တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင်/ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ (ဝဵင်းၸၼ်ႉၸွမ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ) ၼႂ်းတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇမၼ်းတလေး ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈတိုၵ်ႉၶိုင်ၸတ်းပွႆးၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈယူႇၼၼ်ႉ မီးၸူႉၵဝ်ႇမၼ်းၼၢင်းၶဝ်ႈႁိူၼ်းမႃးတႅင်း ပေႃႈမၼ်းၼၢင်းလႄႈ ၸဝ်ႈမၢဝ်ႇမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈမၢတ်ႇၸဵပ်းထိုင်တီႈလႆႈဢဝ်ၵႂႃႇယူတ်းယႃတူဝ်တီႈႁူင်းယႃ။
ဝၼ်းတီႈ 11/04/2026 မိူဝ်ႈဝႃးယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ တီႈႁိူၼ်းဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၢင်ၶႅၵ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းပွၵ်ႉ 19 ႁွင်ႈပႃယဵၼ်ႇ(ငယၢၼ်ႉၶျွင်း) ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင်ၼၼ်ႉ မီးၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈယိပ်းမိတ်ႈၶဝ်ႈႁိူၼ်းမႃးသေ မႃးတႅင်းၸဝ်ႈသၢဝ် (ၸူႉၵဝ်ႇၸၢႆးၼုမ်ႇ) ၼၼ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းလိူဝ်ႁႅင်း – ၼႅတ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇႁူင်းယႃယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵႂႃႇတၢႆပႅတ်ႈတီႈႁူင်းယႃ ။ ၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၶဝ်ႈမႃးတႅင်းၼၼ်ႉဢႃယုမီး 25 ပီ။ၼၢင်းယိင်းၸဝ်ႈသၢဝ်(ၵေႃႉပဵၼ်ၸူႉၵဝ်ႇၸၢႆးၼုမ်ႇ) ၼၼ်ႉသမ်ႉဢႃယုမီးမွၵ်ႈ 27 ပီ။
ၽွင်းၸဝ်ႈသၢဝ်ၺႃးတႅင်းယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမၢဝ်ႇ ဢႃယုမွၵ်ႈ 25 ပီ လႄႈ ပေႃႈၸဝ်ႈသၢဝ် ဢႃယု 70 ပီၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶႄ။ ၸၢႆးၼုမ်ႇၸူႉၵဝ်ႇၸဝ်ႈသၢဝ် ၶိုၼ်းဝၢႆႇတႅင်းပေႃႈၸဝ်ႈသၢဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈမၢဝ်ႇ ထိုင်တီႈလႆႈမၢတ်ႇၸဵပ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈလိုပ်ႈလမ်းတီႉၺွပ်းၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႈၶဝ်ႈမႃးတႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈၸွင်ႇတီႉလႆႈဢမ်ႇတီႉလႆႈတႄႉ ဢမ်ႇႁူႉ။
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင်ၼႆႉ ငဝ်ႈတိုၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်ဝဵင်းတႆး မီးၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိုင်ႈတႆး။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈပဵၼ်တႆးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင် မီးၼိူဝ်လွႆ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ယၢၼ်ၵၼ်တင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ(မၼ်းတလေး) 42လၵ်း (68 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ)။ ရူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇၵူၼ်း တၢင်ႇၵုၼ်ႇၶိုၼ်ႈလူင်း ႁိုင်မွၵ်ႈ 1 ၸူဝ်ႈမူင်းထိုင် 2 ၸူဝ်ႈမူင်း။
ၽွင်းပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႃႈၽိူၵ်ႇၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ H.O May ၵႂႃႇတင်ႈလုမ်းၽွင်းငမ်းၶဝ်တီႈဝၢၼ်ႈပၢင်ဢူႈ မိူဝ်ႈပီ 1887 (ၽွင်းၼၼ်ႉလင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 20 လင်ပၢႆ) သေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝဵင်းဝႃႈ ဝဵင်းမေႊ (တင်ႈၸွမ်းၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈႁၢၼ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ) ။ ထိုင်မႃးပီ 1943 ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းၶွင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈထွႆထွၼ်ဢွၵ်ႇဝဵင်းမေႊ။ ၽိူဝ်ႇလႆႈလူင်ႇမွၵ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႅတ်ႈမႃးၵေႃႇတင်ႈၸၼ်ႉၸွမ်သိုၵ်း။ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၼေႇဝိၼ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ဝင်ႇဢဝ်ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင် မၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ႈယူႇတႂ်ႈဝဵင်လိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) ပႅတ်ႈ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢိၵ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပီႈၼွင်ႉသိုၵ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝဵင်းမႃးယူႇသဝ်းဢဝ်တီႈယူႇသမ်ႉပေႃးတဵမ်ၵႂႃႇမူတ်း။ ၽွင်း1990 လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းမေႊ သေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝဵင်းပဵၼ်ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈ(ၾၢႆႇၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈတႄႉတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ – တႄႇတီႈဝၢၼ်ႈတႆး ပၢင်ႇဢူႈသေပဵၼ်ဝဵင်းမႃးလႄႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈ။ မီးၼိူဝ်ပၢင်ႇပဵင်းၼိူဝ်လွႆသုင်(လွင်ပြင်)လႄႈၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ- ဝႃႈၼႆ)။
ယၢမ်းလဵဝ်တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈၼႆႉ မီးတႆး- မၢၼ်ႈ- ထၼူႉ- ၵေႃႇရၶႃး- ၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈၸၢဝ်းမၢၼ်ႈယူႇသဝ်းၼမ်သေတႃႉ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ လွင်ႈၸူၼ်/ၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်တၢႆၵေႃႈမီးလိူင်ႇၼမ်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ