မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 8/3/2025 ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈလွင်ႈၼၢင်းယိင်းၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်း မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ တီႈၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ။
ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉပီၼႆႉ ၸုမ်းသုၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်ႈလွင်ႈၼၢင်းယိင်းၸၼ်ႉၸွမ် ၵဵင်းမႂ်ႇ Department of women studies CMU ဢွၼ်ၸုမ်းၼႅင်ႈသၢၼ် ၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၼၢင်းယိင်းလၢႆလၢႆၸုမ်း ဢိၵ်ႇပႃးတင်းတူင်ႇဝူင်း ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈ ၵၼ်တင်ႈၸိုဝ်ႈ ဝႃႈ CSOsGE (Civil Society Organizations for Gender Equality Network) ၼႆသေ ၸတ်းႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်မၢႆတွင်းဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ ။
ပၢင်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းဢွၵ်ႇသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈႁိမ်းၼွင်ၼမ်ႉဢၢင်ႇၵႅဝ်ႈ ၼႂ်းဝၢင်းၸၼ်ႉၸွမ် (CMU ) တႄႇၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 4 မူင်း ထိုင်ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 9 မူင်း – ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈ Give to Gain (ပၼ်တႃႇလႆႈလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ) ။
ၶၢဝ်းယၢမ်း 5 မူင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ပႆတၢင်းၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းဢွၵ်ႇသဵင် တီႈဢၢင်ႇၵႅဝ်ႈယဝ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်တီႈ ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈလွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႄႈ ၼႄလၢႆးၵႃႈလၢႆးဝႅၼ် ၊ မီးပၢင်ၼႄ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၊ ၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ၊ တၢင်းၵိၼ် လႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸုမ်းၽႂ်မၼ်း ၊ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး မီး 300 ပၢႆ ။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႈ မီးၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်း 8 ၶေႃႈ။
မိူၼ်ၼင်ႇ- ႁႂ်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းယိင်းၸၢႆး လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းဢီးႁႂ်ႈမီးပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈမႃးပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ႁႅင်းၵၢၼ်ၶၢႆတူဝ် ၵေႃႈႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း၊ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွႆႈတူၺ်းပၼ်လွင်ႈၵိၼ်ယူႇႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်း ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်း ႁႂ်ႈလႆႈသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ႁႂ်ႈၶိုင်ပွင်ပၼ်လွင်ႈပၼ်တၢင်းႁူႉပၢႆးယူႇလီ ၊ လွင်ႈဝၢင်းၽႅၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းပၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇ၊ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼၢင်းယိင်း၊ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းလွင်ႈ ၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ မီႊတီႊယႃႊ တႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းယိင်းၸၢႆးၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း လႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁႂ်ႈလႆႈသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼႂ်းၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ ၸီႉၸမ်ႈဝႆႉပႃးဝႃႈ “သုၼ်ႇလႆႈၼၢင်းယိင်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း -အမျိုးသမီးတိုင်း၏အခွင့်အရေးသည် လူ့အခွင့်အရေးဖြစ်သည် ” – ဝႃႈၼႆ ။
ပီႈထွင်းၶမ်းၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ပၼ်တင်းႁူႉႁႅင်းၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢတ်ႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-” ၶေႃႈ တုၵ်းယွၼ်း ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တင်းမူတ်း တေမီးယူႇ 8 ၶေႃႈ လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းဢွၵ်ႇတင်းႁၼ်ထိုင်ဝႆႉ ။ တုၵ်းယွၼ်းလၵ်းလၵ်း မၼ်းၵေႃႈ ၼၢင်းယိင်း ႁႂ်ႈလႆႈသုၼ်ႇလႆႈလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ပဵင်းၵၼ်တင်းၽူႈၸၢႆး ယဝ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈၵႃႈႁႅင်းႁႃႉ ၵၢၼ်ၵိၼ်ယူႇ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၵၼ်ၸဵမ်” -ဝႃႈၼႆ ။
ပၢင်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းၼၢင်းယိင်းၼႆႉ မီး 22 ၸုမ်း မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်းတႃႇလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း กลุ่มคนงานหญิงเพื่อความยุติธรรม – Women Workers for Justice Group ၊ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ Women’s League of Burma (WLB) ၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း Migrant Workers Federation ၊ ၸုမ်းမႅပ်ႉ MAP Foundation ၊ Global Campus Chiang Mai ၊ႁွင်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၼၢင်းယိင်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႂ်ႇ Department of Women’s Studies CMU ၊ ၵဝ်ႉငဝ်ႈလွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ BEAM Education Foundation ၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး Shan Women’s Action Network ဢိၵ်ႇပႃးထႅင်ႈလၢႆလၢႆၸုမ်း ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်း တူင်ႉၼိုင် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆးၾၢၵ်ႇထိုင်ၼၢင်းယိင်းၵူႈၵေႃႉဝႃႈ -“ၶႂ်ႈပၼ်ၶေႃႈၾၢင်ႉလႄႈ ပၼ်တၢင်းႁူႉတွၼ်ႈတႃႇ ၼၢင်းယိင်းႁဝ်းၶဝ်ၵူႈၵေႃႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈ ယူႇဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇ မိူင်းၼွၼ်းႁဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လူဝ်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ပေႃးထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 8 လိူၼ် မတ်ႉၶျ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်လွင်ႈ ပဵၼ်ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၵူႈၵေႃႉ လႆႈႁူႉသုၼ်ႇလႆႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ် ” ၼႆယဝ်ႉ ။
ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1857 ယွၼ်ႉႁူင်းငၢၼ်းတေႃးၽႃႈ တီႈမိူင်းၼိဝ်ႊယွၵ်ႉ ၸႂ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လိူဝ်ႁႅင်း သမ်ႉလႆႈၵႃႈႁႅင်းဢေႇ ၊ ၼႆသေ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်း ၸင်ႇလႆႈတုမ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃး။
မိူဝ်ႈၶဝ်တုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပလိၵ်ႈၶဝ် မႃးပေႃႉႁႅမ် သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢင်ယၢႆႈၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပီ 1908 လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် ဝၼ်းထိ 8 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမိူင်းဢမေႊရိၵ တုၵ်းယွၼ်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းပႃႊတီႊ သူဝ်ႇလ်သႄႇလိတ်ႉ မိူင်းဢမေႊရိၵ တႄႇမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၼၢင်းယိင်းမႃး ။ ဢၼ် UN လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်း ၼၢင်းယိင်း လုမ်ႈၾႃႉမႃးတႄႉ တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1975 ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ