ လၢႆးၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ PDF ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပႃးၵွၼ်ႇ။

မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇလၵ်းလႅမ်သေတႃႉ ၽၢႆႇလိၵ်းလွၵ်းတႄႉ လႅပ်ႈမေႃၸေးၼႃႇ၊ တႃႇဢမ်ႇႁတ်းမိူၵ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇမီးလႄႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇပိူင်တၢႆဢမ်ႇလႆႈ။ ပိူဝ်ႈမၼ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းလၢႆးၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇသင်ၵေႃႈ တေပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ၵမ်းလွႆးလွႆးယူႇ၊ ပေႃးယဝ်ႉ တေသိုပ်ႇႁွင်ႉဢုပ်ႇ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼင်ႇလၢႆး NCA သေ သၢင်ႈၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ယူႇၼႆ ၼပ်ႉပိူင်တၢႆ တေဢမ်ႇမႅၼ်ႈ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းၼႆ ယူႇတီႈမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၶတ်းတႃႉလႆႈ ဢေႃးၸႃႇၵၢၼ်မိူင်းမၼ်းၼၢင်း၊ ၸင်ႇၼၼ် သင်ပဵၼ်လႆႈ မၼ်းတေဢမ်ႇၶႂ်ႈၶီးၸိုၼ်ႈမႃးၶိုၼ်း ၼႂ်းတူင်ႇၵၢၼ်မိူင်း။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆၵေႃႈ မၼ်းၵူၺ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈယွမ်းသွၼ်ႈတႂ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ ႁဵတ်း DDR ၼၼ်ႉ လၢႆးလဵဝ်ၵွႆး၊ ၼင်ႇၼႂ်း NCA တွၼ်ႈ ၂၂(ဃ) တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ယၼ်ၼိူဝ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈပၢင်ၵုမ်လူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ လႆႈၸႂ်ၵၼ်တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လူဝ်ႇမူၼ်ႉမႄး၊ လူဝ်ႇ ၽိူမ်ႉထႅမ်၊ လူဝ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပႃးၸဵမ် ပၵ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ပၢႆးလၢႆးၵၢၼ်ယူႇ” ၼႆၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈတေဢမ်ႇယွမ်းႁဵတ်းသႄႈ၊ ၶွင်လၵ်းမၼ်းၵူၺ်း ၶႂ်ႈၸၼ်လၢၵ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းတင်းလၢႆ ႁႂ်ႈၵႂႃႇသွၼ်ႈၶဝ်ႈတႂ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉၵွႆး။ ၶေႃႈႁုပ်ႈတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၵွႆးဝူၼ်ႉၶိုင်ပိူဝ်ႈတႃႇ တီႈၼင်ႈမၼ်းမၼ်ႈၵိုမ်း လႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတပ်ႉသိုၵ်း လႆႈၵုမ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ၵွႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈၼႆႈတေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းဝႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉ တေၶႆႈၸႂ်တႅပ်းတတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆယူႇ၊ NUG ၼႆႉဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် သေ ယုၵ်ႉတၢင်ႇၶႃ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵၼ်းဝႆႉလူး။ ပေႃးၼႆမၼ်း တေယွမ်းႁပ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၸုမ်း NUG ယူႇၼႄႇ၊ ပေႃးႁပ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈဢဝ်ပႃးပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်NUG ၶိုင်ဝႆႉၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ၊ ပေႃးၼၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ တေၺႃးၸုမ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တီႉၺွပ်းဢဝ်လိူင်ႈထႅင်ႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇႁပ်ႉသမ်ႉ တေမိူၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ NUG လုၵွႆ။ တေမိူၼ် ၵဝ်းယႃႉၼမ်ႉၸႂ် PDF ၶဝ် တႅၵ်ႇယၢႆႈႁူင်ႈ ႁၢႆ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈ NUG ဢၼ်တူႇဝႃႇလသျီးလႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈယူႇၼၼ်ႉလူး တေသိုပ်ႇပႆသဵၼ်ႈတၢင်းလႂ်၊ တေပွႆႇလုယၢႆႈၼင်ႇ NCGUB မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တေၽႃၽိူဝ်းၸွမ်း SCEF သေ ယွမ်းဢုပ်ႇတေႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမဢလၼႄႇၼႆ တေၶႆႈၸႂ်ယၢပ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ပွႆႇလွတ်ႈပၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ လီႁိုဝ်ၸႃႉ ယူႇတီႈၸိူဝ်းၸဝ်ႈတူၼ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵမ်းသိုဝ်ႈၶဝ် လၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈ လႄႈ ဝႆႉၸႂ်လီတေႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈမၢၼ်ႈမိူင်း မွၵ်ႈၶၢၼ်ႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈယဝ်ႉ ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းလၢႆတႄႉ တၵ်းတေလႆႈၾၢင်ႉၶိုၼ်းပၢမ်ႉၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇယူႇၵူႈမိူဝ်ႈၸမ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူင်းတႃႇပူတ်းပႅတ်ႈ ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇသုၼ်ႇၵေႃႉသုၼ်ႇၸုမ်း၊ တိုၼ်းယိူင်းတႃႇပူၼ်းပႅတ်ႈ ပၵ်းပိူင်ၵႅၵ်း၊ လွၵ်းပိူင်ႇဢမ်ႇတြႃးၼၼ်ႉၼႆ ၸႅင်ႈလႅင်းၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉသၵ်းသၵ်းၸင်ႇ တေလုၺ်းၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈလၵ်းလိင်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆဢေႃႈ။