ၾိင်ႈငႄႈတႆး ပေႃးတႆးဢမ်ႇဝႆႉၵႃႈၶၼ်လႄႈ ဢမ်ႇမေႃယုၵ်ႉမုၼ်း တေဢမ်ႇမီးၽႂ်မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၾိင်ႈၵိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၾၢႆႇၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၼႆႉ သင်ဢမ်ႇသိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇပုတ်ႈႁပ်ႉဢဝ် ၸၢင်ႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ဢမ်ႇ တၼ်းထိုင်ၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ် ။ တႆးႁူႉၾိင်ႈတႆးၵူၺ်းပႆႇယဝ်ႉ ၼႂ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈထိုင် ။

ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းငၢႆႈသုတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းလႄႈ တေပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈ ။ ၸင်ႇၼၼ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆးတႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ ၸင်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ် တၢင်းၶူးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈ ၶူးပူင်သွၼ်ၾိင်ႈထုင်းတႆး ပိုတ်ႇသွၼ်ပၼ်တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉ ၊ တူဝ်းလႄႈ လၢႆးႁႆႇၵွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။မီးၵူၼ်းၼုမ်ႇ သႅၼ်းမႂ်ႇလၢႆၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ။ၶူးသၢင်ႇၶမ်းဝႃႈ ပၢင်သွၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်း တႃႇပဵၼ်မႃးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈမိူဝ်းၼႃႈ ၼႆယူႇ။

မႄႈတင်ႈတူဝ် — မႄႈပွတ်ႈဝႅၼ်– ဝႆႈၶူး– လၢႆႈ– မႄႈၽႅတ်း — တႄႇၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶူးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈ ၶူးပူင်သွၼ် လၢႆးၵႃႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ဢွၵ်ႇသဵင်လွၵ်းၵႃႈၼူၵ်ႉၵိင်ႇၵရႃႇသေ ပၵ်းၸႂ် ပူင်သွၼ်ပၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းသူၼ်ၸႂ်ၼိူဝ်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆးမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ။

ၵမ်ႈၼမ် ၶူးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈၼႆႉ တေတူင်ႉၼိုင်တႃႇၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၸိုင်ႈထႆးပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ ။ ၵူၼ်းသူၼ်ၸႂ်ၼႂ်းတၢင်းၵႃႈၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပႃးၸဵမ်မိူင်းထႆးတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉၸၵ်းၶူးသၢင်ႇၶမ်း ပဵၼ်ၶူးပူင်သွၼ်တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉတူဝ်းလႄႈသင် လၢႆးႁႆႇၵွင်လႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸၢႆးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းၵႃႈၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီးမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 30 ပီ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆး တီႈၵဵင်းမႆႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၸုမ်း သိုပ်ႇသၢၼ်လၢႆးတႆး တီႈဝဵင်းပဵင်းလူင် မိူဝ်ႈပီ ပုတ်ႉထ 2546 (ပီၶရိတ်ႉ 2005 ) ၵေႃႈၸႂ်ႈ။ မိူဝ်ႈ ပီ 1987 ၼၼ်ႉ ယင်းယၢမ်ႈပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမိူင်းတႆးသေ ဢွၵ်ႇၼႃႈဢွၵ်ႇတႃၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လူးၵွၼ်ႇဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈ (ႁွင်ႉ) လုင်းၸၢႆးၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃတိ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။

မိူဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရတ်ႉၶျၽတ်း ၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်မွပ်ႈယိုၼ်ႈ သူးရၢင်းဝလ်းသႅင်ရတ်ႉၶျၽတ်း ၽူႈသၢင်ႈလွင်ႈတၢင်းလီ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း မိူဝ်ႈ 2019 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶူးသၢင်ႇၶမ်း ၸၢင်းယွတ်ႈ ဢၼ်တင်းၼမ်ႁူႉၸၵ်း ဝႃႈ လုင်းၸၢႆးၶမ်းၼူၵ်ႉ လႆႈႁပ်ႉသူးရၢင်းဝလ်း ပဵၼ်ၵေႃႉႁႅၵ်ႈ ၼႂ်းၸၢဝ်းတႆး ။

ၸင်ႇၼၼ် ဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆးလႄႈတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁူႉၸၵ်းၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်မႃးၼမ်သေ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈငႄႈတႆးႁိူင်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ ပႃးၶူးသၢင်ႇၶမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ ၼႆ – ၽူႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလၢၼ်ႉၼႃး တီႈၵဵင်းမႂ်ႇလႄႈသင် ၸၼ်ႉၸွမ်ရတ်ႉၶျၽတ်းလႄႈသင် ၶူးသၢင်ႇၶမ်းလႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပူင်သွၼ်ပၼ်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆးမႃး ၵူႈပီပီ ။
ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ ပီၼႆႉ မၼ်းၸၢႆးၵွင်ႉၸွမ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇသေ ၸတ်းပၢင်သွၼ် ၼႄလၢႆးၵႃႈၼူၵ်ႉ ၵႃႈတူဝ်း လႄႈ လၢႆးႁႆႇၵွင် ။

ပၢင်သွၼ်ၼႆႉ တႄႇ ဝၼ်းတီႈ 11 ထိုင် 15/03/2026 ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်းသေ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်မႃးတၢင်းၵဵင်းတုင် 6 ၵေႃႉ၊ တူင်ႈတႃႈ 3ၵေႃႉ၊ မိူင်းလဵၼ်း 5 ၵေႃႉ၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်း 6 ၵေႃႉ ။
ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶူးသၢင်ႇၶမ်း မႃးပူင်သွၼ်ပၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး ။ ထိုင်တီႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢမ်ႇပေႃးၼမ်ႁႅင်းသေတႃႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လႆႈဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉၾၼ်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းဝႆႉတႃႇ သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ၸဵမ်လႂ်မႃးလႂ်ၵေႃႈ ၶူးသၢင်ႇၶမ်းၼႆႉ ၵႃႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ဢၢၼ်းမိူဝ်းပူၵ်းပွင်ပၼ် သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ယူႇယဝ်ႉလႄႈ တွၼ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈလႆႈဝႃႈ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းထိုင်တီႈ တွၼ်ႈသွင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းတႆးတီႈၸမ်တီႈၵႆ မိူၼ်ၼင်ႇ တူင်ႈတႃႈ ၵဵင်းတုင် တႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူင်းလဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမႃးသၢင်ႈလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်း ၵၼ်ထႅင်ႈ ၊ တွၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇမီးတိုဝ်ႉတၢင်းလႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ၾိင်ႈထုင်းႁိတ်ႈႁွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽွင်းငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉ ၼႆ ၶူးသၢင်ႇၶမ်းလၢတ်ႈလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်မၼ်းၸၢႆးၼင်ႇၼႆ ။

မၼ်းၸၢႆးသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – မုင်ႈမွင်းပႃးဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး တႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼႆႉသေ သင်မီးသုၼ်ႇလီတိုဝ်ႉတၢင်းလီ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးပႃး ဢွင်ႈတီႈဢၼ် တႆး – ထႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈပိုၼ်ႉႁူႉ ၾိင်ႈငႄႈ ၾိင်ႈထုင်းၵၼ် ဝႃႈၼႆ ။

မိူင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သုၼ်ႇတူဝ်ဝႃႈတႄႉ မၼ်းပဵၼ်မိူင်းတိတ်ၸပ်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆးလႄႈ သင်ဝႃႈ ၾၢႆႇမိူင်းထႆး ၶႂ်ႈမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်းၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈ ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းတႆးလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလႆႈၼႆလႄႈ ပၢင်သွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ

သင်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းလီၸိုင် ၽွင်းမိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢင်းၾင်ႇထႆး လူဝ်ႇၶဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾိင်ႈထုင်းတႆးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထႆးၶဝ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈယၢပ်ႇသေ ၵႂႃႇႁႃၵႆ ၊ တေဢမ်ႇယၢပ်ႇလွင်ႈ ဝီႊသႃႊ ၊ ၽၢတ်ႉသပွတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၼမ် ဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၶူးသၢင်ႇၶမ်းလၢတ်ႈၼႄတူဝ်ထူပ်းတႄႉ ပိူင်ဢၼ်မၼ်းၸၢႆးသွၼ်မႃးၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈ တွင်းငၢႆႈ လႆႈဝႆး ယွၼ်ႉမၼ်းမီးၽိုၼ်တႅမ်ႈမၢႆပိူင်မၼ်းဝႆႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼႆယူႇ ။

ဢၼ်မီးတိုဝ်ႉတၢင်းလႆႈပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉတူဝ်း ၊ လၢႆးႁႆႇၵွင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၵမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးဢမ်ႇမီးၽူႈပူင်သွၼ် ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ တေမီးတိုဝ်ႉတၢင်းလီ လႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ဢမ်ႇငၢႆႈ ။
ၸင်ႇၼၼ် ပေႃးမီးငဝ်းလၢႆးလီပၼ်မႃး ၽူႈလႂ်ၽႂ် ၊ ၸုမ်းလႂ် မီးၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီ သူၼ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ သွၼ်ဢဝ်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ ၼႆ ၶူးသၢင်ႇၶမ်းလၢတ်ႈ။

ပၢင်သွၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵႂႃႇၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈဝႃႈၼႆသေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ သႅၼ်းမႂ်ႇ တီႈၸမ်တီႈၵႆ လႆႇႁူပ်ႉမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်လႄႈ လႆႈႁဵၼ်းႁူႉၵႃႈၶၼ်လၢႆးၵႃႈၾိင်ႈထုင်းၵႂႃႇယူႇ ။ ယူႇ တီႈ ၾၢႆႇၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးတႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတဵမ်တီႈလႄႈ ပၢင်သွၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။

ၾိင်ႈထုင်းႁိတ်ႈႁွႆးတႆး ၼႆႉ သင်မေႃဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႅၼ်ႈတီႈမႅၼ်ႈတၢင်းမၼ်းၸိုင် မၼ်းပဵၼ်ၵၢၵ်ႇသေႃး မၢၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်တေပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈထႅင်ႈ ၊ တေဢေႇသုတ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတေမေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းၵတ်းယဵၼ် လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းပၢႆးမွၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။