ၼႂ်းဝူင်ႈတီႈသၢမ် လိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊၼႆႉတႄႉ လိူင်ႈပူဝ်ႇၼၵႃး လႄႈ မၵျီႇပျႃႇ ႁူမ်ႇၼႃႈလိၵ်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်းပႅတ်ႈမူတ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈတၼ်းႁေႈႁူထွမ်ႇ ပိူင်ပဵၼ်ပိူင်လုတၢင်ႇလွင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ် Feb; လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၵုၼ်ႇမေႃႇ ပၢၵ်ႇၼေလွင်ႈ ယူႊၼိတ်ႉၶၢင်၊ ယူႊၼိတ်ႉၼႃႇၵ လႄႈ ယူႊၼိတ်ႉၶျၢင်း တေႁူမ်ႈၶွတ်ႇၽၼ်ႈၵၼ်ၼႆလႄႈ ယူဝ်ၶဝ်တေၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉယူဝ်ႉၼႆ ဢွၼ်လိူၵ်ႇတႃပၵ်းတူၺ်းၵၼ်မႃး။
ၵူၺ်းတမ်ႉပႆႇတၼ်း လမ်းလူၺ်းၸွမ်းလီလီ သိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA လႄႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA လုၵ်ႉမင်ႁူဝ်ၵၼ်သေၵေႃႈ ဢဝ်ၶၢတ်ႇဝူင်ႈပႅတ်ႈ။ ၵမ်း႞ ပလွင်ႈလိုပ်ႈၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢွၵ်ႇၵူတ်ႉၶၢႆဝႃႇ၊ ယူႇယူႇ ၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လမ်းပလွင်ႈဢွၵ်ႇသႅၼ်ဝီဝႃႇ ပေႃးတၢၼ်ႇၶဝ်ၸႂ်ႈၸဝ်ႈၶွင်ၶိၼ်ႈ ဝဵင်းသွင်လုၵ်ႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ၊ ၶွင်ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ ၽႂ်တိုၵ်းလႆႈမၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းပႅၼ်းမႃးသွင်ပီႊပၢႆယဝ်ႉလႄႈ ၸမ်ၶႂ်ႈၶေႃႇၶႆးယဝ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ။ ဝႃႈႁိုဝ်ဝႃႈ ၵေႃႉဢမ်ႇတိုၵ်းတႄႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈၸိမ်လၢတ်ႈၸွမ်းသင်သႄႈ။ လွင်ႈၼႆႉ ဝႆႉၵမ်း႞သေ ၽိူဝ်ႇငႃတေၶူၼ်ႉၸွမ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၵုၼ်ႇမေႃႇ ဢၼ်ဝႃႈပဵဝ်ၶဝ်ႈၸူးမိူင်းၶၢင်သၢမ်ႁူး ပဵၼ်ၵၢတ်ႇသႃ၊ ၵွင်းလၢင်း၊ ၵမ်ႉပလူႇ လုၵ်ႉလၢႆႇၸႃႇ ထၢၵ်ႇလူင်းမႃး မိူၼ်သၢႆဝၢတ်ႈလေႃးပႄးသေ ပွင်ႇထိုင်ဢိၼ်းတိယၼၼ်ႉယူႇ လိူင်ႈပူဝ်ႇၼၵႃးၼႆႉ ၽုတ်းႁူမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ တူဝ်ႈၵူၼ်ႈႁူၺ်ႈၸိၵ်းလွႆပႅတ်ႈႁေယဝ်ႉယိုင်။
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လိူင်ႈပူဝ်ႇၼၵႃးၼႆႉ လႆႈၽုတ်းႁူမ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၵႂႃႇၶႃႈလႃႇ၊ ယွၼ်ႉပဵၼ်လိူင်ႈဢၼ် NUG ၵေႃႉၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈပၼ်ႁႃၵေႃႈ NUG ၵေႃႉတႄႇ၊ လႅင်ႇၶၢဝ်ႇၵေႃႈ NUG ၵေႃႉၵုမ်း၊ သၢႆၸိူင်းၵေႃႈ NUG ၵေႃႉသိူဝ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် ၶၢဝ်ႇၼႆႉ ၽႄႈလိူဝ်ၽႄႈယဝ်ႉလေႃႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽူႈၸူမ်းၽၢႆႇ NUG တိုၵ်ႉမူင်ႊတိုၵ်ႉမႅၼ်ၸွမ်း လိူင်ႈပူဝ်ႇၼၵႃး လႆႈသွင်ႉလႆႈပၢႆႈ၊ တီႈလုမ်းၸွမ်ၽွင်းလူင် NUG သမ်ႉသွတ်ႉသီႉသွတ်ႉသႅတ်ႉ လွမ်ပူင်ဢွၵ်ႇၶေႃႈတတ်းသိၼ်ၶဝ်ဝႃႈ ၶုၼ်ၽွင်းလုမ်းၶဝ် မကြည်ပြာ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ၼင်ႇၵူၼ်းပႃႈတႂ်ႈမၼ်း 12 ၵေႃႉမၢပ်ႇမႂ်ၸွမ်းတြႃးၼၼ်ႉ ၼႆဝႃႇ။ ယွၼ်ႉလၢႆးႁဵတ်းဢမ်ႇပူင်ႇသႂ်လႄႈ ၸိူဝ်းမေႃသွၼ် CDM ပေႃးႁူမ်ႈၶွမ်ႈၶတ်းၼေၵၢင်ၸႂ်သေ ၵိုတ်းယင်ႉပႅတ်ႈၵၢၼ်ႁပ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယိုင်။ သၢႆၵၢၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းၶွင် NUG ၼႆႉ ဢဝ်ယင်ႉယိုတ်းၵိုတ်းၶမ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ ႁႂ်ႈၸွမ်ၽွင်းလူင်ၶဝ် ထွႆတူဝ်ဢွၵ်ႇၼႆၵေႃႈ မီးမႃးၼႂ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈလူၺ်ႈ NUG ၸႂ်ႉႁႅင်းသိုၵ်းႁဵင်ပၢႆ လွမ်ႉတိုၵ်းပူဝ်ႇၼၵႃးၼႆႉ ၽိတ်းႁိုဝ်ထုၵ်ႇ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်းတင်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ NUG ၼႆႉ ႁပ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶွတ်ႇလိူတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆလႄႈ မိူၼ်တင်းမၼ်းၶႂ်ႈၵွၼ်းပႃးၵူႈၸေႊမိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ၊ ႁပ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈတွၼ်ႈ႞လႆ။ လီယဝ်ႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းဢၼ်တေဢၢၼ်းႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ႞ၼႆႉ ပေႃးၵူၺ်းတေဝႆႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ NUG တူၺ်းႁၼ်ၼိူဝ် ပူဝ်ႇၼၵႃးၼၼ်ႉၵွႆး ၸွင်ႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈႁပ်ႉႁဵတ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ်ပွင်မိူင်းႁိုဝ်ၼႆ တႃႉလီထတ်းသၢင်ၵၼ်ယူႇ။ NUG တႅင်ႇၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ပူဝ်ႇၼၵႃးမီးလိူင်ႈၽိတ်း 7 ၶေႃႈၼႆၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈဢဝ်လၢႆးသိုၵ်း ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်းၸင်ႇတေၵေႈၸၢႆႇႁႃႉ၊ လိူင်ႈၽိတ်းၼင်ႇၼၼ် ၼႂ်းNUG ဢမ်ႇမီးၵေႃႉႁဵတ်းၺႃးႁႃႉ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းၶဝ်မၢင်ၵေႃႉ ဢဝ်ၵူၼ်းတၢႆ ပေႃးမီးထိုင် 20 ၵေႃႉလိူဝ်ၵွၼ်ႇ ငိၼ်းဝႃႈၼႆယူႇလူး။ လီထၢမ်ၶဝ်ထႅင်ႈတႄႉ တီႈၽူႈၶဵၼ်ၽုင်ႇၼၼ်ႉ NUG ၸွင်ႇယၢမ်ႈ ၸႂ်ႉ ႁႅင်းသိုၵ်းၼပ်ႉႁဵင်သေ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းတူၺ်းလၢႆပွၵ်ႈၼႆၵွၼ်ႇ။ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ၽိူဝ်ႇတေဢဝ်လၢႆးထိူၼ်ႇဢမ်ႇလႅဝ် ပၢင်တၢႆးႁႂ်ႈလႆႈသေၶဝ်ႈႁႃၵၼ် သမ်ႉၸႂ်ႉလၢႆးမူတၢႆမႃမၢတ်ႇၶႃၸႂ်ၵၼ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ တႃႇထိူဝ်ၶေႃးၵႆႇၼေလိင်းႁႃႉ၊ ပေႃးၼၼ်ၸိုင် ၸုမ်းဢွၼ်ႇဢိတ်းဢၼ်လႂ် တေႁဵတ်းႁိုဝ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ ၸုမ်းယႂ်ႇၸုမ်းလူင်ဢၼ်လႂ် တေယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃၼႂ်းၵႄႈၶဝ်သွင်ၸုမ်းၼႆႉ ပႃးၸဵမ်လိူင်ႈၶဵင်ႇႁိမ်ၵၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၼၼ်ႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်မီးၵူၼ်းထၢမ်မႃးဝႃႈ NUG ၼႆႉ ယၢမ်ႈၸွင်းၸေးပွင်လီပုၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မႃးမီးသင်၊ ယၢမ်ႈႁဵတ်းပုၼ်ႈလီသင်လႄႈ ဝႃႈတေလႆႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ၸွင်ႇမီးသုၼ်ႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ႁိုဝ် ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ ဢဝ်ပိူင်ဢၼ်လႂ်သေမၵ်းတတ်းၼႆယဝ်ႉ။ မီးၵႂၢမ်းထၢမ် ႁၢမ်းၵႂၢမ်းတွပ်ႇဝႆႉလူး။
ၸုမ်းၸၢဝ်းဢၼ်ဢၢၼ်းတင်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ပေႃးတေဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်းမိူၼ်ၵၼ် တေလႆႈမႃးယူႇတႂ်ႈႁူမ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ယူႇတီႈၵေႃႉလဵဝ်ၸုမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈမီးသုၼ်ႇၸုၵ်းၸင်ႈ လၢတ်ႈၸႃထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပၼ်ၵႃႈႁိုဝ် တေမီးသုၼ်ႇဢဝ်မွၵ်ႈၼၼ်ႈၵွႆး။ မူႇပိူင်၊ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဵတ်းၼႆႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈထတ်း တေဢမ်ႇလႆႈၶတ်း၊ ၽႂ်ႁဵတ်းတေမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈယႃႉမိူင်း။ ၽႂ်ၶတ်းၶၢၼ်ႉ ၽႂ်ၵူႈၶႅင်ႇ တေတီႉတေၺွပ်း၊ တေဢဝ်လိူင်ႈၶႃၽီ ပေႃးဝႃႈၼႆပႄႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်း ၽူႈၶဵၼ်ၽုင်ႇဢၼ်ႁဝ်းႁႃးႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇၼႆႉယဝ်ႉလႃႇ၊ ၸွင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈ လၢႆးၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၾႅတ်ႉသိတ်ႉၶဝ်ၵွႆးႁိုဝ်။
မိူဝ်ႈပီႊ 1961 ယၢမ်းႁူဝ်ၼႃႈမိူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်မူၼ်ႉမႄးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1947 ၼၼ်ႉ Dr. ဢေးမွင်ႇ ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇလုမ်းတြႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပူင်လၢတ်ႈဝႆႉတီႈၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ်တႄႉ “သူၶႂ်ႈမႄးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ မႄးလႃႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇဢဝ်ပဵၼ်ၵႂႃႇ မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ၾိင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႉသိတ်ႉၵေႃႈလႆႈယဝ့်” ဝႃႈၼႆဢေႃႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ် ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈမႄးလီ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸုမ်းသိုၵ်း ၶႃၽီယိုတ်းမိူင်းမႃး တႄႇတီႈ 1962 တေႃႇထိုင်မႃး ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇတၼ်းပဵၼ်၊ ၾိင်ႈၾႅတ်ႉသိတ်ႉတႄႉၵေႃႈ ဢဝ်ၸဵမ်ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယင်းႁပ်ႉၸႂ်ႉယူႇယဝ်ႉလႄႈ ပေႃးတင်းဝႃႈတၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၽႃးၵႃႇၵေႃႈ တေဝၢႆႈႁိူဝ်းလွင်ႈၸွမ်းလူမ်းၶဝ်ယူႇၵွႆးတႄႉ လိူဝ်သေၸူမ်ၸွမ်းတႂ်ႈႁွၼ်ၼမ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ႁိုဝ်ၸၢင်ႈၽုတ်းၶီးလုၺ်းပူၼ်ႉၸၢတ်ႈၶႃႈလႆႈသေပွၵ်ႈၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢႆးၼေတၢင်းႁၼ်မွၵ်ႈၼႆႈၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ