မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 22 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး (SHRF) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ လွင်ႈမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၺႃးငူၼ်ႉၵွင်ႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးလိူဝ်ႇၵဝ်ႇ ၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉ ႁူင်း ၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉ ၸႂ်ႉထၢၼ်ႇႁိၼ်ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ဝႆႉ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ႁူင်းၾႆးၾႃႉၽဝ်ထၢၼ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမႂ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၾၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ တိတ်းၸပ်း ၵၼ်ဝႆႉတင်း လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၾႃႉ လူင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး 19 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊၵူၺ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၶုၼ်ႇဢူၼ်ႁႅင်းလႄႈ ၼႂ်းၼမ်ႉပဵၼ်ငူၼ်ႉၵွင်ႉၼမ်မႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇတေႉတေႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉဝႃႈ “ႁူင်းၾႆးၾႃႉထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႆႉ သိုၵ်းဝႃႉ UWSA ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်။ တႄႇပိုတ်ႇႁူင်းၸၢၵ်ႈမႃး မိူဝ်ႈလိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025။ ႁူင်းၾႆးၾႃႉၼႆႉ တင်ႈယူႇဝႆႉၾၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းမွၵ်ႈ 10 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊသေ မီးဝႆႉႁိမ်းၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ။ ၾႆးၾႃႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း၊ ႁူင်းၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ႁူင်းႁဵတ်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ တင်း ႁူင်းယၢင်တင် ဢၼ်သိုၵ်းဝႃႉၶဝ် တင်ႈဝႆႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈႁုင်ႈၼၼ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ ႁဵတ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်သေၽဝ် ႁဵတ်းႁႅင်းၾႆးၾႃႉဢွၵ်ႇၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉၼႂ်းဝႅပ်ႉသၢႆႉ ပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ် ဢွၼ်ႈတၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈလိူၼ်မေႊ ပီ 2020။ ၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် Wan Hong Natural Energy Co. Ltd ဢၢၼ်းၶူင် သၢင်ႈႁႂ်ႈႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢွၵ်ႇလႆႈ 30 မႄႊၵႃႊဝတ်ႊသေ ယိူင်းဢၢၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇ ဢဝ်ၾႆးၾႃႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ တွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႆႉဝႃႈ – ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၾၢႆႇၵုမ်းၵမ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ လႄႈ ဢဝ်ႁူမ်ႉလူမ်ႈလူလွမ် တူၺ်းဢွင်ႈတီႈၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၼင်ႇႁိုဝ် ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉ ပေႃးတေပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ မီးၵႃးလူင် သႅၼ်းမၢၵ်ႇ 10 လေႃႉ ၵႂႃႇတေႃႉဢဝ်ထၢၼ်ႇႁိၼ် တီႈၼႃးပႃႇၵၢဝ် ၾၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းမိူင်းတူၼ် လႄႈ ၾၢႆႇဝၼ်း ဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမႄႈၵႅၼ်း တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၾၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႂ်ႇၸိုင်ႈထႆးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇၵႄးၼမ်ႉၵႅၼ်း ၾၢႆႇတႂ်ႈ ဢွင်ႈတီႈၶုတ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ – ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉမႄႈၵႅၼ်းယဝ်ႉၼႆ ပဵၼ်ၶူမ်းပဵၼ်ယဵၼ်းမႃး ၵမ်းလဵဝ်။ ပႃၼႂ်းၼမ်ႉၵေႃႈ တၢႆႁင်းၵူၺ်းမၼ်းၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း – ဝႃႈၼႆ။

ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်ၽဝ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉၼႆႉ ပွႆႇဢၢႆၵႂၼ်းၵွင်ႉ ဢၼ်မီးပႃးထၢတ်ႈ သၽိူဝ်ႊတၢႆႊဢွၵ်ႊသၢႆႊ၊ ၼၢႆႊထရူဝ်ႊၸိၼ်ႊဢွၵ်ႊသၢႆႊ (sulFul Dioxide, nitrogen oxide) ထၢတ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ် မီးပႃးထၢတ်ႈႁႄႈၼမ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းယူႇၸမ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈ။ ၸၢင်ႈႁူပ်ႉပၼ်ႁႃ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉ (ယၢပ်ႇ) ယွၼ်ႉလႆႈသုတ်ႇဢၢႆၾုၼ်ႇဢၼ်မီးၵွင်ႉၼမ်ႁႅင်း။

ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇၸမ်ပိုၼ်ႉတီႈႁူင်းၸၢၵ်ႈ တူင်ႇတၢင်ႇႁိမ်း 80 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႊ ပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈမီးၵွင်ႉပႃးၼႆ ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး (SHRF) ႁၢႆးငၢၼ်းပိူင်းၸႅင်ႈၼႄၼႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၶွမ်ႊပၼီႊႁူင်ပၢင်း ၶွင်သိုၵ်းဝႃႉ UWSA တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 2000 ၼၼ်ႉဝႃႈ တေၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်ၽဝ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉ 12 မႄႊၵႃႊဝတ်ႊ ၾၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ပီႈၼွင်ႉထႆး လႄႈ တႆး ႁူမ်ႈၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယင်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႊပရႄႇ ပီ 2001 ၼၼ်ႉ။

ဝၢႆးလင် ပီ 2021 သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသိုပ်ႇမူၼ်ႉမႄး ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉထၢၼ်ႇႁိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး တီႈဝၢၼ်ႈသီႇၵိပ်ႇ ႁႂ်ႈၶိုတ်းၸၼ်ႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း သိုၵ်းဝႃႉ UWSA သေ ပၼ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်ၽဝ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆး ၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈ ၼႆ ယဝ်ႉ။